Όποιο δρόμο και αν διαλέξουμε σε μια πορεία προς τις απαρχές του ψηφιακού μας κόσμου είναι απόλυτα βέβαιο ότι θα «σκοντάψουμε» στη χίπικη κουλτούρα. Οι ιδέες της αυτάρκειας, της κοινοκτημοσύνης, της απελευθέρωσης από τα δεσμά της συμβατικής ζωής, των πειραματισμών, έχουν χαρακτηρίσει την εξέλιξη της ψηφιακής επανάστασης. Αν θέλετε ένα παράδειγμα δεν έχουμε παρά να κοιτάξουμε προς την Apple και τους ιδρυτές της. Είναι μάλλον αδύνατο να βρείτε σήμερα έναν χίπι στο φουτουριστικό κτίριο της εταιρείας, η χρηματιστηριακή αξία της οποίας ξεπερνά τα 3,6 τρισ. δολάρια (όσο το ΑΕΠ της Βρετανίας). Αλλά είναι ευκολότερο να βρείτε τις ιδέες του χίπι στη φιλοσοφία της εταιρείας και των ιδρυτών της.

Σκεφτείτε τη διάσημη διαφήμιση του 1984 και τις αναφορές της στη διαφορετική σκέψη και την απελευθέρωση.

Σκεφτείτε τη διάσημη ομιλία του Steve Jobs στην τελετή αποφοίτησης της τάξης του 2005 στο Πανεπιστήμιο Stanford. Η φράση “Stay hungry, stay foolish” δεν ήταν του συνιδρυτή της Apple. Ο ίδιος εξηγεί:

Προέρχεται από ένα περιοδικό – σημείο αναφοράς της χίπικης κοινότητας του Σαν Φρανσίσκο, το οποίο εκδίδονταν από το 1968 έως και τον Ιανουάριο του 1971. Το Whole Earth Catalog ήταν μια έκδοση αφιερωμένη στις ιδιοκατασκευές και στην ανταλλαγή ιδεών. Οποιοσδήποτε μπορούσε να συνεισφέρει στην ύλη της και, από αυτή την άποψη, μπορούμε να πούμε ότι αποτέλεσε τον έντυπο πρόγονο των σημερινών κοινωνικών δικτύων.

Το Whole Earth Catalog έμοιαζε με στοιχείο μια ουτοπίας και δεν ήταν το μόνο.

Το όραμα για τη διασύνδεση όλης της ανθρώπινης πληροφορίας μέσα από το πρόγραμμα Xanadu, μια πρόδρομη προσπάθεια να δημιουργηθεί κάτι που πέτυχε σχεδόν 30 χρόνια αργότερα ο Tim Berners-Lee, ενστερνίζονταν την ίδια φιλοσοφία. Αυτή της αυτάρκειας, της ανταλλαγής γνώσης, της δημιουργικότητας.

Η άδεια χρήσης GNU για ένα λογισμικό που μπορεί κάποιος να εγκαταστήσει και τροποποιήσει ελεύθερα, με μόνη προϋπόθεση να διανείμει δωρεάν τις εκδοχές που έχει δημιουργήσει, έχει επίσης χαρακτηριστικά που παραπέμπουν στη χίπικη κοινότητα. Το ότι το ελεύθερο λογισμικό απογειώθηκε λίγες δεκαετίες αργότερα με ίσως πιο διάσημο παράδειγμα το φινλανδικής καταγωγής Linux αποδεικνύει πόσο γερές ήταν οι ρίζες που απλώθηκαν στη δυο ακτές των ΗΠΑ.

Όλα αυτά (και πολλά πολλά ακόμα) είναι κομμάτια μιας ουτοπίας, μιας ωραίας περιπέτειας που ξεκίνησε από κοιτώνες κολεγίων, υπόγεια σπιτιών, γκαράζ, πανεπιστημιακά εργαστήρια. Οι ψηφιακές μηχανές έγιναν κομμάτι της καθημερινότητάς μας και μέσω καλωδίων ή ραδιοκυμάτων γίνονται μέρος της εργασίας, της εκπαίδευσης, του ελεύθερου χρόνου μας.

Μόνο που η ουτοπία δεν είναι πια εδώ και αυτό που συνηθίσαμε να σκεφτόμαστε ως ένας τεράστιος κυβερνοχώρος όπου «η πληροφορία είναι διαθέσιμη στις άκρες των δαχτύλων μας»  σιγά σιγά σπάει σε κομμάτια.

Είναι μια διαδικασία που ξεκίνησε στις αρχές του 21^ου αιώνα και έκτοτε επιταχύνεται. Το σημερινό διαδίκτυο είναι πιο γρήγορο, πιο πλούσιο και από πολλές πλευρές πιο εντυπωσιακό από το διαδίκτυο του 1995 και, φυσικά, του 1975. Αλλά γίνεται επίσης όλο και πιο κατακερματισμένο. Πολιτικοί λόγοι, οικονομικοί λόγοι και επιχειρηματικά μοντέλα εντείνουν αυτόν τον κατακερματισμό. Σε κάποιες περιπτώσεις, η διάκριση αποκτά ακόμα και ταξικά χαρακτηριστικά.

Σινικά Τείχη «για το καλό σου»

Η Κίνα απέκτησε την πρώτη της σύνδεση με το διαδίκτυο κάπου στο 1986 με 1987 αλλά πρόσβαση σε αυτό είχαν μόνο κρατικοί αξιωματούχοι και καθηγητές πανεπιστημίων. Η πρόσβαση στο ευρύ κοινό επιτράπηκε το 1994 και σχεδόν ταυτόχρονα ξεκίνησε ο έλεγχος. Το 1997 ποινικοποιήθηκε η διάδοση «επιβλαβούς περιεχομένου» που έθετε σε κίνδυνο την εθνική ασφάλεια και τα κρατικά συμφέροντα. Αντιλαμβανόμαστε όλοι ότι ο όρος «εθνική ασφάλεια» μπορεί να συμπεριλάβει ό,τι θέλει η εκάστοτε εξουσία. Το 2006 τα πράγματα έγιναν πιο σοβαρά (και πιο λειτουργικά) με την ενεργοποίηση ενός ψηφιακού Σινικού Τείχους. Ουσιαστικά, το διαδίκτυο της Κίνας έχει αρκετές διαφορές από το διαδίκτυο που έχουμε στη διάθεσή μας, καθώς διάσημες πλατφόρμες και υπηρεσίες δεν είναι διαθέσιμες στους Κινέζους χρήστες. Οι υπηρεσίες της Google και της Meta, το X, το Netflix, καθώς και λύσεις VPN είναι μερικά μόνο από περιεχόμενα του σχετικού καταλόγου.

Είναι άδικο όμως να λέμε ότι μόνο η Κίνα παρεμποδίζει την πρόσβαση των πολιτών (και των επισκεπτών) της στο διαδίκτυο.

Στη Βόρεια Κορέα πρόσβαση έχουν κυρίως αξιωματούχοι της κυβέρνησης και των ενόπλων δυνάμεων. Υπολογίζεται ότι υπάρχουν 30 websites σε λειτουργία στη χώρα, με υλικό που (φυσικά) επαινεί την κυβέρνηση και τον ηγέτη της χώρας.

Στο Ιράν, η κυβέρνηση θεωρεί ότι οι διαδικτυακές πλατφόρμες της Δύσης προσπαθούν να αλλοιώσουν τον μουσουλμανικό και ιρανικό τρόπο ζωής και μπλοκάρει την πρόσβαση των πολιτών της σε διάφορες πλατφόρμες και υπηρεσίες, ενώ σε περιόδους αναταραχών επίσης την πρόσβαση σε συστήματα άμεσης ενημέρωσης όπως το Telegram, πρακτικές που έχουμε δει να εφαρμόζουν κατά καιρούς οι γειτονικές μας Αίγυπτος και Τουρκία. Βιετνάμ και Κούβα είναι επίσης χώρες όπου η πρόσβαση στο διαδίκτυο είναι αυστηρά ελεγχόμενη από την κυβέρνηση και τις κρατικές υπηρεσίες.

Ακριβή μου αριστερή λωρίδα

Το διαδίκτυο σχεδιάστηκε με βάση την αρχή της ισονομίας, όσον αφορά το πώς γίνεται η διαχείριση των διακινούμενων δεδομένων. Κοινώς, δεν υπήρχε κάποια κατηγορία δεδομένων που είχε μεγαλύτερη αξία έναντι κάποιας άλλης. Ανεξάρτητα από το αν επρόκειτο για μήνυμα ηλεκτρονικού ταχυδρομείου ή για κάποιο αρχείο που έπρεπε να  φτάσει στο σημείο Β προερχόμενο από το σημείο Α, το δίκτυο ήταν απόλυτα δημοκρατικό και αδιάφορο. Αυτή είναι η αρχή της δικτυακής ουδετερότητας και με αυτή πορευόμαστε εδώ και πολλά χρόνια στην Ευρώπη. Στην Αμερική η κατάσταση είναι διαφορετική. Τον Ιανουάριο του 2025, λίγες μόλις εβδομάδες πριν την επιστροφή του Ντόναλντ Τραμπ στον Λευκό Οίκο, αμερικανικό δικαστήριο έκρινε ότι η Ομοσπονδιακή Επιτροπή Τηλεπικοινωνιών (η FCC) δεν μπορεί να θέτει κανόνες στους παρόχους πρόσβασης ως προς τον τρόπο με τον οποίο θα αντιμετωπίζουν τα δεδομένα. Έτσι, οι εταιρείες πρόσβασης μπορούν να ορίζουν διαφορετικές χρεώσεις ανάλογα με τον τύπο των δεδομένων που εξυπηρετούν κάθε φορά. Θα μπορούν, για παράδειγμα, να επιβάλουν μια χαμηλή χρέωση για το ηλεκτρονικό ταχυδρομείο ή την επίσκεψη σε σελίδες, μια λίγο μεγαλύτερη για πρόσβαση σε υπηρεσίες streaming με μεσαία ανάλυση και μια πιο μεγάλη για streaming σε 4Κ.

Η εξέλιξη ανησύχησε κυρίως τις πλατφόρμες streaming, που εκτιμούν ότι θα κληθούν από τους παρόχους πρόσβασης να πληρώνουν ώστε το περιεχόμενό τους να καταλήγει στον τελικό καταναλωτή. Στον αντίποδα, βέβαια, οι πάροχοι πρόσβασης είχαν κάθε λόγο να πανηγυρίζουν, βλέποντας ότι η απόφαση τους ανοίγει τον δρόμο για νέες πηγές εσόδων. Οι πάροχοι υποστηρίζουν ότι η απόφαση αποτελεί «νίκη για τους Αμερικανούς καταναλωτές, η οποία θα οδηγήσει σε περισσότερες επενδύσεις, καινοτομία και ανταγωνισμό στη δυναμική ψηφιακή αγορά. Από τη γέννηση του διαδικτύου, οι [αμερικανικές] κυβερνήσεις και οι υπεύθυνοι χάραξης πολιτικής και των δύο κομμάτων έχουν αναγνωρίσει τα πλεονεκτήματα μιας ήπιας προσέγγισης στη ρύθμιση της ευρυζωνικής πρόσβασης. Η σημερινή απόφαση θα εδραιώσει τη θέση των Ηνωμένων Πολιτειών ως της πιο προηγμένης ψηφιακής αγοράς στον κόσμο», ανέφεραν τότε οι πάροχοι σε μια κοινή τους δήλωση που, ίσως, να έχει μια (κάποια) επίδραση από την ιδεολογία του Make America Great Again. Η μπάλα τώρα βρίσκεται στο γήπεδο της Βουλής των Αντιπροσώπων και της Γερουσίας που κάποια στιγμή θα κληθούν να νομοθετήσουν επί του θέματος.

Η Ευρώπη δεν επηρεάζεται απευθείας. Ωστόσο, αν οι εταιρείες streaming κληθούν να χρηματοδοτήσουν τις επενδύσεις των παρόχων πρόσβασης θα μετακυλήσουν ένα μέρος αυτής της υποχρέωσης στους πελάτες τους. Θα δούμε, ίσως, τιμολόγια να αυξάνονται και να δημιουργούνται υπηρεσίες streaming με premium χαρακτηριστικά. Δεν θα είναι μεν κατάργηση της δικτυακής ουδετερότητας, αλλά θα είναι μιας μορφής διάκριση.

Περίκλειστοι κήποι με ψηλούς τοίχους

Τον κατακερματισμό του διαδικτύου ενισχύουν (ίσως και ενθαρρύνουν) τα κλειστά οικοσυστήματα που έχουν αναπτυχθεί την τελευταία 20ετία. Κάποια από αυτά δεν ήταν εξ αρχής κλειστά. Το νυν X και πρώην Twitter είχε αρκετό ανοικτό χαρακτήρα από την πρώτη στιγμή της λειτουργίας του. Μετά την εξαγορά του από τον Elon Musk απέκτησε διάφορες μορφές τοίχων. Η χρήση των APIs, των μηχανισμών που επιτρέπουν σε δυο διαφορετικές υπηρεσίες να «μιλούν» μεταξύ τους και να ανταλλάσσουν δεδομένα, περιορίστηκε. Η αναζήτηση στο Χ μέσω εξωτερικών μηχανών (όπως της Google ή της Microsoft) περιορίστηκε και η απευθείας πρόσβαση σε μηνύματα και προφίλ χρηστών σχεδόν μηδενίστηκε. Το αποτέλεσμα. Πληροφορία που διακινείται στο Χ διακινείται στο υπόλοιπο διαδίκτυο μόνο με τους όρους του Χ που μπορεί να αλλάξουν ανά πάσα στιγμή.

Πιο έντονο είναι το φαινόμενο των περίκλειστων κήπων στο περιβάλλον της Meta. Facebook και Instagram έχουν κάθε λόγο να διατηρούν τους χρήστες τους εντός των τειχών. Δέχονται εισερχόμενη πληροφορία από τρίτες πηγές, όμως και πάλι η αναζήτηση πληροφορίας και η επεξεργασία δεδομένων που διακινούνται σε αυτές τις πλατφόρμες είναι ιδιαίτερα δύσκολη. Αντίστοιχη είναι η κατάσταση και στο LinkedIn όπου η διακινούμενη πληροφορία με τη μορφή αναρτήσεων ή ολόκληρων άρθρων παραμένει σε μεγάλο βαθμό εντός των τειχών και μακριά από την εμβέλεια του ραντάρ των μηχανών αναζήτησης.

Στη μάχη για τη διασφάλιση της προσοχής των χρηστών, τα συγκεκριμένα κοινωνικά δίκτυα αντιμετωπίζουν την πληροφορία που παράγεται στο εσωτερικό της ως δικό τους περιουσιακό στοιχείο. Την αναλύουν κατά το δοκούν και τη χρησιμοποιούν για να προβάλουν διαφημίσεις στις οθόνες των χρηστών τους. Οι επενδύσεις της Meta στην τεχνητή νοημοσύνη και σε συσκευές εικονικής και επαυξημένης πραγματικότητας ίσως αποδώσουν στο μέλλον. Για την ώρα, κρατάμε ότι το 97-98%  των εσόδων του Facebook προέρχεται από τις διαφημίσεις που εμφανίζονται στις σελίδες του και αυτό εξηγεί για ποιο λόγο η πλατφόρμα θα ήθελε να κρατήσει τους χρήστες της εντός των τειχών για πάντα. Το περιβάλλον του TikTok τα ίδια ακριβώς πρεσβεύει.

Όμως αυτό κάθε άλλο παρά εξυπηρετεί τον ελεύθερο διαμοιρασμό της πληροφορίας, όπως οραματίζονταν οι πρωτοπόροι του διαδικτύου έξι δεκαετίες πριν.

Το τελευταίο διάστημα καταγράφεται μια τάση εξόδου χρηστών από τους περίκλειστους κήπους και η επιστροφή τους σε πιο ανοικτά συστήματα, όπως ίσως το Reddit. Ωστόσο δεν είναι βέβαιο ότι αυτή η επιστροφή αποκτά βιώσιμα στοιχεία ή αν είναι μια μικρή ανάπαυλα μέχρι την είσοδο στον επόμενο περίκλειστο κήπο μένει να το δούμε.

Η επέλαση των συνδρομών

Το μοντέλο των συνδρομών για την πρόσβαση σε κάποιο είδος πληροφορίας ήταν σχετικά περιορισμένο ως και τα μέσα της δεκαετίας του 2000. Η Wall Street Journal ήταν η εφημερίδα που από την πρώτη ημέρα της εμφάνισής της στο διαδίκτυο εφάρμοσε συνδρομητικό μοντέλο και το παράδειγμά της ακολούθησαν λίγοι μεγάλοι τίτλοι στην αρχή. Μετά, ήρθε η Apple και με το iTunes επέκτεινε αυτό το μοντέλο στη μουσική. Σταδιακά, η ιδιοκτησία σε ένα προϊόν της μουσικής βιομηχανίας αντικαταστάθηκε από το… ενοίκιο. Η πλειονότητα των ακροατών μουσικής (ή καταναλωτών μουσικής κατά τους σύγχρονους όρους) δεν έχει άλμπουμ στην κατοχή της. Έχει δικαίωμα πρόσβασης σε καταλόγους τραγουδιών και αυτό το δικαίωμα ανανεώνεται με την καταβολή ενός μηνιαίου αντιτίμου.

Το ίδιο βλέπουμε στο λογισμικό. Από εφαρμογές που αγοράζαμε και εγκαθιστούσαμε στις συσκευές μας περάσαμε σε δικαίωμα χρήσης εφαρμογών που επίσης ανανεώνεται σε μηνιαία βάση. Το μοντέλο αυτό εφαρμόζεται είτε σε εξαιρετικά ευρείας χρήσης λογισμικό όπως το Microsoft Office μέχρι σε εξειδικευμένα εργαλεία όπως η σειρά εφαρμογών της Adobe.

Βεβαίως υπάρχει η εναλλακτική του ανοικτού λογισμικού όπου δεν υπάρχουν συνδρομές. Η εγκατάσταση και χρήση είναι δωρεάν και για την υποστήριξη αναλαμβάνει μια ενθουσιώδης κοινότητα χρηστών και μια τεράστια βιβλιοθήκη γνώσης που δημιουργήθηκε τις προηγούμενες δεκαετίες. Όμως οι πολλοί επιλέγουν τη συνδρομή. Σχετική έρευνα του YouGov το 2022  έδειξε ότι το 30% των χρηστών λογισμικού επιλέγουν τη συνδρομή αντί της αγοράς.

Η οποία συνδρομή απλώνεται και στο ειδησεογραφικό μοντέλο, και τα τελευταία χρόνια την είδαμε να εισάγεται και στην ελληνική διαδικτυακή πραγματικότητα.  Έχει άραγε ελπίδα; Στην ετήσια έρευνα του Ινστιτούτου Reuters και του Πανεπιστημίου της Οξφόρδης για τον χώρο των ψηφιακών ειδήσεων το 2025, το 7% των Ελλήνων (έναντι 11% το 2024) δήλωνε ότι πληρώνει για να έχει πρόσβαση στην online ενημέρωσή του.  Αντίστοιχα, στη Γερμανία το 2025 για πρόσβαση σε online ειδήσεις πληρώνει το 13% των χρηστών, στην Ιταλία το 9% και στην Πορτογαλία το 10%.

Βεβαίως εδώ η διαχωριστική γραμμή είναι σαφής. Όσοι έχουν την οικονομική άνεση, πληρώνουν για τη συνδρομή τους, όσοι δεν την έχουν αναζητούν λύσεις είτε στο πλαίσιο της νομιμότητας απευθυνόμενοι στην κοινότητα του ανοικτού λογισμικού είτε εκτός αυτού του πλαισίου.

Στις υπηρεσίες τεχνητής νοημοσύνης η διαχωριστική γραμμή τέθηκε από νωρίς. Ναι, σαφώς υπάρχει η επιλογή της δωρεάν πρόσβασης στα γλωσσικά μοντέλα και σε διάφορες εφαρμογές που βασίζονται στην τεχνητή νοημοσύνη. Όμως αν χρειάζεται κάποιος να κάνει το κάτι παραπάνω, θα πρέπει να πληρώσει – από 20 έως και μερικές εκατοντάδες ευρώ τον μήνα, ενώ οι βελτιώσεις των μοντέλων μπορεί να ανεβάσουν τον λογαριασμό, κρίνοντας από τα λεγόμενα του διευθύνοντος συμβούλου της OpenAI Sam Altman.

Με διάφορους τρόπους ο κατακερματισμός του διαδικτύου συνεχίζεται και μάλλον θα γίνεται ολοένα και περισσότερο εμφανής. Αν θέλετε, μπορούμε να κρατήσουμε μια αισιόδοξη στάση, αντανακλώντας τη στάση των πρωτοπόρων του διαδικτύου και του κυβερνοχώρου που πολλοί από αυτούς υποθέτουμε ότι παρέμειναν αισιόδοξοι μέχρι τέλους. Μπορούμε, για παράδειγμα, να πούμε ότι θα βρούμε έναν χίπι στο φουτουριστικό κτίριο της Apple και να διακρίνουμε κάτι από τη χίπικη κουλτούρα στο σημερινό διαδίκτυο.

Κάτι μας λέει, όμως, ότι θα δυσκολευτούμε αρκετά…

The post Κατακερματίζοντας το διαδίκτυο appeared first on 2045.gr.

Το ίντερνετ είναι γνωστό ότι έχει στρατιωτικές καταβολές (όπως άλλωστε τα περισσότερα πράγματα γύρω μας). Όταν οι στρατιωτικοί βρήκαν άλλες, καλύτερες, τεχνολογίες, το έδωσαν στην ακαδημαϊκή κοινότητα. Η ακαδημαϊκή κοινότητα ασχολήθηκε μαζί του για καμιά δεκαπενταριά χρόνια πριν το δώσει στην αγορά, περίπου γύρω στο 1995.

Τότε όμως συνέβη κάτι σημαντικό για την εξέλιξή του: Η «σοβαρή» επιχειρηματική αγορά δεν το πίστεψε. Οι οικονομικοί κολοσσοί της εποχής έμειναν λιγότερο ή περισσότερο αδιάφοροι προς το νέο μέσο. Έτσι, δόθηκε η ευκαιρία σε νέους παίκτες να μπουν στην αγορά. Η πρώτη γενιά «κυρίαρχων» του ίντερνετ εξαφανίστηκε μέσα σε λίγα μόλις χρόνια: Ποιος θυμάται σήμερα την Netscape (παρότι πολλοί διαβάζετε αυτό εδώ το κείμενο σε Firefox) ή την μηχανή αναζήτησης AltaVista; Η Amazon ακόμα τότε πουλούσε μόνο βιβλία, από το γκαράζ του Bezos. Σήμερα ζούμε τη δεύτερη γενιά «κυρίαρχων» του ίντερνετ, που ομολογουμένως τα πηγαίνει πολύ καλύτερα από τους προηγούμενους: Το Facebook είναι ήδη δεκαπέντε ετών, η Google λίγο παραπάνω.

Το «Φαρ Ουέστ» περιβάλλον του Διαδικτύου της δεκαετίας του 1990 δεν μπορούσε παρά να επηρεάσει και τον χαρακτήρα του. Τότε είχαμε την εποχή του ενθουσιασμού, των ατελείωτων νέων δυνατοτήτων. Όπως ακριβώς και στον εποικισμό των δυτικών ΗΠΑ άνθρωποι φιλόδοξοι, ριψοκίνδυνοι και με ταλέντο ρίσκαραν τα πάντα και έσπασαν κάθε κανόνα του «πολιτισμένου κόσμου» που άφησαν πίσω τους προκειμένου να τα καταφέρουν, έτσι και στο Διαδίκτυο εξαιρετικά μορφωμένοι άνθρωποι παράτησαν τα πάντα και ασχολήθηκαν με ένα νέο μέσο που υποσχόταν να αλλάξει την ανθρωπότητα και το οποίο ούτε κυβερνήσεις ούτε πολυεθνικές είχαν ακόμα προσέξει.

“Επομένως, το σπάσιμο των κανόνων και μια, περίεργη, αίσθηση ελευθερίας ήταν εγγενή κατά το διάστημα κοινωνικοποίησης του ίντερνετ.”

Για να καταλάβετε, όλη τη δεκαετία του 1990 ασχολούμασταν με το αν σε αγοραπωλησίες στο ίντερνετ οφείλονται φόροι(!), αν τα εθνικά κράτη δικαιούνται ή όχι να επιβάλλουν κανόνες στο Διαδίκτυο(!), και αν γενικά καθένας είναι ελεύθερος να κάνει ό,τι θέλει σε αυτό.

Γιατί επιτράπηκε αρχικά η ανωνυμία στο Internet;

Σε αυτό ακριβώς το πλαίσιο εντάσσεται η κουβέντα περί ανωνυμίας στο Διαδίκτυο. Η ανωνυμία ήταν περίπου αναγκαστική τη δεκαετία του 1990, όταν μηνύματα μπορούσες να ανταλλάξεις στο ίντερνετ μόνο με συντομεύσεις του ονόματός σου και μάλιστα μόνο με λατινικούς χαρακτήρες. Αν είναι έτσι, τότε γιατί να μην «πειράξει» κανείς το όνομά του ώστε να μην αναγνωρίζεται καν; Άλλωστε, ακόμα τότε ολόκληρο το ίντερνετ ήταν ένα παιχνίδι, ελάχιστα λεφτά ή ιδέες ανταλλάσσονταν σε αυτό.

Το ίδιο και με τα email accounts. Για πολλά, μα πάρα πολλά χρόνια (και σε κάποιο βαθμό ακόμα και σήμερα) οποιοσδήποτε μπορούσε να δημιουργήσει ένα email account με οποιαδήποτε στοιχεία και στη συνέχεια να αρχίσει να στέλνει μαζικά μηνύματα σε συνανθρώπους του με αυτό. Φαντάζομαι ότι κάποτε στο μέλλον η ανθρωπότητα θα κοιτάξει πίσω της με απορία, γιατί ακριβώς δόθηκε τόση επικοινωνιακή δύναμη σε ψεύτικα accounts, όμως ό,τι έγινε έγινε.

Το ίδιο ακριβώς και με τα social media. Τα social media δεν ήταν μια ανάγκη εγγενής στον άνθρωπο. Μάθαμε ότι μας αρέσουν και ότι τα χρειαζόμαστε, δεν γεννηθήκαμε με αυτά. Προκειμένου να τα μάθουμε και να μας γίνουν απαραίτητα, οι επιχειρηματίες που τα δημιούργησαν έκαναν ένα σωρό εκπτώσεις στην ασφάλεια και σε ό,τι ήταν σωστό ευθύς εξαρχής να γίνει, ώστε να προσελκύσουν πελάτες. (Αυτό δεν ήταν ανήκουστο, στην ουσία αντέγραψαν την Microsoft, η οποία για πάρα πολλά χρόνια διέθετε τα Windows και το Office «ξεκλείδωτα», όταν ακόμα προσπαθούσε να μας μάθει να τα χρησιμοποιούμε.). Έτσι λοιπόν το Facebook και οι υπόλοιποι επέτρεψαν τα ανώνυμα ή τα ψευδώνυμα accounts. Αυτό ήταν αναγκαστικό, αν ήθελαν να επιβιώσουν στην αγορά.

Το «Φαρ Ουέστ» εποικήθηκε, και μας έδωσε την Καλιφόρνια και τα γουέστερν και τελικά άλλαξε την ανθρωπότητα για πάντα (αναμφίβολα προς το καλύτερο!), όμως ταυτόχρονα μας έδωσε και τα λιντσαρίσματα και τους robber Barons. Δεν νομίζω ότι μπορεί κανείς να έχει το ένα χωρίς το άλλο. Το μόνο που ίσως μπορεί να κάνει είναι να προσπαθήσει, μέσω νομοθεσίας, να ενισχύσει κάπως τα πρώτα και να περιορίσει κάπως τα δεύτερα.

Έτσι και με το Διαδίκτυο. Το Διαδίκτυο άλλαξε την ανθρωπότητα για πάντα, ξεκάθαρα προς το καλύτερο. Η παγκοσμιοποίηση στην ουσία δεν είναι τίποτα άλλο παρά η μια ή η άλλη πλευρά του. Όμως ό,τι κακό αναπόφευκτα έφεραν οι συνθήκες ανάπτυξής του τώρα πια είναι σκόπιμο να αντιμετωπιστεί.

Είναι η ανωνυμία κάτι κακό;

Απάντηση στην ουσία σε αυτό το ερώτημα δεν υπάρχει, μπορούμε να μιλάμε για ώρες ή και για χρόνια εξετάζοντάς το. Οι ψηφοφορίες είναι μυστικές για κάποιο λόγο. Όμως στις επιτροπές που λαμβάνονται σημαντικές αποφάσεις η ψήφος είναι ονομαστική. Το whistleblowing είναι σημαντικό, όμως τελικά υπάρχει νομοθεσία που το ρυθμίζει. Η Δικαιοσύνη δεν αρνείται να εξετάσει ανώνυμες καταγγελίες, όμως δεν τους δίνει φυσικά την ίδια σημασία με αντίστοιχες επώνυμες.

Και στο Διαδίκτυο; Καλή ή κακή η ανωνυμία στο Διαδίκτυο; Κατά τη γνώμη μου το Διαδίκτυο «κανονικοποιείται» σιγά σιγά, αναπαράγοντας τη ζωή όπως ήδη τη γνωρίζαμε. Επομένως, αν και ο κανόνας πρέπει να είναι η αληθινή, «επώνυμη» δραστηριοποίηση σε αυτό, λίγη ανωνυμία δεν βλάπτει.

“Αυτό που βλάπτει είναι η πολλή, η γενικευμένη ανωνυμία. Η με ίσους όρους δραστηριοποίηση ενός ανώνυμου με ένα επώνυμο προφίλ.”

Υπάρχει λόγος που η ανθρωπότητα χρησιμοποιεί ονόματα, αστυνομικές ταυτότητες και υπογραφές – είναι η λογοδοσία, η ατομική ευθύνη. Σε συνθήκες ανωνυμίας η λογοδοσία χάνεται. Αν χαθεί η λογοδοσία καταστρέφεται ο μόνος συνδετικός κρίκος που μας κρατά οργανωμένους σε κοινωνία.

Επομένως, όταν με το καλό το Διαδίκτυο κανονικοποιηθεί πλήρως τότε λίγη ανωνυμία καλό είναι να επιτραπεί. Μέχρι τότε πρέπει να περιοριστεί. Μέχρι να κατανοήσει και ο πιο πρόσφατος χρήστης ότι «στο ίντερνετ κανείς δεν γνωρίζει ότι είσαι σκύλος», επομένως καθένας μπορεί ανεξέλεγκτα να λέει ό,τι θέλει, οφείλουμε αυτή τη δυνατότητα να την περιορίσουμε – ή και να την εξαλείψουμε εντελώς.

Ήδη πάντως είμαι ικανοποιημένος που η γενική κατεύθυνση είναι ακριβώς αυτή, της ταυτοποίησης των χρηστών. Για να φτάσουμε εδώ και πάλι επικράτησε η, αμείλικτη, λογική της αγοράς: Το Facebook και τα λοιπά social media αφενός έχουν πια αρκετούς χρήστες και αφετέρου συνειδητοποίησαν ότι η ζημιά που μπορεί να πάθουν από την ανωνυμία κάποιων από αυτούς είναι μεγαλύτερη από το όφελος που πιθανώς έχουν επιτρέποντάς τους να συνεχίσουν να υπάρχουν. Επομένως, σιγά-σιγά αρχίζει η ταυτοποίηση των χρηστών, έμμεσα, με τον εν τοις πράγμασι εξαναγκασμό να συνδέσουμε στα προφίλ μας και τα κινητά μας τηλέφωνα. (Τα οποία, μην ξεχνάμε, σχεδόν παντού πλέον στον κόσμο είναι ταυτοποιημένα – η εποχή των «ανώνυμων καρτοκινητών» πέρασε, έχοντας διανύσει παράλληλη τροχιά με αυτήν που εξετάζουμε εδώ). Όταν με το καλό ο αριθμός κινητού θα είναι απαραίτητος για να έχει διατηρεί κανείς λογαριασμό στα internet social media, τότε το πρόβλημα θα έχει σε μεγάλο βαθμό λυθεί. Στο μεταξύ όλοι ελπίζουμε ότι μέχρι τότε η ανθρωπότητα θα έχει βρει το επόμενο «Φαρ Ουεστ» για να εκτονώσει τις δημιουργικές της δυνάμεις – για το καλό όλων μας.

The post Ανωνυμία στο Διαδίκτυο: Μια σχέση που (δικαίως) φθίνει appeared first on 2045.gr.

«Κυβερνήσεις του Βιομηχανικού Κόσμου, εσείς οι κουρασμένοι γίγαντες από σάρκα και ατσάλι, έρχομαι από τον Κυβερνοχώρο, τη νέα κατοικία του Νου. Εκ μέρους του μέλλοντος, ζητώ από εσάς του παρελθόντος να μας αφήσετε ήσυχους. Δεν είστε καλοδεχούμενοι ανάμεσά μας. Δεν έχετε κυριαρχία εκεί που εμείς μαζευόμαστε»

Με αυτά τα λόγια ξεκινούσε η Διακήρυξη για την Ανεξαρτησία του Κυβερνοχώρου, δια χειρός και στόματος Τζον Πέρι Μπάρλοου που την κοινοποίησε στις 8 Φεβρουάριο 1996 στο Νταβός. Εκεί δηλαδή που συγκεντρώνεται κάθε χειμώνα η ελίτ του Βιομηχανικού Κόσμου.

Ο Μπάρλοου είχε δίκιο όταν έλεγε πως οι κυβερνήσεις αντλούν την εξουσία τους από τη συναίνεση εκείνων που κυβερνώνται. Ωστόσο μέσα στον ενθουσιασμό του νέου γενναίου και ψηφιακού κόσμου ο Μπάρλοου ξέχασε πως μια επανάσταση δεν χρειάζεται μόνο την απροθυμία της βάσης να συμμορφωθεί με τις αποφάσεις των κυβερνώντων αλλά και την αδυναμία της ηγεσίας να ασκήσει εξουσία.

Όμως ο Βιομηχανικός Κόσμος δεν είχε καμία διάθεση να συναινέσει σε μια επανάσταση. Σε μια εξέλιξη με έντονο το στοιχείο της ειρωνείας, όσο το ψηφιακό περιβάλλον δημιουργούσε διαταραχές στη συμβατική παλιά οικονομία τόσο περισσότερο ο Βιομηχανικός Κόσμος αποκτούσε δικαιώματα ελέγχου και άσκησης εξουσίας στον Κυβερνοχώρο.

Η ψηφιακή αναρχική ουτοπία που πρέσβευε ο Μπάρλοου έδωσε γρήγορα τη θέση της σε ένα πλήρως εμπορευματοποιημένο περιβάλλον και αν αυτό εξελίχθηκε προς απογοήτευση των ντιτζεράτι, τα χειρότερα δεν είχαν έρθει ακόμα.

“Η διάσπαση του διαδικτύου δεν είναι πια νυχτερινός εφιάλτης που ταράζει τον ύπνο ενός ψηφιακού πιονέρου αλλά πραγματικότητα που απειλεί τη συνοχή του ψηφιακού κόσμου”

Η μεγάλη αλλαγή ξεκινά όχι από έναν χαρακτηριστικό εκπρόσωπο του Βιομηχανικού Κόσμου αλλά από ένα νέο μέλος του – την Κίνα. Το διαδικτυακό Σινικό Τείχος με το οποίο μη αρεστές στο Πεκίνο διαδικτυακές υπηρεσίες δεν είναι διαθέσιμες στους κατοίκους της χώρας, δημιουργεί την πρώτη βαθιά ρωγμή στο «σώμα» του Κυβερνοχώρου.

Η διάσπαση του διαδικτύου δεν είναι πια νυχτερινός εφιάλτης που ταράζει τον ύπνο ενός ψηφιακού πιονέρου αλλά πραγματικότητα που απειλεί τη συνοχή του ψηφιακού κόσμου τόσο σε επίπεδο υποδομής όσο και σε επίπεδο υπηρεσιών.

Όταν το GDPR κλείνει πόρτες

Μια μικρή γεύση αυτής της διάσπασης λαμβάνουμε οι Ευρωπαίοι μετά την εφαρμογή των κανόνων της Γενικής Οδηγίας για την Προστασία Δεδομένων (GDPR). Μετά την ενεργοποίηση των διατάξεων της οδηγίας την άνοιξη του 2018, σχεδόν το 30% των μεγάλων αμερικανικών εφημερίδων έκλεισαν την πόρτα στους Ευρωπαίους αναγνώστες μέχρι να ξεκαθαρίσει το νομικό τοπίο. Σε πολλές περιπτώσεις η αδυναμία πρόσβασης ανεστάλη αλλά σε άλλες εξακολουθεί να παραμένει εν ισχύ. Εκδότες που έχουν περιορισμένη επισκεψιμότητα από την Ευρώπη έκριναν πως δεν υπήρχε λόγος να συμμορφωθούν και εξακολουθούν να αρνούνται πρόσβαση στις σελίδες τους για όσους προέρχονται από την Ε.Ε.

Το «δικαίωμα στη λήθη» είναι ένα ακόμα παράδειγμα των διαφορετικών ταχυτήτων στις οποίες λειτουργεί πια το διαδίκτυο. Οι Ευρωπαίοι πολίτες μπορούν να ζητήσουν από τις μηχανές αναζήτησης να αποκρύψουν ορισμένα αποτελέσματα εφόσον έχουν νομικούς λόγους.

Αυτά βεβαίως είναι παρωνυχίδα. Η Κίνα δεν επιτρέπει στους πολίτες της την πρόσβαση στις υπηρεσίες της Google, το YouTube, το Facebook, το BBC, τους New York Times και δεκάδες ακόμα υπηρεσίες επικοινωνίας, ψυχαγωγίας και περιεχομένου.

Το ζήτημα δεν έχει προκύψει τώρα και έχει απασχολήσει μερικές σημαίνουσες προσωπικότητες της ψηφιακής πρωτοπορίας. Το 2016 το Παγκόσμιο Οικονομικό Φόρουμ παρουσίασε μια μελέτη για τον κατακερματισμό του διαδικτύου την οποία συνυπογράφει ο Βίντον Σερφ.  Η έκθεση ήταν αποτέλεσμα του προβληματισμού που είχαν εκφράσει ορισμένοι ειδικοί από το 2014 σχετικά με τον κίνδυνο το διαδίκτυο να μετασχηματιστεί σε «νησίδες» που θα διασυνδέονται με σχετικώς χαλαρό τρόπο μεταξύ τους.

Οι συντάκτες της μελέτης διέβλεπαν τον κατακερματισμό να αναπτύσσεται σε διαφορετικά επίπεδα – τεχνικά, εμπορικά και κυβερνητικά, ενώ κατέγραφαν επίσης τους κινδύνους από τους «περίκλειστους κήπους», δηλαδή πλατφόρμες που λειτουργούν με δικούς τους κανόνες (βλ. Facebook) αλλά και τις προκλήσεις του «ψηφιακού προστατευτισμού».

Η μελέτη αυτή είχε βγει δέκα μήνες πριν την εκλογή του Ντόναλντ Τραμπ που λίγο αργότερα πυροδότησε έναν εμπορικό πόλεμο με την Κίνα με προεκτάσεις και στον ψηφιακό κόσμο, στοχεύοντας συγκεκριμένους κατασκευαστές εξοπλισμού.

Από το 2016 στο 2020…

Τέσσερα χρόνια μετά και με την πανδημία του κορονοϊού να γίνεται σιγά σιγά αντιληπτή το Παγκόσμιο Οικονομικό Φόρουμ επανήλθε στο θέμα. «Η σημερινή απουσία μιας παγκόσμιας τεχνολογικής διακυβέρνησης και η παρουσίαση των τυφλών σημείων στην κυβερνοασφάλεια αυξάνει τον κίνδυνο ενός κατακερματισμένου κυβερνοχώρου…» αναφέρει το Φόρουμ σε σχετική του αξιολόγηση.

Το Φόρουμ σημειώνει πως «πολλές πρωτοβουλίες φέρνουν μαζί επιχειρήσεις και κυβερνήσεις στο να χτιστεί εμπιστοσύνη, να προωθηθεί η ασφάλεια στον κυβερνοχώρου, να αξιολογηθεί ο αντίκτυπος των κυβερνοεπιθέσεων και να παρέχεται βοήθεια στα θύματα.

Πολυμερείς προσπάθειες όπως η Συνθήκη της Βουδαπέστης του Συμβουλίου της Ευρώπης επιχειρούν να προσδιορίσουν την υπεύθυνη συμπεριφορά στον κυβερνοχώρο και να εναρμονίσουν το πολύπλοκο πεδίο που δημιουργούν οι σημερινοί νόμοι και κανονισμοί».

Αυτό που περιγράφεται από το Φόρουμ είναι ένα ρυθμιστικό χάος που αν δεν αντιμετωπιστεί με κάποιο τρόπο θα απειλήσει τη συνοχή του διαδικτύου.  Το ότι η έκθεση του Φόρουμ έχει τον τίτλο “Wild Wide Web” σε ένα λογοπαίγνιο του “World Wide Web” είναι δηλωτικό των ανησυχιών για τη συνοχή του ψηφιακού κόσμου.

Η προφητεία του «πατέρα» του Web

Δέκα χρόνια πριν, σε άρθρο του στο έγκριτο Scientific American ο δημιουργός του Web, ο σερ Τιμ Μπέρνερ Λι είχε προειδοποιήσει για τον κίνδυνο της κατάτμησης του διαδικτύου. Πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης όπως το Facebook και το LinkedIn αποτελούν μία από τις πολλές απειλές, διότι δεν επιτρέπουν την αλληλεπίδραση με το υπόλοιπο διαδίκτυο. Ένας μεγάλος όγκος πληροφορίας παράγεται μέσα στους περίκλειστους κήπους των κοινωνικών δικτύων, χωρίς να είναι πάντοτε δυνατή η πρόσβαση σε αυτή από όσους βρίσκονται εκτός του «τείχους».

Η διαδικτυακή ουδετερότητα που αποτέλεσε ακρογωνιαίο λίθο στην ανάπτυξη του διαδικτύου βρίσκεται επίσης σε κατάσταση άμυνας. Η αρχή σύμφωνα με την οποία δεν υπάρχει διάκριση υπέρ ενός ή άλλου τύπου δεδομένων ανετράπη στις ΗΠΑ από την Ομοσπονδιακή Επιτροπή Επικοινωνιών, γεγονός που προκάλεσε δικαστική εμπλοκή με ένα μάλλον σολομώντειο αποτέλεσμα, ενώ τεχνικές όπως το throttling χρησιμοποιούνται εκτενώς από τηλεπικοινωνιακούς παρόχους σε όλο τον κόσμο, δημιουργώντας πελάτες διαφορετικών ταχυτήτων.

Η σύγκλιση του ψηφιακού και του πραγματικού κόσμου δεν έφερε μόνο προβλήματα που προέρχονται από την εμπορευματοποίηση της επικοινωνίας ή από νομικές παρενέργειες.

Φοβού την Κίνα…

Μεσούσης της καραντίνας η Κίνα, συνεπικουρούμενη από τηλεπικοινωνιακές εταιρείες της χώρας και την Huawei κατέθεσαν στη Διεθνή Ένωση Τηλεπικοινωνιών μία πρόταση για αναθεώρηση του βασικού πρωτοκόλλου επικοινωνίας του διαδικτύου. Το “New IP” που προτείνει το Πεκίνο υπόσχεται -όπως αναφέρουν οι Financial Times [συνδρομητική πρόσβαση]- να βελτιώσει σε τεχνικό επίπεδο αλλά εμπεριέχει λειτουργίες που προκάλεσαν αίσθηση. Το κυριότερο είναι η ενσωμάτωση ενός μηχανισμού που θα επιτρέπει την απομόνωση ενός τμήματος του διαδικτύου – μία λειτουργία που θα ήθελε κάθε δικτάτορας σε αυτό τον πλανήτη.

Βεβαίως η Κίνα προσπαθεί να βρει υποστηρικτές, ώστε η πρότασή της να τυποποιηθεί και να αποτελέσει μέρος του νέου διαδικτύου. Το πολύπλοκο γεωπολιτικό παιχνίδι που έχει στηθεί και στον ψηφιακό κόσμο θα κρατήσει πολύ καιρό και όπως διαμορφώνεται το περιβάλλον είναι περισσότερο πιθανό να δούμε στα επόμενα χρόνια δύο, τρία ή περισσότερα διαδίκτυα. Ένα πλήρως ανοικτό στη Βόρεια Αμερική, ένα εντόνως ρυθμιζόμενο στην Ευρώπη και ένα σαφώς πιο περιορισμένο και ελεγχόμενο σε χώρες όπου η κεντρική εξουσία δεν ανέχεται με ευκολία την ελευθερία έκφρασης.

The post Ένα, δύο, τρία, πολλά διαδίκτυα appeared first on 2045.gr.