Η θεωρία από την πράξη απέχει πολλές φορές όσο η Γη από τον Πλούτωνα και παρόμοια απόσταση μπορεί να χωρίζει το επενδυτικό ενδιαφέρον από την υλοποίηση μιας επένδυσης. Υπό αυτό το πρίσμα, το επενδυτικό ενδιαφέρον για data centers στην Ελλάδα μπορεί μεν να ξεπερνά τα 1.000 MW, σύμφωνα με μια μελέτη της PwC που παρουσιάστηκε πρόσφατα από τα υπουργεία Ψηφιακής Διακυβέρνησης, Περιβάλλοντος & Ενέργειας και Ανάπτυξης, αλλά ουδείς μπορεί να διαβεβαιώσει ότι το ενδιαφέρον αυτό θα μετουσιωθεί σε πραγματικά επενδυτικά πλάνα.

Για την ώρα, μένουμε ότι η εγκατεστημένη ισχύς των data centers που λειτουργούν στη χώρα μας φτάνει τα 50 MW. Πρόκειται για ισχύ που αντιστοιχεί στις ανάγκες ηλεκτροδότησης 40.000 νοικοκυριών και αυτό μπορεί να μοιάζει εντυπωσιακό (μιας και 40.000 νοικοκυριά μπορεί να αποτελούν μια μεσαία ελληνική πόλη), όμως αποτελεί ένα ελάχιστο τμήμα της εγκατεστημένης χωρητικότητας στην Ευρώπη.

Η εγκατεστημένη ισχύς των data centers που λειτουργούν σήμερα στην ήπειρό μας υπολογίζεται σε 10.000 MW με τις προβλέψεις να μιλούν για αύξηση στα 47.400 ΜW το 2029.  Βεβαίως και αυτό μένει να αποδειχθεί, όπως επίσης μένει να αποδειχθεί αν η Νοτιοανατολική Ευρώπη θα φτάσει την εγκατεστημένη ισχύ των 5.000 MW έως το τέλος της δεκαετίας και ποιο ποσοστό θα μπορούσε να διεκδικήσει η Ελλάδα. Τι όμως τροφοδοτεί την έκρηξη σε επενδύσεις στα data centers;

Η πιο προφανής απάντηση είναι δύο λέξεις: τεχνητή νοημοσύνη και είναι αλήθεια ότι το ενδιαφέρον για τα data centers αυξήθηκε εκθετικά την τελευταία πενταετία, όταν οι εφαρμογές τεχνητής νοημοσύνης άρχισαν να καταλαμβάνουν κάθε πτυχή της ψηφιακής ζωής, τόσο στο επαγγελματικό περιβάλλον όσο και στον ελεύθερο χρόνο.

Αλλά υπάρχουν και άλλοι παράγοντες.

Οι εφαρμογές νέφους (cloud computing αν το επιθυμείτε) αποτέλεσαν σημαντικό λόγο για τον οποίο οι Google, Microsoft, Meta, Amazon και λοιπές δυνάμεις ανέπτυξαν υποδομές φιλοξενίας χιλιάδων servers. Το streaming βοήθησε σε αυτή τη ζήτηση και μαζί με αυτά θα πρέπει να προσθέσουμε την πολιτική.

Η απαίτηση τα δεδομένα να μην ταξιδεύουν σε άλλες περιοχές και να παραμένουν εκεί που είναι και οι χρήστες τους, έπαιξε και εξακολουθεί να παίζει έναν ρόλο. Ένα χαρακτηριστικό και σχετικά πρόσφατο παράδειγμα μας έρχεται από την Amazon που , μέσω της Amazon Web Services (AWS) ανακοίνωσε τον Ιανουάριο του 2026 τη λειτουργία του AWS European Sovereign Cloud. 

Πρόκειται για μια υποδομή cloud για την Ευρώπη που «βρίσκεται εξ ολοκλήρου εντός της Ε.Ε και είναι φυσικά και λογικά διαχωρισμένη από άλλες περιοχές [λειτουργίας] της AWS. Η AWS ανακοίνωσε επίσης σχέδια για την επέκταση της κάλυψης του AWS European Sovereign Cloud από τη Γερμανία σε ολόκληρη την Ε.Ε., με σκοπό την υποστήριξη της αυστηρής απομόνωσης, της διατήρησης των δεδομένων εντός της χώρας και των απαιτήσεων χαμηλής καθυστέρησης», όπως αναφέρθηκε στη σχετική ανακοίνωση. Το κύριο χαρακτηριστικό της συγκεκριμένης υποδομής είναι ότι τα δεδομένα των Ευρωπαίων πολιτών παραμένουν στην Ευρώπη και δεν «ταξιδεύουν» στις Ηνωμένες Πολιτείες. Υπάρχει μια διχογνωμία ως προς το αν αυτό μπορεί να ισχύσει πλήρως, κυρίως όσον αφορά στις υποχρεώσεις των αμερικανικών εταιρειών απέναντι στη νομοθεσία που ισχύει στις ΗΠΑ.

Ωστόσο για το θέμα που μας ενδιαφέρει, η ουσία είναι ότι χτίζονται διαρκώς νέα data centers.

Ο ρόλος των hyperscalers

Είναι οι εταιρείες που διαθέτουν χιλιάδες servers σε εγκαταστάσεις διασκορπισμένες σε όλο τον κόσμο. Κάθε δευτερόλεπτο εξυπηρετούν χιλιάδες επιχειρήσεις και εκατομμύρια ανθρώπους σε κάθε τους ανάγκη, από ένα μήνυμα ηλεκτρονικού ταχυδρομείου που θα ταξιδέψει τον μισό πλανήτη για να φτάσει στον αποδέκτη του έως πολύπλοκες εφαρμογές ιατρικής, οικονομικών ή αρχιτεκτονικής.

Οι μονάδες τους κλιμακώνονται ανάλογα με τη ζήτηση, με άλλα λόγια αυξομειώνουν τον όγκο των διαθέσιμων πόρων ώστε να αποφεύγονται σπατάλες, πρωτίστως οι ενεργειακές. Ποιοι είναι αυτοί; Τους ξέρουμε καλά, καθώς είναι βασικοί παίκτες της ψηφιακής (και μη) οικονομίας.  Amazon Web Services, Microsoft Azure, Google Cloud Platform είναι η τριάδα των ισχυρών ονομάτων αλλά αυτοί δεν είναι οι μόνοι. Alibaba (με έμφαση στην Ασία), Apple, Meta, Oracle και IBM κατέχουν επίσης σημαντικό μερίδιο στην καθημερινότητά μας έστω και αν δεν το αντιλαμβανόμαστε.

Ο ρόλος τους άλλωστε είναι να παραμένουν αθέατοι από τον τελικό χρήστη.  Σε μεγάλο βαθμό αυτοί καθοδηγούν τις εξελίξεις, καθώς συνολικά κατέχουν ποσοστό της αγοράς που κυμαίνεται μεταξύ 40% και 55%, ανάλογα πώς μετρά κανείς.

Κατά κανόνα, τα data centers ακολουθούν τη ζήτηση, δηλαδή εγκαθίστανται εκεί που τελικά υπάρχει ανάγκη σε πόρους.  Ηνωμένες Πολιτείες και Κίνα έχουν βεβαίως τον πρώτο λόγο αλλά και η Γηραιά μας Ήπειρος, στην οποία επιστρέφουμε για λίγο, έχει αξιοσημείωτη παρουσία.

45 χώρες, 3.400 data centers

Συνολικά και σε 45 ευρωπαϊκές χώρες βρίσκονται εγκατεστημένα 3.400 data centers με τους παρόχους να αναζητούν τρόπους ώστε να βρίσκονται κοντά αφενός στην οικονομική δραστηριότητα που θα κληθούν να εξυπηρετήσουν και αφετέρου κοντά σε πηγές ενέργειας.

Η πρώτη απαίτηση εξηγεί για ποιο λόγο πέντε πόλεις, οι Φρανκφούρτη, Λονδίνο, Άμστερνταμ, Παρίσι και Δουβλίνο (γνωστές όλες μαζί ως FLAP-D)  συγκεντρώνουν το 45% της συνολικής ευρωπαϊκής χωρητικότητας. Η δεύτερη απαίτηση δείχνει για ποιο λόγο ορισμένοι πάροχοι κινούνται προς την ευρωπαϊκή περιφέρεια με τη γεωγραφική έννοια του όρου και αναπτύσσουν μονάδες είτε στη Σκανδιναβία είτε στην Ιβηρική.

Αν μιλάμε για χώρες και όχι για πόλεις, τα σκήπτρα ανήκουν στη Γερμανία, στο έδαφος της οποίας βρίσκονται 529 data centers που αντιστοιχούν στο 4,4% του συνόλου των μονάδων που λειτουργούν σήμερα σε όλο τον κόσμο. Στη δεύτερη θέση βρίσκεται η Βρετανία με 523 μονάδες και ακολουθούν Γαλλία, Ολλανδία, Ιταλία και Ισπανία.

Στα χαρτιά, 18, στην πραγματικότητα, βλέπουμε…

H Ελλάδα είναι πολύ μακριά από αυτούς τους αριθμούς. Στις αρχές του 2025 και με την -τότε- ιδιότητα του υφυπουργού Ψηφιακής Διακυβέρνησης ο Κωνσταντίνος Κυρανάκης είχε προσδιορίσει σε 18 τον αριθμό των data centers που μπορούν να αναπτυχθούν στη χώρα ως το 2030. Έναν χρόνο μετά και κατά την παρουσίαση της μελέτης της PwC ο αντιπρόεδρος του ΑΔΜΗΕ Ιωάννης Μάργαρης τόνισε ότι  από τα 500 MW που έχουν δεσμευτεί μέχρι σήμερα στην υψηλή τάση (για την κατασκευή data centers), κατασκευάζονται υποδομές ισχύους 90 MW, δηλαδή κάτω από το 20% της δηλωθείσας ισχύος.

Τη διαφορά εξηγούν πολύ απλά αναλυτές της αγοράς που μίλησαν στο 2045. Ένας πάροχος δεσμεύει χωρητικότητα στο δίκτυο ηλεκτρικής ενέργειας ώστε να μην αφήσει χώρο στον ανταγωνισμό. Πρόκειται για το ίδιο πράγμα που γίνεται στους δρόμους όπου κάποιοι δεσμεύουν θέσεις στάθμευσης με καρέκλες και καδρόνια. Η διαφορά εδώ είναι ότι η δέσμευση γίνεται με αιτήσεις. Πληροφορίες του 2045 αναφέρουν ότι βρίσκεται σε εξέλιξη συζήτηση με όλους τους εμπλεκόμενους φορείς ώστε το καθεστώς να αλλάξει και να υπάρχουν ρήτρες που θα αποθαρρύνουν όσους δεν έχουν πραγματική διάθεση να επενδύσουν.

Σε παγκόσμιο επίπεδο, οι υπολογισμοί των συμβουλευτικών εταιρειών και των εταιρειών ερευνών αναφέρουν ότι θα απαιτηθούν ως και 8 τρισ. δολάρια ως το 2030. Στις Ηνωμένες Πολιτείες η δαπάνη για data centers ξεπέρασε στα τέλη του 2025 εκείνη για την ανέγερση νέων κτιρίων γραφείων, καθώς σύμφωνα με στοιχεία του Bloomberg, δαπανήθηκαν 3,57 δισ. δολάρια τον Δεκέμβριο για νέα data centers έναντι 3,49 δισ. για νέα γραφεία. Με άλλα λόγια, η ζήτηση για τη στέγαση μηχανών είναι μεγαλύτερη από τη ζήτηση για στέγαση εργαζομένων. Στο παιχνίδι έχουν μπει και τα μεγάλα ονόματα του επενδυτικού κόσμου. Εταιρείες όπως η Blackrock και η KKR χρηματοδοτούν -με ενθουσιασμό, θα λέγαμε-  την ανέγερση νέων data centers.

Μια κατασκευαστική έκρηξη, την οποία πολλοί αντιμετωπίζουν με σκεπτικισμό.

Αντιδράσεις λόγω νερού και κόστους

Στις Ηνωμένες Πολιτείες, τοπικές οργανώσεις που ανησυχούν για τις οικονομικές και περιβαλλοντικές επιπτώσεις από την ανάπτυξη των data centers έχουν μπλοκάρει έργα συνολικού προϋπολογισμού 64 δισ. δολαρίων, σύμφωνα με το Data Center Watch. Κατά το 2^ο τρίμηνο του 2025 ο συγκεκριμένος φορέας κατέγραψε 125% αύξηση στις αντιδράσεις που εκδηλώνονται κυρίως στην Ανατολική Ακτή κατά της εγκατάστασης νέων μονάδων.

Οι αντιδράσεις δεν περιορίζονται σε συγκεντρώσεις διαμαρτυρίας. Η Γερουσία της  Νέας Υόρκης εξετάζει πρόταση νόμου που θα επιβάλει τριετές μορατόριουμ στην κατασκευή νέων data centers στην Πολιτεία. Αν περάσει η πρόταση, η Νέα Υόρκη θα γίνει η πρώτη Πολιτεία που θα επιβάλει (προσωρινή) απαγόρευση, ενώ ορισμένες πόλεις όπως η Νέα Ορλεάνη και  μικρότερες πόλεις στο Μίσιγκαν και την Τζόρτζια έχουν αναστείλει την ισχύ αδειών κατασκευής data centers για τουλάχιστον έναν χρόνο.

Αρχικά τις αντιδράσεις τροφοδοτούσε η ανησυχία για τον περιβαλλοντικό αντίκτυπο των συγκεκριμένων έργων. Τα data centers λειτουργούν 24 ώρες το 24ωρο, 7 ημέρες την εβδομάδα και οι ενεργειακές τους ανάγκες δεν περιορίζονται μόνο στη λειτουργία των υπολογιστών και των συστημάτων υποστήριξης. Χρειάζεται επίσης ενέργεια για την ψύξη των μονάδων είτε μέσω κλιματισμού είτε με τη χρήση υδάτινων πόρων. Στην πράξη οι ποσότητες νερού που χρειάζονται είναι συγκριτικά μικρές σε σχέση με άλλους τομείς. Στις ΗΠΑ, τα data centers καταναλώνουν γύρω στο 0,04% των αποθεμάτων νερού, όταν η γεωργία καταναλώνει το 37% και η παραγωγή ενέργειας το 41%,σύμφωνα με στοιχεία που επικαλούνται οι New York Times.  Ακούγεται καθησυχαστικό, αλλά σε περιοχές όπου τα υδάτινα αποθέματα είναι ήδη μικρά -όπως για παράδειγμα στο Μεξικό- η παρουσία ενός data center με υδρόψυκτη τεχνολογία προκαλεί πολλαπλασιαστική επιβάρυνση.

Κάπως πιο κοντά μας, στην Ιρλανδία, τα εγκατεστημένα data centers καταναλώνουν το 18% της ηλεκτρικής ενέργειας της χώρας. Η Ιρλανδία έχει επιλέξει να αποτελέσει τη βάση μεγάλων αμερικανικών εταιρειών κυρίως από τον χώρο της ψηφιακής οικονομίας και της φαρμακοβιομηχανίας και τα data centers έχουν ξεφυτρώσει σαν τα μανιτάρια.

Οι τεράστιες ενεργειακές ανάγκες πρέπει κάπως να καλυφθούν. Κάθε νέο data center σημαίνει νέους υποσταθμούς και νέα καλώδια μεταφοράς ρεύματος και όπως έχουν δει πάρα πολλές κοινότητες στις Ηνωμένες Πολιτείες, το κόστος επιμερίζεται σε όλους τους πελάτες. Έτσι, τα data centers καθίστανται ανεπιθύμητα, αφού κανείς δεν θέλει να πληρώνει «καπέλο» στον λογαριασμό του ρεύματος για τη χάρη μιας επένδυσης τρίτων.

Βλέποντας αυτές τις αντιδράσεις, εταιρείες όπως η Microsoft και η Anthropic προσπαθούν να προλάβουν τις εξελίξεις, αναλαμβάνοντας όλο το κόστος που απαιτείται για την ανάπτυξη των ενεργειακών υποδομών.

Φαίνεται ότι η προσέγγισή τους αποδίδει καρπούς, καθώς το τελευταίο πράγμα που θα ήθελαν θα ήταν τα σχέδιά τους για την ανάπτυξη νέων υποδομών που θα εξυπηρετούν την τεχνητή νοημοσύνη και άλλες απαιτητικές υπηρεσίες να σκοντάψουν στις τοπικές αντιδράσεις.

The post Γιατί όλοι μιλάνε για τα data centers και τι θα πρέπει να περιμένουμε appeared first on 2045.gr.

Στη σύγχρονη παγκόσμια οικονομία, οι κρίσιμες πρώτες ύλες διαδραματίζουν ρόλο θεμελιώδους σημασίας για την ανάπτυξη, την ασφάλεια και την τεχνολογική πρόοδο των κρατών. Το διαπιστώνουμε με τον πιο σαφή τρόπο τους τελευταίους μήνες τόσο στο μέτωπο του ρωσο-ουκρανικού πολέμου, όπου τα αποθέματα σε κρίσιμες πρώτες ύλες της Ουκρανίας είναι αναπόσπαστο κομμάτι της επόμενης ημέρας, αλλά και σε εκείνο του εμπορικού πολέμου και των δασμών μεταξύ ΗΠΑ και Κίνας, με την τελευταία, που ελέγχει και ένα πολύ μεγάλο μέρος της παγκόσμιας παραγωγής σπάνιων γαιών, να τους εντάσσει πρόσφατα στο power game μεταξύ των δύο υπερδυνάμεων. Οι κρίσιμες πρώτες ύλες, από το παρασκήνιο της πολιτικής σκακιέρας, αναδύθηκαν στο προσκήνιο και πρωταγωνιστούν… σε κοινή θέα.

Εύκολα θα αναρωτηθεί κάποιος γιατί συμβαίνει αυτό. Πρώτες ύλες όπως το λίθιο, το κοβάλτιο, οι σπάνιες γαίες, το νικέλιο και το γραφένιο αποτελούν βασικά στοιχεία για την παραγωγή προηγμένων τεχνολογιών: από μπαταρίες ηλεκτρικών οχημάτων και ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, μέχρι ηλεκτρονικές συσκευές και δίκτυα επικοινωνιών, ακόμα και αμυντικά συστήματα. Βασικά συστατικά στοιχεία των σύγχρονων οικονομιών και τομέων στους οποίους βασίζεται η ανάπτυξή τους. Μάλιστα, καθώς η μετάβαση σε μια “πράσινη” και ψηφιακή οικονομία επιταχύνεται, η ζήτηση αυτών των πρώτων υλών αναμένεται να αυξηθεί δραματικά.

Διπλασιασμός ζήτησης μέχρι το 2040

Σύμφωνα με τις πιο μετριοπαθείς εκτιμήσεις, η ζήτηση για κρίσιμες πρώτες ύλες αναμένεται να είναι διπλάσια, σε σχέση με σήμερα, το 2040. Ενδεικτικά, σε πρόσφατη έκθεση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής μπορούμε να δούμε κάποιες επιμέρους εκτιμήσεις για συγκεκριμένες πρώτες ύλες για τη ζήτηση στο διάστημα 2024-2040:

• 9x αύξηση για το Λίθιο, μέταλλο κρίσιμο για την παραγωγή μπαταριών ηλεκτρικών οχημάτων
• 4x αύξηση για το Γραφίτη, πρώτη ύλη κρίσιμη για διατάξεις μπαταριών
• 2x αύξηση για το Νικέλιο, εξίσου μέταλλο κρίσιμο στις μπαταρίες  
• 2x αύξηση για το Χαλκό, μέταλλο με εξαιρετικές ηλεκτρικές και θερμικές ιδιότητες που χρησιμοποιείται σε όλο το φάσμα των αντίστοιχων εφαρμογών, από τα ηλεκτρικά δίκτυα μεταφοράς ρεύματος μέχρι την κατασκευή αντλιών θερμότητας και την ανάπτυξη data centers  

Τα παραπάνω είναι μόνο ελάχιστα παραδείγματα από τον κατάλογο των κρίσιμων πρώτων υλών που στηρίζουν κρίσιμους τομείς της οικονομίας και κλάδους που αναμένεται να παρουσιάσουν σημαντική ανάπτυξη τα επόμενα χρόνια – από τις μπαταρίες ιόντων λιθίου ή την αυτοκινητοβιομηχανία μέχρι τις ανεμογεννήτριες και από τις ηλεκτρονικές συσκευές που έχουμε όλοι στα σπίτια μας, μέχρι δορυφόρους και την αεροδιαστημική συνολικά, χωρίς να εξαιρείται η αμυντική βιομηχανία.

Το «ένοχο παρελθόν» της Ευρώπης και μια κινεζική κρίση που το ανέδειξε

Ο παραπάνω πίνακας αναδεικνύει την ευαλωτότητα της Ευρώπης σε κάποιες μόνο από τις κρίσιμες πρώτες ύλες και τη μεγάλη εξάρτηση της από εισαγωγές με επίκεντρο την Κίνα. Ναι, η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει αναγνωρίσει εδώ και μερικά χρόνια τη ζωτική σημασία των κρίσιμων πρώτων υλών για τη διατήρηση της οικονομικής της ανταγωνιστικότητας, της στρατηγικής της αυτονομίας και της ασφάλειάς της. Αποτέλεσμα αυτής της αναγνώρισης είναι και ο «Κανονισμός για την Πράξη για τις Κρίσιμες Πρώτες Ύλες» (Critical Raw Materials Act) με τον οποίο η ΕΕ επιχειρεί να θέσει συγκεκριμένους στόχους αυτάρκειας έως το 2030, ενισχύοντας την εσωτερική παραγωγή και επιταχύνοντας τις εγκρίσεις στρατηγικών έργων εξόρυξης και επεξεργασίας. Όμως, αν σταθούμε εδώ, είναι σαν να κρύβουμε το μεγαλύτερο πρόβλημα της Ευρώπης κάτω από τον… Κανονισμό. Και το πρόβλημα έγκειται στις ευθύνες της ίδιας της Ευρώπης και στις πράξεις της στο όχι πολύ μακρινό παρελθόν, όπως σημειώνει ο Καθηγητής Εξαγωγικής Μεταλλουργίας στη σχολή Σχολή Μεταλλειολόγων & Μεταλλουργών Μηχανικών Ε.Μ.Π. και Δ/ντής ερευνητικής ομάδας Technologies for Sustainable Metallurgy (Tesmet), κ. Δημήτρης Πάνιας.

«Αν κάτι χαρακτηρίζει τη στάση της Ευρώπης στο πρόσφατο παρελθόν, είναι η άρνηση να αναπτύξει τεχνολογίες, όχι μόνο για τις κρίσιμες, αλλά για όλες τις πρώτες ύλες γενικά. Ένας από τους λόγους είναι ότι επικράτησε στην Ευρώπη, σε επίπεδο πολιτικών αποφάσεων, μια έντονη περιβαλλοντική στάση που συνοψίζεται στο δόγμα ότι  πρώτον, η παραγωγή μετάλλων από ορυκτά, αλλά και άλλων πρώτων υλών συνολικά ρυπαίνουν και αυτό δεν πρόκειται να αλλάξει, και δεύτερον, ότι η Ευρώπη είναι ένας πυκνοκατοικημένος και οικονομικά ανεπτυγμένος χώρος, με υψηλό ΑΕΠ και συνεπώς, οι βιομηχανικές δραστηριότητες παραγωγής πρώτων υλών δεν συνάδουν με την οικονομική και κοινωνική της θέση στον κόσμο. Οφείλουμε να τονίσουμε σε αυτό το σημείο ότι δεν ασκούμε κριτική στις πρωτοβουλίες για την προστασία του περιβάλλοντος που έλαβαν χώρα από τη δεκαετία του 1980 έως και πριν από μια δεκαετία (παραθέτουμε το infographic), αλλά το γεγονός ότι απαιτούσαν μια βίαιη προσαρμογή από τη μεριά της βιομηχανίας και έμμεσα εξωθούσαν ολόκληρους βιομηχανικούς κλάδους, όπως είναι η Μεταλλουργία, στο να εγκαταλείψουν την Ευρώπη. Εξαιτίας αυτών των πολιτικών χειρισμών,  η Ευρώπη οδηγήθηκε στο να διασφαλίζει τις πρώτες ύλες από χώρες του εξωτερικού που βρίσκονταν, σε σχέση με εκείνη, σε ένα χαμηλότερο στάδιο ανάπτυξης της οικονομίας τους» αναφέρει ο κ. Πάνιας στην επικοινωνία που είχαμε μαζί του.

Η Ευρώπη ήρθε αντιμέτωπη με τις συνέπειες της πολιτικής της το 2010, όταν η Κίνα, έχοντας αποκτήσει τον παγκόσμιο έλεγχο των αποθεμάτων των σημαντικότερων τεχνολογικών πρώτων υλών, ξεκίνησε να κινείται επιθετικά και να επιβάλλει φραγμούς στην εξαγωγή συγκεκριμένων μετάλλων (σπάνιες γαίες, βολφράμιο και μολυβδαίνιο) σε άλλες χώρες. «Αυτός είναι και ο λόγος που εισαγάγαμε τον όρο «Κρίσιμες Πρώτες Ύλες» στην Ευρώπη – για να περιγράψουμε μέταλλα και άλλα υλικά, τα οποία, αν για κάποιο λόγο πάψει η εισαγωγή τους από την Κίνα ή άλλες χώρες, η ευρωπαϊκή βιομηχανία καθίσταται ευάλωτη και η παραγωγή προϊόντων προστιθέμενης αξίας και πλούτου επιβραδύνεται ή παύει» περιγράφει στο 2045.gr o κ. Πάνιας. «Ήταν, κοντολογίς, η στιγμή της συνειδητοποίησης ότι η πολιτική της εξάρτησής μας από τις εισαγωγές πρώτων υλών στράφηκε εναντίον μας», καταλήγει.

Όμως ήταν και η αρχή της συνειδητοποίησης μιας απειλής πιο σκληρής και πιο επικίνδυνης για την Ευρώπη, που μόλις την τελευταία διετία αρχίσαμε να αντιλαμβανόμαστε: της αποβιομηχανοποίησης της Ευρώπης.

Το φάντασμα της αποβιομηχανοποίησης, οι δίκαιες αντιδράσεις της κοινωνίας και η καινοτομία που ακόμη αναζητείται

Μόνο μεταξύ του 2019 και του 2023 η Ευρώπη απώλεσε περισσότερες από 850.000 θέσεις εργασίας στον βιομηχανικό τομέα, σύμφωνα με έρευνα της Eurostat – ένα ακόμη ανησυχητικό σημάδι ότι η αποβιομηχανοποίηση της Ευρώπης προχωρά με ταχείς ρυθμούς. Το Forbes, ήδη από τις αρχές του 2024, αναρωτιόταν αν υπάρχει πραγματικά αντίδοτο στην αποβιομηχανοποίηση της Ευρωπαϊκής οικονομίας, παρατηρώντας ότι η βιομηχανική παραγωγή της Γερμανίας, της βιομηχανικής καρδιάς της Ευρωπαϊκής Ένωσης, κορυφώθηκε τον Νοέμβριο του 2017 και μέχρι τον Δεκέμβριο του 2023 είχε μειωθεί σε επίπεδα που είχαν παρατηρηθεί τελευταία φορά το 2006  – μια συρρίκνωση της τάξης του 14%. Φυσικά η αποβιομηχανοποίηση της Ευρώπης δεν συνέβη εν μια νυκτί, αλλά είναι σε εξέλιξη εδώ και δεκαετίες. Το αφήγημα θέλει αυτήν την τάση να οφείλεται, σε μεγάλο βαθμό, στην απόφαση των ευρωπαϊκών πολυεθνικών να μεταφέρουν την παραγωγή τους σε τοποθεσίες με χαμηλότερο κόστος εργασίας — ιδίως μετά την ένταξη της Κίνας στον Παγκόσμιο Οργανισμό Εμπορίου το 2001. Μια τάση την οποία το Ευρωπαϊκό περιβαλλοντικό πλαίσιο που αναφέρθηκε πιο πάνω μάλλον διευκόλυνε.

Η παραγωγή πρώτων υλών είναι από τους κλάδους που επηρεάστηκαν βαθύτερα από αυτήν την αλλαγή παραγωγικού μοντέλου και που συνεχίζει να συμπιέζεται εξαιτίας και της ενεργειακής κρίσης που πυροδότησε ο Ρωσο-Ουκρανικός πόλεμος. Το κόστος ενέργειας για την ευρωπαϊκή βιομηχανία παραμένει σημαντικά υψηλότερο από ό,τι πριν από το 2022 και 2-3 φορές υψηλότερο από ό,τι στις ΗΠΑ ή την Κίνα. Οι ενεργοβόρες βιομηχανίες όπως η χημική βιομηχανία, ο χάλυβας και το αλουμίνιο έχουν ανταποκριθεί με περικοπές παραγωγής και προσωρινές διακοπές λειτουργίας. Η επανέναρξη της παραγωγής μετά τη μείωση των τιμών της ενέργειας έχει υπάρξει στην καλύτερη περίπτωση μερική. Σε ορισμένες περιπτώσεις, έχουμε ήδη δει μόνιμες διακοπές λειτουργίας και μετεγκαταστάσεις εκτός Ευρώπης σε περιοχές με χαμηλότερα επίπεδα κόστους ενέργειας. Αυτό υποδηλώνει ότι η αποβιομηχάνιση στην Ευρώπη συνεχίζει με αμείωτο ρυθμό.

«Συνυπολογίζοντας στην εξίσωση τα παραπάνω, μπορεί η Ευρώπη να καλύψει το μειονέκτημά της;» ρωτάμε τον κ. Πάνια. Ο ίδιος διατηρεί τις επιφυλάξεις του, εξηγώντας μας τους λόγους. «Όταν φτάνεις στο σημείο, ως Ευρώπη, να μην έχεις  ούτε ανταγωνιστικό κόστος ενέργειας, ούτε σύγχρονες τεχνολογίες παραγωγής, και επιπλέον κινδυνεύεις να σου στερήσουν πρόσβαση σε πρώτες ύλες που είναι σημαντικές για την οικονομική σου ανάπτυξη και την κοινωνική σου ευημερία, έχεις δύο επιλογές: ή να αναπτύξεις και να προωθήσεις την πραγματική καινοτομία ή να μεταφέρεις στις ευρωπαϊκές πρώτες ύλες τις υφιστάμενες τεχνολογίες, αφού τις ιχνηλατήσεις, και να ξαναμπείς στο παιχνίδι. Η πρώτη επιλογή θέλει χρόνο για να ευοδωθεί και να δαπανήσεις χρόνια προκειμένου να καλύψεις το έδαφος από τις τεχνολογικά πιο προηγμένες χώρες.

Κατά την άποψή μου, η Ε.Ε. ακολουθεί τη δεύτερη επιλογή, που σημαίνει ότι δεν μπορεί να βρεθεί στην πρωτοπορία. Και αυτό αποδεικνύεται από την ίδια την πραγματικότητα. Υπάρχει αυτή τη στιγμή έστω και μια Ευρωπαϊκή εταιρεία υψηλής τεχνολογίας; Όχι μόνο στις πρώτες ύλες, αλλά και αλλού;

Να σας δώσω και ένα οικείο για εμάς παράδειγμα: το αλουμίνιο. Η παραγωγή αλουμινίου στηρίζεται στον βωξίτη, μια πρώτη ύλη που η Ευρώπη δεν έχει αποθέματα και ανήκει στις κρίσιμες πρώτες ύλες, όπως άλλωστε και το αλουμίνιο. Παράλληλα, η ανακύκλωση αλουμινίου δεν επαρκεί για να καλύψει τις αυξανόμενες μελλοντικές της ανάγκες. Αρκεί μόνο να σας αναφέρω ότι το 75% του αλουμινίου που έχει παραχθεί παγκόσμια από τα τέλη του 19^ου αιώνα μέχρι σήμερα παραμένει σε χρήση! Το μόνο καθετοποιημένο εργοστάσιο παραγωγής αλουμινίου από βωξίτη στην Ευρώπη είναι το ελληνικό. Και παρότι διαθέτει εγχώρια κοιτάσματα βωξιτών, αυτά δεν επαρκούν για να καλύψουν τη ζήτηση, με αποτέλεσμα να στηριχθεί και αυτό σε εισαγόμενο βωξίτη. Από την άλλη πλευρά, το αλουμίνιο σαν στοιχείο υπάρχει και σε άλλα πετρώματα, από τα οποία θα μπορούσε να εξαχθεί με την προϋπόθεση ότι θα αναπτύσσονταν καινοτόμες τεχνολογίες και θα στηριζόταν η βιομηχανική έρευνα προς αυτήν την κατεύθυνση ως  στρατηγική ευρωπαϊκή πολιτική. Φυσικά αυτό δεν έχει γίνει ποτέ», σημειώνει ο κ. Πάνιας.

Όμως στη συνέχεια της συζήτησής μας ο κ. Πάνιας προσθέτει μια ακόμα παράμετρο που εντείνει το πρόβλημα για την Ευρώπη. «Το μεγαλύτερο πρόβλημα, όμως, είναι ότι, ακόμη και με τη δεύτερη επιλογή, η Ευρώπη, αμφιβάλλω αν μπορεί να καλύψει το μειονέκτημά της. Και οι λόγοι είναι, πρωτίστως, κοινωνικοί. Για παράδειγμα, στο Εργαστήριο Μεταλλουργίας του Ε.Μ.Π., ήμασταν από τους πρώτους που φέραμε εις πέρας ερευνητικά έργα για την εξαγωγή σπανίων γαιών στην Ευρώπη ήδη από το 2010. 15 χρόνια μετά, τι έχει γίνει; Πόσα μεταλλεία άνοιξαν χωρίς να αντιδρούν οι κοινωνίες; Μέχρι σήμερα κανένα.

Όμως μπορούμε να αδικήσουμε τους Ευρωπαίους πολίτες που αντιδρούν; Όταν για δεκαετίες η Ευρώπη τους έχει γαλουχήσει με το αφήγημα ότι η βιομηχανία εξαγωγής και παραγωγής πρώτων υλών είναι συνώνυμο της περιβαλλοντικής καταστροφής; Αφήγημα που, όπως σωστά αναφέρετε και εσείς, εξυπηρετούσε όταν οι μεγάλες βιομηχανίες μετέφεραν τις δραστηριότητές τους σε άλλες ηπείρους. Οι κοινωνίες έχουν δίκιο από αυτή τη σκοπιά.

Συνεπώς, ο δρόμος της Ευρώπης είναι λάθος. Έθεσε τον εαυτό της μακριά από την καινοτομία, και ταυτόχρονα, δε βοηθά στην επίλυση του τραύματος που δημιούργησε η ίδια απέναντι στις μεταλλευτικές και μεταλλουργικές δραστηριότητες που έχουν δαιμονοποιηθεί από τις κοινωνίες. Οι υφιστάμενες τεχνολογίες παραγωγής μετάλλων είναι πράγματι απαρχαιωμένες, αναπτυγμένες για μια άλλη εποχή της ανθρωπότητας και πρέπει να επανασχεδιαστούν. Μόνο έτσι θα μπορέσει να αλλάξει και η στάση της κοινωνίας, η οποία φαίνεται την παρούσα στιγμή να είναι δεκτική απέναντι στην ανάπτυξη αυτονομίας στον τομέα των κρίσιμων πρώτων υλών, με την προϋπόθεση  ότι οι τεχνολογίες θα γίνουν πιο συμβατές με τις σύγχρονες απαιτήσεις της.»

«Ποιο είναι, λοιπόν, το συμπέρασμα;» ρωτάμε. «Στο παρόν, ο χρόνος περνάει, η αποβιομηχανοποίηση επιταχύνει και χάνουμε το τρένο της καινοτομίας. Αλλά, κυρίως, δε μεταστρέφουμε τη γνώμη των Ευρωπαίων πολιτών απέναντι στον κλάδο παραγωγής πρώτων υλών. Γιατί τις ίδιες τεχνολογίες, που δαιμονοποιήσαμε στο κοντινό παρελθόν, προσπαθούμε τώρα να τις παρουσιάσουμε ως λύσεις μονόδρομους» καταλήγει ο κ. Πάνιας.

Το τοπίο των Κρίσιμων Πρώτων Υλών στην Ελλάδα

Η συζήτηση με τον κ. Πάνια δεν θα μπορούσε να μη συμπεριλάβει και τη θέση της Ελλάδας στο πεδίο των κρίσιμων πρώτων υλών. Η απάντησή του έρχεται αβίαστα. «Ο ορυκτός πλούτος στην Ελλάδα υπάρχει και παραμένει αναξιοποίητος. Αρχικά, γιατί, όπως και στην Ευρώπη, έτσι και στη χώρα μας, έχει παγιωθεί στους πολίτες  η άποψη ότι αυτού του είδους οι δραστηριότητες είναι ασύμβατες με την ανάπτυξη της χώρας. Επιπλέον, γιατί η Ελλάδα είναι μια εχθρική χώρα για βιομηχανίες αξιοποίησης του εθνικού ορυκτού πλούτου, ο οποίος ακόμη και σήμερα δεν είναι απόλυτα γνωστός. Αυτό οφείλεται σε αστοχίες της ελληνικής πολιτείας, η οποία αντί να υποστηρίξει τη θεμελίωση και την εξέλιξη ενός ισχυρού ινστιτούτου γεωλογικών και μεταλλευτικών ερευνών, επί δεκαετίες το άφησε να υποβαθμίζεται και να επιτρέπει στα πιο δυνατά «μυαλά» να μεταναστεύουν στο εξωτερικό. Αφού λοιπόν απαξίωσε με τις πολιτικές του επί δεκαετίες τον ορυκτό του πλούτο, πώς μπορεί να περιμένει σήμερα το ελληνικό κράτος αποτελέσματα;» τονίζει με έμφαση.

«Σε ποιες κρίσιμες κρίσιμες πρώτες ύλες διαθέτει η Ελλάδα δυνατότητα παραγωγής» τον ρωτάμε. «Αρχικά μπορούμε να δούμε εκείνες που εμφανίζονται ως παραπροϊόντα της υπάρχουσας βιομηχανίας. Το Γάλλιο είναι ένα παράδειγμα. Αυτό το μέταλλο εμφανίζεται ως παραπροϊόν της επεξεργασίας του βωξίτη, που όπως είπαμε νωρίτερα χρησιμοποιείται για την παραγωγή αλουμινίου. Η παραγωγή Γαλλίου είναι μια επένδυση που μπορεί να προχωρήσει γιατί το μέταλλο αυτό συσσωρεύεται σε ένα ρεύμα της υφιστάμενης βιομηχανικής εγκατάστασης και επομένως δεν απαιτεί δραστηριότητες μεταλλευτικής που θα δημιουργούσαν αντιδράσεις στην κοινωνία. Αντίστοιχη είναι και η περίπτωση του Σκάνδιου, που αντίστοιχα συσσωρεύεται στα στερεά κατάλοιπα της επεξεργασίας του βωξίτη, παρότι η τεχνολογία για την παραγωγή του δεν είναι ακόμη αρκετά ώριμη για να εφαρμοστεί οικονομικά.

Φυσικά, υπάρχουν και άλλες περιπτώσεις κρίσιμων πρώτων υλών, όπως το Αντιμόνιο που υπάρχει στους αντιμονίτες της Χίου. όμως, σε αυτήν την περίπτωση, αναδεικνύονται περίτρανα όλα όσα συζητήσαμε έως τώρα. Για την τοπική κοινωνία είναι δεδομένη η ασυμβατότητα μεταλλευτικής δραστηριότητας με τον τουρισμό και τη γεωργία. Όμως υπάρχει και η συλλογική μνήμη της κοινωνίας από τα προβλήματα που προκάλεσε στο παρελθόν η μεταλλευτική δραστηριότητα . Πώς μπορείς να πείσεις την κοινωνία ότι αυτή τη φορά θα κάνεις τα πράγματα διαφορετικά; Χωρίς την κοινωνία σύμμαχό σου δε μπορείς να πετύχεις. Και για να την έχεις σύμμαχό σου, πρέπει να την πείσεις ότι έχεις επενδύσει στην έρευνα και την καινοτομία, και θα εφαρμόσεις μεθόδους που απαντούν στο μέγιστο βαθμό στις περιβαλλοντικές ανησυχίες της και σέβονται την ποιότητα ζωής των ανθρώπων της.»

Το επιστημονικό δυναμικό υπάρχει αλλά η στρατηγική αγνοείται

Αυτό, όπως σημειώνει ο κ. Πάνιας, αναδεικνύει και ένα δεύτερο σημαντικό διαχρονικό ζήτημα της Ελλάδας: την έλλειψη πολιτικής για την καινοτομία και την έρευνα. «Οι πόροι που το ελληνικό κράτος επενδύει στην έρευνα είναι πενιχροί και οι προσκλήσεις για έρευνα είναι αντιγραφή των ευρωπαϊκών, χωρίς καμία προσαρμογή στην ελληνική πραγματικότητα – γεγονός που αναδεικνύει ουσιαστικά την έλλειψη μιας ελληνικής στρατηγικής». Ζητώντας του να μας δώσει κάποια στοιχεία για αυτό, ανέφερε χαρακτηριστικά ότι για το 2024 η Ελλάδα βρέθηκε στην 20^η θέση του Innovation Index της Ε.Ε. και τοποθετήθηκε με τις χώρες που ανήκουν στην ομάδα μέτριας επίδοσης καινοτομίας, μόλις δύο θέσεις πάνω από τη χαμηλότερη βαθμίδα κατάταξης. Όσο για την κατάσταση που επικρατεί σε επίπεδο πολιτικών αποφάσεων, μας κατευθύνει στην πρόσφατη συνέντευξη του πρώην προέδρου του Εθνικού Συμβουλίου Έρευνας, Τεχνολογίας και Καινοτομίας, κ. Σπύρου Αρταβάνη-Τσάκωνα,που αναλύει τα βαθύτερα αίτια που η χώρα παραμένει ουραγός στην καινοτομία και την έρευνα.

Το αποτέλεσμα; «Σε αυτό το περιβάλλον δεν αναπτύσσεται τεχνολογία, δε παράγεται καινοτομία, και ειδικά για τον κλάδο των πρώτων υλών – κρίσιμων ή μη- η κοινωνία δε μπορεί να πειστεί και να αποδεχθεί τις δραστηριότητές του. Χρειαζόμαστε, όσο ποτέ άλλοτε, μια εθνική πολιτική στα θέματα αυτά. Να αποφασίσουμε, αν θέλουμε να γίνει η Ελλάδα μια βιομηχανική χώρα και αν θέλουμε να έχει βαριά βιομηχανία. Μόνο μια τέτοια απόφαση, που πρέπει να ληφθεί στο ανώτερο επίπεδο και να εξυπηρετηθεί ανεξάρτητα από πολιτικές ή κομματικές κατευθύνσεις, θα μπορούσε να οδηγήσει στη δημιουργία ενός οδικού χάρτη για να πετύχουμε τους επιμέρους στόχους.»

«Υπάρχει σήμερα το επιστημονικό κεφάλαιο για να υποστηρίξει ένα τέτοιο εγχείρημα;» ρωτάμε τον κ. Πάνια.

«Το επιστημονικό και τεχνικό δυναμικό υπάρχει. Και παρότι ένα σημαντικό μέρος του έχει μεταναστεύσει στο εξωτερικό, αυτό που παραμένει στην χώρα είναι ικανό, καλά καταρτισμένο και με διάθεση για καινοτομία και πρόοδο. Το Εργαστήριο Μεταλλουργίας του ΕΜΠ, όπως και Εργαστήρια όλων των Σχολών στο ΕΜΠ και στα υπόλοιπα Πανεπιστημιακά ιδρύματα της χώρας, δίνουμε όλοι μαζί το δικό μας αγώνα ακόμη και υπό αυτές τις συνθήκες. Μιλώντας για την δική μας ερευνητική ομάδα, Tesmet, έχουμε πετύχει να συμμετέχουμε ενεργά σε έργα υψηλού δυναμικού καινοτομίας, σε συνεργασία με ερευνητικά κέντρα, πανεπιστήμια και βιομηχανίες του ελληνικού και διεθνούς οικοσυστήματος πρώτων υλών. Οι τεχνολογίες που αναπτύσσουμε εστιάζουν πάντα σε κατευθύνσεις όπως η πράσινη μεταλλουργία, η κυκλική οικονομία και η βιωσιμότητα. Χαρακτηριστικά παραδείγματα είναι το έργο HARARE, που ολοκληρώνεται το 2025 (περισσότερες πληροφορίες στο ένθετο), καθώς και το Sisal Pilot, του οποίου οι προτεινόμενες τεχνολογίες έχουν ήδη διακριθεί μέσω της πλατφόρμας Innovation Radar της Ευρωπαϊκής Ένωσης». Εν κατακλείδι, αυτό που απουσιάζει είναι η υποστήριξη του Πανεπιστημίου από την Πολιτεία και η κατανόηση από όλους ότι η παρούσα εικόνα του είναι συνέπεια της ένδειας στην οποία έχει περιέλθει, και όχι κάποιου άλλου παράγοντα».

Το πρόγραμμα HARARE

Το HARARE (Hydrogen As the Reducing Agent in the REcovery of metals and minerals from metallurgical waste) αποτελεί ένα καινοτόμο ερευνητικό έργο που φέρνει κοντά μεγάλες βιομηχανίες, ερευνητικά και ακαδημαϊκά κέντρα από την Ελλάδα (ΕΜΠ, AdMiRIS, Metlen) αλλά και το εξωτερικό (Aurubis, SINTEF, Linde, NTNU, KU Leuven, RWTH, ReSiTec). Στόχος του έργου είναι η ανάπτυξη καινοτόμων τεχνολογιών για την παραγωγή μετάλλων από απορρίμματα της βιομηχανίας χαλκού και αλουμινίου. Η δεύτερη μεγάλη καινοτομία του είναι ότι οι τεχνολογίες παραγωγής μετάλλων που αναπτύσσει χρησιμοποιούν υδρογόνο αντί για άνθρακα, πετυχαίνοντας δραστική μείωση των εκπομπών CO₂.
Πολλά από τα μέταλλα που παράγονται με τις τεχνολογίες του HARARE όπως το αλουμίνιο, το κοβάλτιο, το νικέλιο, το σκάνδιο και οι σπάνιες γαίες, ανήκουν στις κρίσιμές πρώτες ύλες που προαναφέρθηκαν στο άρθρο. Αυτά τα μέταλλά είναι σημαντικά για την πράσινη και ψηφιακή μετάβαση της Ευρώπης γιατί χρησιμοποιούνται ευρέως στην κατασκευή ανεμογεννητριών, φωτοβολταϊκών πάνελ, ηλεκτρικών οχημάτων, προηγμένων ηλεκτρονικών συστημάτων, καθώς και σε κρίσιμες εφαρμογές της αμυντικής και διαστημικής βιομηχανίας.
Η ερευνητική ομάδα Technologies for Sustainable Metallurgy (Tesmet) που αποτελείται αποκλειστικά από Έλληνες ερευνητές/ερευνήτριες και ακαδημαϊκούς, αναπτύσσει καινοτόμες τεχνολογίες για την ανάκτησή των μετάλλων του HARARE και βρίσκεται συνεχώς στην αιχμή των τεχνολογικών εξελίξεων του τομέα της μεταλλουργίας.
Στόχος του προγράμματος που ολοκληρώνεται τον Δεκέμβριο του 2025 είναι να έχει επιδείξει την βιωσιμότητα των τεχνολογιών που προτείνει σε ένα ημιβιομηχανικό επίπεδο, δηλαδή ένα στάδιο πριν τις βιομηχανικές δοκιμές μεγάλης κλίμακας. Το HARARE έχει λάβει χρηματοδότηση από το πρόγραμμα HORIZON 2020 της Ευρωπαϊκής Ένωσης με το αριθμό απόφασης no. 958307.
Παραπάνω πληροφορίες για το έργο μπορείτε να βρείτε στην ιστοσελίδα του https://h2020harare.eu/ και για την ερευνητική ομάδα Tesmet στην ιστοσελίδα https://tesmet.gr/.

The post Κρίσιμες πρώτες ύλες: είναι «γυμνή» η Ευρώπη και η Ελλάδα; appeared first on 2045.gr.

Κάθε ταξίδι ξεκινάει με ένα βήμα και κάθε σημαντική εξέλιξη στην τεχνολογία καταγράφεται, αρχικά, σε ένα μικρό μονόστηλο. Όπως αυτό των New York Times της 16ης Μαρτίου 1952 που έλεγε ότι το ερευνητικό ινστιτούτο του Πρίνστον απέκτησε έναν ηλεκτρονικό υπολογιστή που σε ελάχιστο χρόνο θα αξιολογεί όλες τις μεταβλητές που πρέπει να ληφθούν υπόψιν για μια ακριβή πρόβλεψη του καιρού. Η ζωή ενός μετεωρολόγου εκείνη την περίοδο θα πρέπει να ήταν αρκετά αγχωτική.

«Είναι αδύνατον για τους μετεωρολόγους στην Ουάσιγκτον να αξιοποιήσουν όλες αυτές τις μεταβλητές στον χρόνο που έχουν στη διάθεσή τους. Πρέπει να κάνουν ότι μπορούν μέσα σε 15-20 λεπτά για να καταλήξουν σε μια πρόγνωση και χρειάζονται άλλη 1,5 ώρα για να αποτυπώσουν τα συμπεράσματά τους σε διάφορα διαγράμματα. Προκειμένου να ληφθούν υπόψιν όλες οι μεταβλητές θα απασχολούσαμε μια ομάδα μαθηματικών για εβδομάδες», έγραφε η εφημερίδα αποτυπώνοντας ανάγλυφα το άγχος που είχαν οι μετεωρολόγοι στην αναμέτρησή τους με τον χρόνο.

Γενικά η υπόθεση της πρόβλεψης του καιρού πονοκεφαλιάζει το ανθρώπινο είδος από την αρχή του πολιτισμού. Καταγραφές καιρικών συμβάντων έχουν βρεθεί στη Μεσοποταμία, την Κίνα και την Ινδία. Οι αρχαίοι Αιγύπτιοι παρακολουθούσαν τα πλημμυρικά φαινόμενα του Νείλου και προσπαθούσαν να προβλέψουν τη συμπεριφορά του ποταμού. Βεβαίως, στην υπόθεση των παρατηρήσεων και των προβλέψεων έβαζε το χέρι του το εκάστοτε ιερατείο, η εξήγηση των φαινομένων περνούσε μέσα από το φίλτρο της μυθολογίας και της αστρολογίας αλλά η ουσία είναι το ερώτημα «τι καιρό θα κάνει αύριο;» μας ταλαιπωρεί μάλλον από την εποχή που αρχίσαμε να καλλιεργούμε τη γη – ίσως και από πιο πριν.

Αλλά ας επιστρέψουμε στον 20ο αιώνα.

Οι μετεωρολόγοι ήταν από τους πρώτους που αντιλήφθηκαν τις δυνατότητες που έδινε η επιστήμη των υπολογιστών για ακριβέστερες προβλέψεις. Οι πρώτες προσπάθειες γίνονται στη δεκαετία του 1940 και συστηματοποιούνται σχετικά γρήγορα, στις επόμενες δεκαετίες, με τη βοήθεια και της τεχνολογικής εξέλιξης.

Το 1952 οι μετεωρολόγοι είχαν γύρω στο 80% επιτυχία στην πρόγνωση του καιρού του επόμενου 24ώρου και αυτό θεωρείτο επιτυχία. Το ποσοστό μειωνόταν στο 55% για προγνώσεις 3-5 ημερών με σχετικά δημοσιεύματα της εποχής να αναφέρουν ότι «κάθε χρόνο ένας στρατός από Αμερικανούς μετεωρολόγους στέλνει 70 εκατ. μετρήσεις στο κέντρο ανάλυσης. Σε αυτές προστίθενται άλλες 150 εκατ. μετρήσεις από άλλα μέρη του κόσμου…».

Όλα αυτά, πέντε χρόνια, πριν την εκτόξευση του πρώτου τεχνητού δορυφόρου, του Sputnik και οκτώ χρόνια πριν την εκτόξευση του Tiros, του πρώτου μετεωρολογικού δορυφόρου.

Τηλεπικοινωνίες, πληροφορική και διαστημική τεχνολογία δημιούργησαν νέα εργαλεία στους μετεωρολόγους. Σήμερα, σε γενικές γραμμές, είμαστε σε θέση να δούμε με αρκετά μεγαλύτερη ασφάλεια τον καιρό των επόμενων ημερών. Όμως όταν καταπιάνεσαι με ένα τόσο χαοτικό μοντέλο όπως είναι ο καιρός, το να επιχειρείς να δεις τι καιρό θα κάνει μετά από δέκα ημέρες μοιάζει πολλές φορές με μαντεψιά.

Βέβαια υπάρχουν και εκείνοι που θεωρούν ότι η επιστήμη έχει πολλά να μάθει από τα μερομήνια, αλλά θα επιχειρήσουμε να παραμείνουμε σε ένα πλαίσιο σχετικής σοβαρότητας.

Οι δυνατότητες των υπερυπολογιστών αξιοποιήθηκαν και από τους μετεωρολόγους. Όσο ισχυρότερα τα συγκεκριμένα συστήματα και όσο πιο ευαίσθητα τα «μάτια» των μετεωρολογικών δορυφόρων, τόσο καλύτερες οι προγνώσεις των ειδικών.

Υπάρχει δυνατότητα βελτίωσης;

Ο καιρός της τεχνητής νοημοσύνης

Στις αρχές του Δεκεμβρίου η Google δημοσίευσε στο περιοδικό Nature μία παρουσίαση του μοντέλου GenCast. Πρόκειται για ένα μοντέλο που λαμβάνει υπόψιν του 50 διαφορετικές προβλέψεις, καθεμία από τις οποίες αντιπροσωπεύει μια διαφορετική εξέλιξη του καιρού για τις επόμενες ημέρες.

Στον πυρήνα του, το GenCast είναι ένα μοντέλο τεχνητής νοημοσύνης όμοιο με εκείνα που χρησιμοποιούμε για την παραγωγή εικόνων, βίντεο ή μουσικής. Σε αντίθεση με αυτά, δεν «ζωγραφίζει» εικόνες και δεν «συνθέτει» ήχους αλλά προσπαθεί να προβλέψει τις πιθανές εξελίξεις του καιρού, ξεκινώντας από τις τρέχουσες μετεωρολογικές συνθήκες.

Στο υλικό με το οποίο εκπαιδεύτηκε το GenCast, συμπεριλήφθηκαν όλα τα μετεωρολογικά δεδομένα που είναι διαθέσιμα στο Ευρωπαϊκό Κέντρο για τις Μεσοπρόθεσμες Προγνώσεις, γνωστό και ως ECMWF που καθημερινά παράγει μετεωρολογικές προγνώσεις. Στον κόσμο της μετεωρολογίας αποτελεί έναν από τους ισχυρότερους και πιο αξιόπιστους φορείς. Έχει ενεργό συμμετοχή στο πρόγραμμα Copernicus και, εν ολίγοις, οι προγνώσεις του φτάνουν πολλές φορές στην οθόνη των συσκευών σας χωρίς ίσως να το γνωρίζετε.

Το αρχείο του ECMWF περιλαμβάνει καιρικά δεδομένα 85 ετών, καθώς φτάνει ως το 1940, ωστόσο για το GenCast χρησιμοποιήθηκε περίπου το 50% του συγκεκριμένου όγκου.

Η στιγμή της αλήθειας έδειξε εντυπωσιακές επιδόσεις, σύμφωνα με την Google. Το GenCast λειτούργησε παράλληλα με το κορυφαίο σύστημα του ECMWF, το ENS, από το οποίο ήταν ακριβέστερο στις προγνώσεις στο 97,2% των περιπτώσεων.

Συνολικά το GenCast εμφανίστηκε να υπερτερεί του ENS και σε προβλέψεις ακραίων καιρικών φαινομένων, όπως καύσωνες και περιστατικά ισχυρών ανέμων. Η Google τόνισε, επίσης, την ταχύτητα ανάλυσης. Το GenCast χρειάζεται 8 λεπτά για να δημιουργήσει μία πρόγνωση καιρού για τις επόμενες 15 ημέρες, ενώ για το ίδιο διάστημα το ENS χρειάζεται μερικές ώρες.

Το GenCast είναι ένα μόνο από τα συστήματα τεχνητής νοημοσύνης που αναπτύσσει η Google με αντικείμενο τον καιρό. Η εταιρεία «τρέχει» και άλλα προγράμματα που ενσωματώνονται σταδιακά στο Google Maps, προσφέροντας καλύτερη πρόγνωση για ακραία φαινόμενα όπως πλημμύρες, πυρκαγιές και καύσωνες.

Αλλά η Google δεν είναι η μόνη που βάζει την τεχνητή νοημοσύνη στο παιχνίδι της πρόγνωσης.

Οι τακτικοί επισκέπτες των σελίδων του ECMWF βλέπουν εδώ και καιρό στη σχετική ενότητα των προγνωστικών μοντέλων, την προσθήκη λειτουργιών που χρησιμοποιούν τεχνητή νοημοσύνη. Ίσως, το πιο δημοφιλές να είναι το AIFS (Artificial Intelligence Forecasting System) που αναπτύχθηκε από το ίδιο το ECMWF για να ενισχύσει την ακρίβεια και την αποτελεσματικότητα των προγνώσεων καιρού. Το AIFS σχεδιάστηκε για να συμπληρώνει ή και να αντικαθιστά (σε βάθος χρόνου) παραδοσιακά μετεωρολογικά μοντέλα.

Σε ένα περιβάλλον κλιματικής αλλαγής με τα ακραία φαινόμενα να γίνονται περισσότερο βίαια και συχνότερα, οι ακριβείς προβλέψεις σώζουν ζωές και δίνουν πολύτιμο χρόνο στις υπηρεσίες έκτακτης ανάγκης για να προετοιμαστούν κατάλληλα. Το βίντεο του Economist δείχνει την έκταση του προβλήματος και κάποιες, ίσως, προσεγγίσεις με τη βοήθεια της τεχνητής νοημοσύνης.

Ακόμα και η Nvidia έχει μπει στην αρένα με μια δική της προσέγγιση. Η εταιρεία της οποίας τα chips αποτελούν τη βάση στην οποία στηρίζονται τα συστήματα τεχνητής νοημοσύνης, έχει αναπτύξει το σύστημα FourCastNet, που όπως λέει η ίδια η εταιρεία είναι το ίδιο ακριβές με τα μοντέλα του ECMWF αλλά είναι ταχύτερο και πιο αποδοτικό από ενεργειακής πλευράς. Στο πεδίο της μετεωρολογίας δραστηριοποιείται και η Microsoft με το σύστημα Aurora.

Οι λόγοι για τους οποίους οι εταιρείες τεχνολογίας ασχολούνται με τον καιρό είναι αρκετοί. Πρώτον, θέλουν να δοκιμάσουν τις δυνατότητες (και τα όρια) των μηχανών και των υπολογιστικών μοντέλων που έχουν αναπτύξει. Αν μπορούν να τα πάνε καλά προβλέποντας τι καιρό θα κάνει 10 ή 15 ημέρες μετά, θα μπορούν ίσως να κάνουν και άλλα πράγματα, που αφορούν φυσικά φαινόμενα ή χρηματιστηριακά φαινόμενα. Οι καιρικές συνθήκες επηρεάζουν τη διάθεση των ανθρώπων, συμπεριλαμβανομένων των καταναλωτικών συμπεριφορών. Αρκετές επιχειρήσεις ανά τον κόσμο θα ήταν διατεθειμένες να πληρώσουν αρκετά για να έχουν μια έγκυρη πρόγνωση καιρού που θα εκτείνεται σε βάθος αρκετών ημερών.

Σκεφτείτε διοργανωτές συναυλιών, εταιρείες μεταφορών, επιχειρήσεις που δραστηριοποιούνται σε διάφορα στάδια της εφοδιαστικής αλυσίδας και, βέβαια, εταιρείες πώλησης καταναλωτικών αγαθών.

Με τα ακραία φυσικά φαινόμενα να κάνουν όλο και πιο συχνά την εμφάνισή τους, το θέμα της ακριβούς πρόγνωσης ενδιαφέρει ιδιαίτερα και τις ασφαλιστικές εταιρείες. Επίσης, αν υπάρχει ακρίβεια στην πρόγνωση των ακραίων καιρικών φαινομένων, οι αρχές θα μπορούν να κατανείμουν κατάλληλα τις δυνάμεις τους και να προετοιμαστούν καλύτερα, σώζοντας ζωές και περιουσίες.

Για όλους αυτούς τους λόγους, η τεχνητή νοημοσύνη δείχνει ότι μπορεί να παίξει αποφασιστικό ρόλο στην ανάπτυξη συστημάτων πρόγνωσης που θα βλέπουν πιο καθαρά στο μέλλον και θα μπορούν να λειτουργήσουν ως συστήματα έγκαιρης προειδοποίησης.

Οι μετεωρολόγοι της δεκαετίας του ’50 θα ζήλευαν…

The post “Καιρός” για τεχνητή νοημοσύνη appeared first on 2045.gr.

Σε μία εμβληματική επένδυση για την παρουσία της στην Ελλάδα προχωράει η Amazon, η οποία ανακοίνωσε τη μεγαλύτερη μέχρι σήμερα πρωτοβουλία της για Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας στη χώρα. Μία επένδυση που αφορά σε τρία, νέα αιολικά πάρκα μεγάλης κλίμακας στη Δυτική και Κεντρική Μακεδονία, όπως και στην Πελοπόννησο και τα οποία  θα βοηθήσουν στην κάλυψη των ενεργειακών αναγκών της Amazon στην περιοχή, παρέχοντας καθαρή ενέργεια και υποστηρίζοντας, παράλληλα, την επίτευξη του στόχου μετάβασης της Ελλάδας σε χρήση Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας. «Πρόκειται για μια επένδυση που μας δίνει την προοπτική της ενεργειακής ανεξαρτησίας» ανέφερε μεταξύ άλλων ο Υπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας, Θόδωρος Σκυλακάκης, στο πλαίσιο των σχετικών ανακοινώσεων. «Είναι μια σημαντική ημέρα για εμάς και δείχνει τη δέσμευσή μας στη χώρα και την ελληνική οικονομία. Διευκολύνουμε την πρόσβαση των ελληνικών επιχειρήσεων στην αιολική ενέργεια», ανέφερε από την πλευρά ο Θανάσης Πατσακάς, Country Manager Greece, Cyprus, Malta για την Amazon Web Services.

Επένδυση άνω του 1 δισ. δολαρίων

Το ύψος της συνολικής επένδυσης στα τρία αιολικά πάρκα εκτιμάται ότι θα ξεπεράσει το 1 δισ. δολάρια και θα συγχρηματοδοτηθεί από την Εθνική Τράπεζα, καθώς επίσης από κεφάλαια από το Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας. Το συγκεκριμένο έργο να είναι αναπόσπαστο κομμάτι της διεθνής στρατηγικής της Amazon, η οποία έχει αναπτύξει ένα μεγάλο χαρτοφυλάκιο ενεργειακών επενδύσεων παγκοσμίως. Όπως δήλωσε χαρακτηριστικά ο Θανάσης Πατσακάς «η Amazon αποτελεί το μεγαλύτερο αγοραστή πράσινης ενέργειας σε παγκόσμιο επίπεδο». Η στρατηγική τοποθέτηση της Amazon προς τις ΑΠΕ φέρνει και σημαντικά ανταποδοτικά οφέλη στις περιοχές που η εταιρεία παραγματοποιεί τις σχετικές επενδύσεις. Ενδεικτικά, μέσα στο χρονικό διάστημα  2014 – 2022, οι επενδύσεις της Amazon σε Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας σε όλη την Ευρώπη απέφεραν περίπου 2,4 δισ. ευρώ στην περιφερειακή οικονομία και συνέβαλαν με περισσότερα από 723 εκατ. ευρώ στο ΑΕΠ της Ευρώπης, δημιουργώντας παράλληλα περισσότερες από 3.900 θέσεις πλήρους απασχόλησης, μόνο το 2022.

Στην Ελλάδα έχουν, ήδη, υπογραφεί τέσσερις συμφωνίες προμήθειας ενέργειας (Power Purchase Agreements), οι οποίες αφορούν σε τρία έργα Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας. Ειδικότερα, δύο εξ’ αυτών των συμφωνιών αφορούν στο αιολικό πάρκο στο Βέρμιο (βόρειος και νότιος αιολικός σταθμός Βερμίου) στη Δυτική και Κεντρική Μακεδονία, ενώ ακόμη δύο στα αιολικά πάρκα στις περιοχές Μεσοκόρφη και Κούκουρας στην Πελοπόννησο.

Η κατασκευή των υποδομών έχει, ήδη, ξεκινήσει, και το 2026 τα νέα, αιολικά πάρκα αναμένεται να είναι πλήρως λειτουργικά. Συνολικά, ως αποτέλεσμα των έργων, εκτιμάται ότι θα παραχθεί καθαρή ενέργεια, που αντιστοιχεί στην ηλεκτροδότηση 200.000 ελληνικών νοικοκυριών, ετησίως. Όπως σημείωσε ο κ. Πατσακάς, η παραγόμενη ενέργεια από τα νέα έργα θα περνάει κατευθείαν στο κεντρικό δίκτυο, καλύπτοντας τόσο τις λειτουργικές ανάγκες της Amazon όσο και τις ανάγκες τοπικών επιχειρήσεων, δημόσιων φορέων και νοικοκυριών.

Έως 300 θέσεις εργασίας

Η λειτουργία των αιολικών πάρκων αναμένεται να δημιουργήσει, μακροπρόθεσμα, σημαντικά οικονομικά οφέλη για την Ελλάδα. Ήδη, για το αιολικό πάρκο στο Βέρμιο έχουν δημιουργηθεί περισσότερες από 100 νέες θέσεις εργασίας, ενώ κατά την πλήρη λειτουργία των σταθμών οι νέες θέσεις εργασίας αναμένεται να φτάσουν τις 300, σύμφωνα με στοιχεία της Aer Soléir, που είναι ο φορέας υλοποίησης του έργου, με έδρα το Δουβλίνο και σημαντική παρουσία στην Ευρώπη στον κλάδο ανάπτυξης υποδομών Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας. Επιπλέον, η Aer Soleir έχει ήδη διαθέσει περισσότερα από 2,8 εκατομμύρια ευρώ για επενδύσεις στις τοπικές κοινότητες, με αναβάθμιση υποδομών, υποστήριξη υπηρεσιών, αλλά και σε αναδασώσεις και προγράμματα βιοποικιλότητας και διατήρησης του δασικού πλούτου.

Βιώσιμες επενδύσεις σε ελληνικό και διεθνές επίπεδο

Τα νέα έργα ευθυγραμμίζονται με την πρωτοβουλία “Climate Pledge” της Amazon, που αποτελεί τη δέσμευση της εταιρείας για επίτευξη μηδενικών εκπομπών άνθρακα μέχρι το 2040. Παράλληλα,  συμβάλλουν  στην επίτευξη των στόχων του  Εθνικού Σχεδίου για την Ενέργεια και το Κλίμα της Ελλάδας, το οποίο προβλέπει την παραγωγή άνω του 80% της ηλεκτρικής ενέργειας της χώρας από Ανανεώσιμες Πηγές έως το 2030. Με το 48% της παραγωγής ενέργειας στην Ελλάδα να βασίζεται σε ορυκτά καύσιμα, τα νέα, αιολικά πάρκα αναμένεται να βοηθήσουν, σημαντικά, στη μείωση των εκπομπών άνθρακα στη χώρα και να υποστηρίξουν τη μετάβαση της Ελλάδας στην παραγωγή καθαρής ενέργειας. Τα εν λόγω έργα Ανανεώσιμης Ενέργειας της Amazon αποτελούν μέρος μιας ευρύτερης πρωτοβουλίας, η οποία περιλαμβάνει περισσότερα από 500 έργα ηλιακής και αιολικής ενέργειας, παγκοσμίως. Σε αυτό το πλαίσιο, η Amazon πέτυχε, πρόσφατα, τον στόχο της για 100% χρήση Ανανεώσιμης Ενέργειας το 2023, επτά χρόνια νωρίτερα από την αρχική πρόβλεψη για το 2030. Παράλληλα, η Amazon έχει δεσμευτεί ότι θα έχει επιτύχει θετικό αντίκτυπο και στη χρήση νερού για τις υποδομές (water positive) μέχρι το 2030. Όπως σημείωσαν χαρακτηριστικά τα στελέχη της, η εταιρεία επιστρέφει 7 δισεκατομμύρια λίτρα νερού στις περιοχές που βρίσκονται οι εγκαταστάσεις της.

«Η συνεργασία της Amazon, της Aer Soléir και της Εθνικής Τράπεζας οδήγησε σε μία πολύ καλή είδηση για τη χώρα μας, σε μια επένδυση άνω του 1 δισ. δολαρίων, η οποία βρίσκεται σε πλήρη εξέλιξη και αναμένεται να ολοκληρωθεί μέσα στην επόμενη διετία, προσφέροντας καθαρή ενέργεια, που ισοδυναμεί με ενέργεια σε 200.000 νοικοκυριά. Αυτή η εμβληματική επένδυση, αποτελεί τμήμα της ολοκληρωμένης, στρατηγικής παρουσίας της Amazon στην Ελλάδα και στην ευρύτερη περιοχή. Δεν είναι, δηλαδή, μόνον μία ενεργειακή επένδυση, αλλά μία επένδυση συνδεδεμένη με όλες τις δραστηριότητες που αναπτύσσει και θα αναπτύξει η Amazon τα επόμενα χρόνια στην Ελλάδα. Το σημαντικό στην παρούσα επένδυση, πέραν από τις νέες θέσεις εργασίας που δημιουργούνται, είναι ο συνδυασμός ενέργειας και ανάπτυξης που την χαρακτηρίζει. Είναι μία απόδειξη πως δεν πρέπει να κοιτάμε την καθαρή ενέργεια στατικά ή αμυντικά. Η καθαρή ενέργεια εκτοξεύει την ανάπτυξη προς το μέλλον, δίνοντας μας τη δυνατότητα να σκεφτούμε και να προχωρήσουμε και σε άλλες δραστηριότητες, αλλά ενισχύει και την προοπτική της εθνικής, ενεργειακής ανεξαρτησίας. Αυτός είναι ο στόχος. Η πλήρης αλλαγή προτύπου για την ελληνική οικονομία, η μετάβαση σε μία οικονομία που θα παράγει η ίδια άφθονη, φθηνή και καθαρή ενέργεια, που θα της επιτρέπει να είναι ένας φάρος ανάπτυξης και προόδου στην ευρύτερη περιοχή» δήλωσε ο Υπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας, κ. Θόδωρος Σκυλακάκης.

«Τα τρία, νέα αιολικά πάρκα στην Ελλάδα αποτελούν ένα σημαντικό ορόσημο της επενδυτικής μας δραστηριότητας για καθαρή ενέργεια χωρίς άνθρακα σε όλη την Ευρώπη και έρχονται να προστεθούν στον διαρκώς αυξανόμενο αριθμό έργων Ανανεώσιμης Ενέργειας που υποστηρίζουμε στη χώρα», δήλωσε η Director of Energy for EMEA της Amazon Web Services (AWS), κυρία Lindsay McQuade. «Με περισσότερα από 180 έργα αιολικής και ηλιακής ενέργειας σε πάνω από δώδεκα ευρωπαϊκές χώρες, δεσμευόμαστε να προωθήσουμε τη μετάβαση στην καθαρή ενέργεια τόσο για την υποστήριξη των λειτουργικών μας αναγκών όσο και για τις τοπικές κοινωνίες», πρόσθεσε η ίδια.

«Η Quantum είναι περήφανη που υποστηρίζει την Aer Soléir στη συνεργασία της με την Amazon στην Ελλάδα», δήλωσε ο ιδρυτής και Διευθύνων Σύμβουλος της Quantum Capital Group, κ. Wil Vanloh. «Οι εν λόγω συμφωνίες προμήθειας ενέργειας με την Amazon αποδεικνύουν την επιτυχία της Aer Soléir ως μια κορυφαία πλατφόρμα ανάπτυξης Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας και υπογραμμίζουν, παράλληλα, τη δέσμευσή μας για την προώθηση βιώσιμων ενεργειακών λύσεων σε όλη την Ευρώπη».

Ο Διευθύνων Σύμβουλος και ιδρυτικός εταίρος της Aer Soléir, κ. Andy Kinsella, δήλωσε: «Από την ίδρυσή της το 2021, η Aer Soléir έχει δεσμευτεί να προωθήσει τη μετάβαση της Ελλάδας στην πράσινη ενέργεια. Με την υποστήριξη των επενδυτών μας, Quantum Capital Group και 547 Energy, των χρηματοοικονομικών συνεργατών μας, Εθνική Τράπεζα της Ελλάδος και Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας, καθώς και του τοπικού μας συνεργάτη ανάπτυξης, Enteka, επενδύουμε πάνω από 500 εκατ. ευρώ σε έργα αιολικής ενέργειας, σε όλη την Ελλάδα. Είμαστε περήφανοι που τα έργα μας συμβάλλουν, σημαντικά, στους στόχους της ελληνικής κυβέρνησης για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας και είμαστε ενθουσιασμένοι που συνεργαζόμαστε με την Amazon».

Ο Γενικός Διευθυντής Εταιρικής και Επενδυτικής Τραπεζικής της Εθνικής Τράπεζας της Ελλάδος, κ. Βασίλης Καραμούζης, δήλωσε: «Η επιτάχυνση της ενεργειακής μετάβασης της Ελλάδας και η προσέλκυση άμεσων ξένων επενδύσεων αποτελούν βασικές προτεραιότητες για την τράπεζά μας. Είμαστε περήφανοι που είμαστε ο αποκλειστικός “Συνεργάτης Επιλογής” για την Aer Soléir, συμμετέχοντας και εμείς, από τη πλευρά μας, στη μεγαλύτερη, μέχρι σήμερα, συμφωνία προμήθειας Ανανεώσιμης Ενέργειας της Amazon στην Ελλάδα».

The post Εμβληματική επένδυση 1 δισ. της Amazon σε αιολικά πάρκα στην Ελλάδα appeared first on 2045.gr.

Μία πολυάριθμη και πολύχρωμη κοινότητα εφήβων από όλο τον κόσμο κατέκλυσε το ΣΕΦ και το Καλλιμάρμαρο από τις 26 έως τις 29 Σεπτεμβρίου. Όλοι και όλες με το κοινό ενδιαφέρον τους για τη ρομποτική και την αναζήτηση λύσεων στα σημαντικά προβλήματα που αντιμετωπίζει ο πλανήτης μας. Όλες και όλοι με τη διάθεση να συνεργαστούν μεταξύ τους, να ανταλλάξουν ιδέες, ακόμα και πολιτισμικές εμπειρίες, με ένα κοινό στόχο: ένα βιώσιμο μέλλον τροφίμων για όλους. Ο παγκόσμιος διαγωνισμός FIRST Global Challenge, που πραγματοποιήθηκε στην Αθήνα, είναι μία ακόμα απόδειξη ότι η επιστήμη και η τεχνολογία μπορούν να ενώσουν τους λαούς.

«Στις 26 Σεπτεμβρίου, η Αθήνα δεν θα είναι απλά μια πόλη στον κόσμο, αλλά όλος ο κόσμος σε μια πόλη. Ενώνοντας νέους καινοτόμους από όλο τον κόσμο για να επικεντρωθούν σε κρίσιμα ζητήματα όπως η επισιτιστική ασφάλεια και η βιωσιμότητα, καλλιεργούμε τις δεξιότητες και τις αξίες που απαιτούνται για τη δημιουργία ενός πιο δίκαιου και αρμονικού μέλλοντος. Η Αθήνα, με την πλούσια ιστορία της στην πνευματική και πολιτιστική ανταλλαγή, είναι το ιδανικό σκηνικό για αυτό το παγκόσμιο γεγονός» ανέφερε λίγο πριν την έναρξη του διαγωνισμού ο διεθνούς φήμης Αμερικανός εφευρέτης και ιδρυτής του FIRST Global, Dean Kamen.

Ο διαγωνισμός FIRST Global Challenge αποτελεί έναν εκπαιδευτικό διαγωνισμό που έχει ως στόχο να προωθήσει την παγκόσμια συνεργασία και να εμπνεύσει τα δύο δισεκατομμύρια νέων στον κόσμο να ασχοληθούν με τους τομείς του STEM για να συμβάλλουν στην επίλυση σημαντικών ζητημάτων. Με θέμα “Τροφοδοτώντας το Μέλλον” ο φετινός διαγωνισμός καλούσε τις ομάδες των νέων που συμμετείχαν, να αναπτύξουν λύσεις πάνω στη βιώσιμη παραγωγή τροφίμων, που αποτελεί και μία από τις πιο σημαντικές προκλήσεις του 21^ου αιώνα. Μία πρόκληση που κάθε ομάδα, ανάλογα με τη χώρα προέλευσής της ίσως να τη ζει διαφορετικά, αλλά όλες μαζί κλήθηκαν να ενημερωθούν και να αντιμετωπίσουν τα εμπόδια και τις ευκαιρίες στην παροχή δίκαιων, ασφαλών, θρεπτικών και περιβαλλοντικά υπεύθυνων τροφίμων στον παγκόσμιο πληθυσμό.

Χρησιμοποιώντας τη δύναμη των αλγόριθμων οι νέοι και οι νέες στο FIRST Global Challenge κλήθηκαν να χρησιμοποιήσουν τη δημιουργικότητα και την κριτική σκέψη τους για να σχεδιάσουν και να κατασκευάσουν ένα ρομπότ και εν συνεχεία να χειριστούν ρομπότ, τα οποία μέσα από μια προσομοίωση της πραγματικότητας εστίαζαν στη δημιουργία ενός βιώσιμου συστήματος διατροφής. Οι μπλε και οι κόκκινες συμμαχίες των χωρών κατά τη διάρκεια του διαγωνισμού στο ΣΕΦ «έτρεξαν» τα ρομπότ στις ειδικά διαμορφωμένες πίστες με στόχο να συγκεντρώσουν όσο περισσότερα γίνεται στοιχεία για τη δημιουργία ενός βιώσιμου συστήματος διατροφής. Οι ομάδες που νίκησαν πέρασαν αρκετές ώρες αγωνίας, μετά από αλλεπάλληλους αγώνες, όπου συνεχώς ανατρέπονταν οι βαθμολογίες. 

«Είμαστε ιδιαίτερα υπερήφανοι που στηρίζουμε τις προσπάθειες των νέων που συμμετέχουν στο φετινό FIRST Global Challenge στην Αθήνα, προσφέροντάς τους τη δυνατότητα να αξιοποιήσουν τα γρήγορα δίκτυα της COSMOTE και να διευρύνουν τη δημιουργικότητά τους. Η συνεχής συνεισφορά μας στην εκπαιδευτική ρομποτική και τα προγράμματα STEM, ενισχύει την καινοτομία και συμβάλλει στην καλλιέργεια των ψηφιακών δεξιοτήτων της νέας γενιάς στην Ελλάδα. Αυτή η μεγάλη κοινότητα νέων θα διαμορφώσει το μέλλον της ρομποτικής και της καθημερινότητάς μας», δήλωνε λίγο πριν την έναρξη του διαγωνισμού ο κ. Παναγιώτης Γαβριηλίδης, Chief Marketing Officer Ομίλου ΟΤΕ. Η COSMOTE, την τελευταία δεκαετία, μέλος του Ομίλου Telekom, με προτεραιότητα τη δημιουργία μιας ψηφιακής κοινωνίας για όλους, συμβάλλει ενεργά στην ανάπτυξη του STEM και της εκπαιδευτικής ρομποτικής στην Ελλάδα. Χαρακτηριστικό παράδειγμα της δράσης της COSMOTE, είναι η συνεχής υποστήριξη του Πανελλήνιου Διαγωνισμού STEM από τον STEM Education, στον οποίο αποτελεί και στρατηγικό συνεργάτη. 

Στο FIRST Global Challenge, η COSMOTE, ως χορηγός τηλεπικοινωνιών κάλυψε με υπερσύγχρονες δικτυακές υποδομές κινητής και σταθερής τις ανάγκες διεξαγωγής του. Άλλωστε για ένα τόσο μεγάλο διαγωνισμό με παγκόσμια εμβέλεια οι υποδομές παίζουν σημαντικό ρόλο, αποτελώντας τα θεμέλια πάνω στα οποία «χτίζουν» τις ιδέες τους οι συμμετέχοντες. Ειδικότερα, η εταιρεία προσέφερε ειδικά σχεδιασμένες λύσεις συνδεσιμότητας μέσα από τα δίκτυα COSMOTE Fiber και COSMOTE 5G. Για πρώτη φορά χορηγός τηλεπικοινωνιών του διαγωνισμού προσέφερε 1.700 κάρτες κινητής 5G στους διοργανωτές και εθελοντές του διεθνούς τουρνουά ρομποτικής για να εξυπηρετηθεί η επικοινωνία των ομάδων και εθελοντών και να εξασφαλιστεί η επιτυχής διοργάνωση του διαγωνισμού.

Για την COSMOTE η δημιουργία μιας ψηφιακής κοινωνίας για όλους αποτελεί στρατηγική προτεραιότητα. Άλλωστε, η υποστήριξη δράσεων και πρωτοβουλιών, όπως το FIRST Challenge Global, ταυτίζονται με το όραμα της εταιρείας. Γιατί ένας κόσμος στον οποίο η τεχνολογία είναι προσβάσιμη σε όλους, είναι ένας κόσμος καλύτερος για όλους.

The post Χιλιάδες μαθητές από όλο τον κόσμο συμμετείχαν στο μεγάλο ραντεβού FIRST Global Challenge 2024 στην Αθήνα appeared first on 2045.gr.

Μία άβολη πραγματικότητα παραδέχθηκε τον Σεπτέμβριο ο διευθύνων σύμβουλος της Google, λέγοντας ότι η εταιρεία δεν θα πετύχει τους στόχους της για περιορισμό των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου έως το 2030 εξαιτίας της τεχνητής νοημοσύνης.

Η Google δεν είναι η μόνη που βλέπει ότι τα «πράσινα» σχέδιά της εκτροχιάζονται. Στον απολογισμό βιωσιμότητας  για το 2023 η Microsoft αποκάλυψε ότι οι εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου αυξήθηκαν κατά 29% σε σχέση με το 2020 που αποτελεί το έτος αναφοράς της εταιρείας.

Εταιρείες όπως η Google, η Microsoft, η Meta και η Amazon αντιλαμβάνονται ότι η τεχνητή νοημοσύνη δεν θέλει μόνο κεφάλαια αλλά και υποδομές. Κυρίως data centers. H Microsoft, για παράδειγμα, έχει ένα πρόγραμμα στο οποίο οι εγκαταστάσεις που πρόκειται να κατασκευαστούν στην Αττική αποτελούν λεπτομέρεια σε ένα μεγάλο παζλ.  Εκτός από κεφάλαια (που φαίνεται ότι… λεφτά υπάρχουν), όλες αυτές οι υποδομές χρειάζονται και κάτι άλλο – ενέργεια.

Ακριβό μου AI chatbot

Οι υπηρεσίες τεχνητής νοημοσύνης που χρησιμοποιεί το ευρύ κοινό αποδεικνύονται ιδιαίτερα κοστοβόρες σε σχέση με άλλες online υπηρεσίες. Κάθε φορά που το ChatGPT επεξεργάζεται μία εντολή, χρειάζεται τουλάχιστον 10 φορές περισσότερη ενέργεια από εκείνη που θα ξόδευε μία μηχανή αναζήτησης. Μελέτη που δημοσιεύθηκε τον Οκτώβριο του 2023 στο περιοδικό Joule εκτίμησε ότι τα συστήματα τεχνητής νοημοσύνης θα χρειαστούν το 2027 την ενέργεια που καταναλώνει σε ένα έτος η Ολλανδία και ίσως η εκτίμηση αυτή να αποδειχθεί συντηρητική. Υπηρεσίες όπως το ChatGPT, το Gemini, το Claude ή το Mistral λειτουργούν με περιορισμούς στις δωρεάν εντολές που μπορούν να δεχθούν από έναν χρήστη και διαθέτουν επίσης συνδρομητική υπηρεσία για πιο απαιτητικούς χρήστες, ωστόσο η ζήτηση διαρκώς μεγαλώνει. Μία πρόταση που έχει διατυπωθεί προβλέπει την πρόσβαση σε όλες τις υπηρεσίες τεχνητής νοημοσύνης αποκλειστικά με συνδρομή. Κάτι τέτοιο αφενός θα έκανε τους ανθρώπους να χρησιμοποιούν με μεγαλύτερη φειδώ τις συγκεκριμένες υπηρεσίες και επίσης θα εξαφάνιζε ή έστω θα μείωνε τα ποσοστά ερωτήσεων της μορφής «πόσα δάχτυλα έχει το χταπόδι» ή «πόσα λάμδα έχει η λέξη ιππόκαμπος». Αλλά το ενεργειακό πρόβλημα δεν δημιουργήθηκε με το ChatGPT ή το Midjourney, το οποίο ειρήσθω εν παρόδω είναι διαθέσιμο σχεδόν από την αρχή μόνο επί πληρωμή για να αποφύγει την κατάχρηση (και τη χαζομάρα).

Πριν από την έκρηξη της τεχνητής νοημοσύνης, όμως, συζητούσαμε για τις ενεργειακές απαιτήσεις των συστημάτων «εξόρυξης» κρυπτονομισμάτων. Η υπηρεσία Energy Star είχε υπολογίσει ότι το κόστος αυτής της «εξόρυξης» ισοδυναμεί με την ενέργεια που παράγουν 19 μονάδες λιγνίτη, ενώ σύμφωνα με μία μελέτη για το 2022, η κατανάλωση ενέργειας  μόνο για το Bitcoin ξεπέρασε εκείνη της Φινλανδίας.

Γενικότερα, οι προοπτικές από πλευράς ζήτησης δεν είναι ευοίωνες. Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις της Goldman Sachs, η τεχνητή νοημοσύνη θα αυξήσει κατά 160% τις ενεργειακές απαιτήσεις των data centers. Αυτή η ενέργεια από κάπου πρέπει να έρθει. Ακόμα και αν δεχθούμε ότι χάρη στην τεχνητή νοημοσύνη θα μπορέσουμε να βρούμε απαντήσεις στους περιορισμούς των πιο πράσινων τεχνολογιών παραγωγής ενέργειας, δεν παύει η ίδια τεχνητή νοημοσύνη να χρειάζεται ρεύμα για να λειτουργήσει…

Τον περασμένο Ιούνιο στο Λας Βέγκας, στελέχη της Google και της Microsoft συναντήθηκαν με εκπροσώπους εταιρειών που λειτουργούν πυρηνικά εργοστάσια για την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας. Οι εταιρείες που πρωταγωνιστούν στην ψηφιακή μας ζωή κατέστησαν σαφές ότι δεν θα αγοράσουν ένα πυρηνικό εργοστάσιο ούτε θα κατασκευάσουν κάποιο, αλλά δεν θα είχαν πρόβλημα να αγοράσουν ρεύμα από  μια τέτοια μονάδα.

Το Three Mile Island παίρνει μπροστά

Το πυρηνικό εργοστάσιο του Three Mile Island έγινε διάσημο για παρόμοιους λάθος λόγους που έκαναν γνωστά τα εργοστάσια της Φουκουσίμα και του Τσερνομπίλ. Το ατύχημα στη συγκεκριμένη μονάδα το 1979 ήταν το χειρότερο στην ιστορία των Ηνωμένων Πολιτειών, αν και χωρίς (άμεσα) θύματα.  Η λειτουργία του ανεστάλη πλήρως το 2019 όμως σήμερα πέντε χρόνια μετά, ετοιμάζεται να ξαναμπεί στην πρίζα με μόνο έναν πελάτη – την Microsoft.

Η εταιρεία θα απορροφήσει όλη την ενέργεια που θα παράγει το πυρηνικό εργοστάσιο για τα επόμενα 20 χρόνια πληρώνοντας 100 – 110 δολάρια τη μεγαβατώρα (δηλαδή 10 με 11 σεντς την κιλοβατώρα). Η αναγέννηση του διάσημου (για τους λάθους λόγους) εργοστασίου στην Πολιτεία της Πενσιλβάνια οφείλεται αφενός στις αυξημένες ενεργειακές ανάγκες της Microsoft και αφετέρου στις νομοθετικές παρεμβάσεις της κυβέρνησης Μπάιντεν που ανοίγουν την πόρτα της χρηματοδότησης σε τεχνολογίες που δεν θεωρούνται κατ’ ανάγκη πράσινες.

Φαίνεται ότι η συνάντηση στο Λας Βέγκας τον περασμένο Ιούνιο δεν ήταν τυχαία. Μόλις τρεις μήνες νωρίτερα, Google και Microsoft -που μοιράζονται κοινές ανησυχίες πάνω στα ενεργειακά θέματα- ανακοίνωσαν τη συνεργασία τους με την χαλυβουργική εταιρεία Nucor. Οι τρεις εταιρείες «θα συνεργαστούν σε όλο το οικοσύστημα ηλεκτρικής ενέργειας για την ανάπτυξη νέων επιχειρηματικών μοντέλων και τη συγκέντρωση της ζήτησής τους για προηγμένες τεχνολογίες καθαρής ηλεκτρικής ενέργειας, συμπεριλαμβανομένης της προηγμένης πυρηνικής ενέργειας», όπως αναφέρεται χαρακτηριστικά στη σχετική ανακοίνωση.

Αυτά όμως ίσως να είναι μόνο η αρχή μιας σειράς αλλαγών στον τρόπο που οι εταιρείες αντιμετωπίζουν το θέμα της ενέργειας. Χωρίς αντίρρηση, οι ανανεώσιμες πηγές έχουν σοβαρά πλεονεκτήματα, αλλά δεν είναι πάντοτε διαθέσιμες και στην εξίσωση θα πρέπει να λάβει κανείς υπόψιν και το θέμα της αποθήκευσης. Αναντίρρητα χώρες με ισχυρό δυναμικό έχουν πολλά να συνεισφέρουν στο θέμα της παραγωγής πράσινης ενέργειας αλλά με δεδομένη την ακόρεστη πείνα (ή δίψα) των σύγχρονων εταιρειών για ηλεκτρικό ρεύμα, η πυρηνική ενέργεια έχει την ευκαιρία να δηλώσει παρών.

Startups, επενδυτές, συμβόλαια

Το ζήτημα δεν είναι (πια) ταμπού. Ο διευθύνων σύμβουλος της OpenAI Sam Altman είναι επενδυτής στην Oklo και την Helion Energy, εταιρείες που ασχολούνται με την πυρηνική τεχνολογία. Πελάτης της Helion θα είναι από το 2028 -εκτός απροόπτου βέβαια- η Microsoft, που ταυτόχρονα είναι από τους μεγάλους επενδυτές στην OpenAI.

Αν βλέπετε διαρκώς τα ίδια ονόματα δεν είναι η ιδέα σας…

Στο μεταξύ, στην ιδιοκτησία της Amazon Web Services πέρασε την περασμένη Άνοιξη ένα data center 48 MW, το οποίο καλύπτει τις ενεργειακές του ανάγκες από ένα πυρηνικό εργοστάσιο δυναμικότητας 2.5 GW στην Πενσιλβάνια. Από την πλευρά της, η Google επενδύει στην TAE, μία startup που δραστηριοποιείται στην πυρηνική τεχνολογία νέας γενιάς και που έχει συγκεντρώσει 1,2 δισ. δολάρια από διάφορους επενδυτές.

Η επανεμφάνιση της πυρηνικής ενέργειας στο προσκήνιο συμπίπτει χρονικά με τη διαπίστωση ότι ένα σημαντικό μέρος του κοινού δεν δείχνει να συμμερίζεται με ιδιαίτερη θέρμη το σλόγκαν «Πυρηνική ενέργεια; Όχι ευχαριστώ» που έγινε διάσημο στις δεκαετίες του ’70 και του ’80.

Σχετική έρευνα στις Ηνωμένες Πολιτείες έδειξε ότι το 56% είναι υπέρ της πυρηνικής ενέργειας με τους Ρεπουμπλικάνους να είναι περισσότερο θετικοί σε σχέση με τους Δημοκρατικούς.

Στην Ευρώπη πρέπει να ανατρέξουμε σχετικά πίσω στον χρόνο για να δούμε τις απόψεις της κοινής γνώμης. Σύμφωνα με έρευνα του Ευρωβαρόμετρου το 2010, το 59% των Ευρωπαίων πιστεύει ότι τα πυρηνικά εργοστάσια μπορούν να λειτουργούν με ασφάλεια, αν και πολλοί εκφράζουν επιφυλάξεις για θέματα ασφαλείας και προστασίας των εγκαταστάσεων από τρομοκρατικές ενέργειες. Στη συγκεκριμένη έρευνα, οι Έλληνες εμφανίζονται από τους πιο αρνητικούς (ή επιφυλακτικούς) απέναντι στη συγκεκριμένη τεχνολογία, μαζί με τους Πορτογάλους, τους Ιρλανδούς και τους Αυστριακούς. Η έρευνα είχε γίνει έναν μόλις χρόνο πριν την καταστροφή στη Φουκουσίμα που είχε ως αποτέλεσμα πολλές χώρες να αναθεωρήσουν τα σχέδια λειτουργίας των πυρηνικών τους μονάδων. Ωστόσο, έκτοτε φαίνεται να υπάρχει μια σταδιακή αύξηση στην παραγωγή ενέργειας , με ΗΠΑ, Ρωσία, Κίνα και Γαλλία να έχουν την πρωτοκαθεδρία. Στην ευρωπαϊκή ήπειρο σήμερα λειτουργούν 167 μονάδες συνολικής δυναμικότητας 148 GW, από τις οποίες οι 56 βρίσκονται στη Γαλλία. Προσεχώς, άλλες δέκα μονάδες θα προστεθούν στο δίκτυο, ενώ η απόφαση της Γερμανίας να κλείσει τις δικές της μονάδες που χαρακτηρίστηκε ως νίκη του αντι-πυρηνικού κινήματος, περιγράφεται σήμερα ως «ιστορικό λάθος» από τον επικεφαλής της Παγκόσμιας Επιτροπής Ενέργειας. Στερνή μου γνώση να σ’ είχα πρώτα ίσως, αλλά αυτό δεν είναι της παρούσης…

Στη χώρα μας και σε πολιτικό επίπεδο, ο Έλληνας πρωθυπουργός είχε πει από το βήμα συνεδρίου του Economist ότι «δεν υπάρχει τρόπος να φτάσουμε στο ουδέτερο ισοζύγιο εκπομπών χωρίς την πυρηνική ενέργεια», ωστόσο μάλλον δεν θα δούμε πυρηνικό εργοστάσιο στη χώρα στο ορατό μέλλον. Οι λόγοι είναι γνωστοί και δεν χρειάζεται να αναλυθούν.

Ανεξαρτήτως όμως του τι δεν θα κάνει η Ελλάδα, οι ανάγκες της τεχνητής νοημοσύνης, καθώς και η πιεστική ανάγκη για την ταχύτερη απεξάρτηση από τα ορυκτά καύσιμα έχουν ξαναφέρει στο τραπέζι των επιλογών την πυρηνική ενέργεια όπως έχει εξελιχθεί και αυτή όλες τις προηγούμενες δεκαετίες.  Και φαίνεται ότι δεν πρόκειται να σηκωθεί από το τραπέζι πολύ σύντομα…

The post Τεχνητή νοημοσύνη και πυρηνική ενέργεια appeared first on 2045.gr.

Μόλις πριν δύο μήνες, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο ενέκρινε το «δικαίωμα στην επισκευή» (right to repair). Μια ευρωπαϊκή (πλέον) νομοθεσία που δίνει περισσότερη δύναμη στους καταναλωτές να καταφεύγουν στην επισκευή της συσκευής τους και όχι στην αγορά μιας καινούριας. Μπορεί αυτός ο νόμος, αλλά και άλλες αντίστοιχες νομοθεσίες που συναντάμε σε πολιτείες των ΗΠΑ, να αλλάξουν συνολικά τον κλάδο της τεχνολογίας;

H ελπίδα είναι ότι θα συντελέσουν στη μείωση του αποτυπώματος της τεχνολογίας στο περιβάλλον, αφού οι συσκευές μας θα παραμένουν «ζωντανές» για περισσότερο χρόνο. Είναι πιθανό όμως να συντελέσουν και στη βελτίωση της ποιότητας των ηλεκτρονικών συσκευών;  Πώς μπορούν να επηρεάσουν τη στρατηγική των κατασκευαστών, την κουλτούρα εμάς των καταναλωτών και της αγοράς συνολικά;

Από το μοντέλο της κατανάλωσης στο μοντέλο της επισκευής

Είναι κοινά παραδεκτό ότι ζούμε σε μια περίοδο που το μοντέλο ανάπτυξης βασίζεται περισσότερο στην κουλτούρα της κατανάλωσης και λιγότερο σε εκείνη της επισκευής. Κουλτούρα που έχει πολυδιάστατες επιπτώσεις, όχι μόνο στην τσέπη των καταναλωτών, αλλά και στο περιβάλλον. Χαρακτηριστικές είναι οι πρόσφατες δηλώσεις του Rene Repasi, συνεισηγητή της νομοθεσίας για το δικαίωμα στην επισκευή, αμέσως μετά την έγκριση από το ΕΚ. «Κάθε χρόνο, η πρόωρη αντικατάσταση αγαθών αντιπροσωπεύει απώλεια έως και 12 δισεκατομμύρια ευρώ στην τσέπη των καταναλωτών και δημιουργία 35 εκατομμυρίων τόνων απορριμμάτων, ακριβώς επειδή τείνουμε να αντικαθιστούμε τις ηλεκτρονικές συσκευές μας αντί να τις επισκευάζουμε. Δεν έχουμε πλέον την πολυτέλεια να ζούμε σε μια κοινωνία που απλώς πετάει προϊόντα. Δεν είναι βιώσιμο», σημείωσε ο κ. Repasi.

Οι δηλώσεις του έχουν επιβεβαιωθεί και από σχετική μελέτη του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Περιβάλλοντος, σύμφωνα με την οποία πολλά από τα ηλεκτρονικά προϊόντα στα σπίτια μας – από τηλεοράσεις μέχρι ηλεκτρικές σκούπες – χρησιμοποιούνται κατά μέσο όρο 2,3 χρόνια λιγότερο από τη σχεδιασμένη ή επιθυμητή διάρκεια ζωής τους. Η συγκεκριμένη μελέτη υπογραμμίζει το πρόβλημα της αυξημένης απαξίωσης των προϊόντων, που είτε μοιάζουν ξεπερασμένα στα μάτια των καταναλωτών (οι οποίοι ενθαρρύνονται να αγοράζουν νεότερα μοντέλα) είτε γιατί το hardware δεν υποστηρίζει ένα μελλοντικό software update. Επιπρόσθετα, υπάρχουν περιπτώσεις κατασκευαστών που σταματούν την υποστήριξη ενημερώσεων ασφαλείας σε παλαιότερες συσκευές.

Ο αντίκτυπος αυτής της πρακτικής στο περιβάλλον είναι ιδιαίτερα έντονος. Σύμφωνα με τη Statista, το 2022 ο όγκος των ηλεκτρονικών αποβλήτων έφθασε τους 62 εκατομμύρια μετρικούς τόνους, με την πρόβλεψη για το 2030 να είναι ακόμα πιο τρομακτική, αφού η εκτίμηση φθάνει τους 82 εκατομμύρια μετρικούς τόνους. Το πρόβλημα για το περιβάλλον εντείνεται από την εξόρυξη μετάλλων σπάνιων γαιών που απαιτούνται για την κατασκευή νέων συσκευών.

 Δεν είναι λίγοι εκείνοι που τη ρίζα της κουλτούρας της απαξίωσης των προϊόντων την τοποθετούν σε έναν επίσης ευρωπαϊκό νόμο της δεκαετίας των 90s. Ήταν τότε που εισήχθη η ελάχιστη περίοδος εγγύησης δύο ετών, στη διάρκεια των οποίων ο καταναλωτής είχε το δικαίωμα να επιλέξει μεταξύ της απόκτησης ενός νέου προϊόντος ή της επισκευής αυτού που είχε στην κατοχή του, σε περίπτωση που αυτό παρουσίαζε κάποια βλάβη. Σε συνδυασμό με την σημαντική πρόοδο της τεχνολογίας, ήταν μάλλον αναμενόμενο ότι οι περισσότεροι καταναλωτές θα επέλεγαν τη λύση της απόκτησης μιας καινούριας συσκευής.

O παράγοντας service

Η ροπή προς την αντικατάσταση μιας συσκευής υποκινείται και από την αγορά της επισκευής. Όσο μεγαλώνει το κόστος της επισκευής μιας πιθανής βλάβης τόσο περισσότερο αποθαρρύνεται ο καταναλωτής να επιλέξει τη συγκεκριμένη λύση. Ενδεικτικά και σύμφωνα με τους online τιμοκαταλόγους που έχουν αναρτημένους οι κατασκευαστές το κόστος αντικατάστασης οθόνης (μαζί με τη μπαταρία είναι η πιο τακτική ανάγκη) σε ένα flagship smartphone 2ετίας μπορεί να φθάσει κοντά στο 1/3 της τιμής πώλησης του ίδιου προϊόντος από τα επίσημα κανάλια. Το πρόβλημα του κόστους επισκευής δεν είναι μόνο ελληνικό και δεν αφορά μόνο τα κινητά μας τηλέφωνα.

Από την άλλη πλευρά, η λύση ενός μη εξουσιοδοτημένου service με ανταλλακτικά που δεν προέρχονται απαραίτητα από τον ίδιο τον κατασκευαστή αν και μπορεί να είναι αρκετά φθηνότερη ενέχει ένα μικρό ρίσκο, καθώς έχουν παρατηρηθεί σε κάποιες περιπτώσεις δυσλειτουργίες μετά την «επισκευή» τους. Σε συνδυασμό με την έλλειψη ανταλλακτικών που παρατηρείται στη συγκεκριμένη αγορά, αλλά και το γεγονός ότι η όποια μη εξουσιοδοτημένη επέμβαση σε μια συσκευή εντός εγγύησης σημαίνει και απώλεια της εγγύησης αποθαρρύνουν τη μεγάλη πλειονότητα των χρηστών να καταφεύγουν στη συγκεκριμένη λύση.

Η παρέμβαση των ρυθμιστικών αρχών

Όλα τα παραπάνω ζητήματα, η κυριαρχία της καταναλωτικής κουλτούρας έναντι εκείνης της επισκευής, οδήγησαν στην παρέμβαση των ρυθμιστικών αρχών. Όχι μόνο στην Ευρώπη, αλλά και στις ΗΠΑ.

Με το «δικαίωμα στην επισκευή» η Ευρωπαϊκή Ένωση χτίζει πάνω στη νομοθετική παράδοση που η ίδια έχει δημιουργήσει, προς όφελος των χρηστών. Ενδεικτικό παράδειγμα παρόμοιας ευρωπαϊκής νομοθεσίας είναι ο «κοινός φορτιστής», ο αντίκτυπος του οποίου είναι η αποδοχή από την πλευρά της Apple του προτύπου USB-C, αντί για το δικό της πρότυπο lightning. Σε πρακτικό επίπεδο για τον καταναλωτή, ένα επώνυμο καλώδιο USB-C κοστίζει αρκετά φθηνότερα από ένα αντίστοιχο καλώδιο lightning της Apple. To “δικαίωμα στην επισκευή” αποτελεί συνέχεια αυτής της κουλτούρας των ευρωπαϊκών οργάνων.

Εκτός όμως από την Ευρώπη, βλέπουμε αντίστοιχες πρωτοβουλίες και σε εθνικό επίπεδο. Από το 2021 η Γαλλία υποχρεώνει τους κατασκευαστές να αναφέρουν τη βαθμολογία “επισκευασιμότητας” (ίσως αδόκιμος, αλλά μάλλον κατανοητός ο όρος) σε μια ευρεία γκάμα συσκευών τους, από τα smartphones και τα laptops, μέχρι τις τηλεοράσεις και τα πλυντήρια ρούχων. Η βαθμολογία αφορά πέντε διαφορετικές κατηγορίες επισκευής, όπως αυτές υπαγορεύονται από το γαλλικό Yπουργείο Περιβάλλοντος. Στόχος αυτής της πρωτοβουλίας είναι να ενθαρρυνθεί ο Γάλλος καταναλωτής να επιλέξει τα προϊόντα με το μεγαλύτερο δείκτη επισκευασιμότητας, άρα και στο μέλλον αν χρειαστεί να επιλέξει την επισκευή και όχι την αντικατάσταση.

Ανάλογες πρωτοβουλίες συναντάμε και στις ΗΠΑ, όπου η Καλιφόρνια πρώτη και εν συνεχεία η Νέα Υόρκη, το Κολοράντο και η Μινεσότα υιοθέτησαν το δικό τους δικαίωμα στην επισκευή. Οι συγκεκριμένοι νόμοι υποχρεώνουν τους κατασκευαστές να διαθέτουν τα κατάλληλα εργαλεία, ανταλλακτικά και λογισμικό στους καταναλωτές για επτά χρόνια μετά την παραγωγή, ώστε να μπορούν να χρησιμοποιηθούν για την επισκευή συσκευών. Ήδη εταιρείες, όπως η Apple, αλλά και η Samsung έχουν αναπτύξει προγράμματα Self Repair (όχι μόνο στις παραπάνω πολιτείες), μέσω των οποίων πωλούν kit επισκευής και οδηγίες για τις συσκευές τους. Τα παραπάνω προγράμματα Self Repair της Apple και της Samsung είναι ήδη διαθέσιμα και στην Ελλάδα, όμως οι πληροφορίες μας κάνουν λόγο ότι το ενδιαφέρον των καταναλωτών για αυτή τη λύση είναι πολύ περιορισμένο.

Ο νέος ευρωπαϊκός νόμος, το «δικαίωμα στην επισκευή» επιχειρεί να ακουμπήσει το ζήτημα συνολικά, υποχρεώνοντας τους κατασκευαστές μεταξύ άλλων:

• να παρέχουν έγκαιρη και προσιτή υπηρεσία επισκευής, ενημερώνοντας παράλληλα τους καταναλωτές για τα δικαιώματά τους.
• να επεκτείνουν κατά ένα έτος την εγγύηση για τα προϊόντα που επισκευάζονται εντός της εγγύησης των δύο ετών
• να επισκευάζουν τα προϊόντα, ακόμα και μετά τη λήξη της εγγύησης, ενώ οι καταναλωτές μπορούν να δανείζονται μια συσκευή ενώ η δική τους επισκευάζεται
• να παρέχουν πρόσβαση σε ανταλλακτικά, εργαλεία και πληροφόρηση στους καταναλωτές, όπως επίσης να μην εμποδίζουν τη χρήση μεταχειρισμένων ή 3D printed ανταλλακτικών από ανεξάρτητους επισκευαστές

Τα μέτρα περιλαμβάνουν και ενέργειες ενθάρρυνσης της επισκευής από τα κράτη-μέλη της ΕΕ, έτσι ώστε να προσφέρουν επιπλέον κίνητρα στους καταναλωτές να επιλέξουν αυτή τη λύση, έναντι της αντικατάστασης.

Μπορούμε να οδηγηθούμε σε μια αλλαγή στα προϊόντα;

Για αρκετούς, ακόμα και για τους εισηγητές του δικαιώματος στην επισκευή, οι παραπάνω ρυθμιστικές αλλαγές, εκτιμάται ότι μπορούν να οδηγήσουν σε σημαντικές αλλαγές, όχι μόνο στον τρόπο κατασκευής, αλλά και πώλησης ή χρήσης των τεχνολογικών προϊόντων.

Ενδεικτικά, μοιάζει αναπόφευκτο (ή τουλάχιστον πολύ πιθανό) να επιστρέψουμε σε συσκευές με εναλλάξιμες μπαταρίες, όπως είχαμε για πολλά χρόνια στα κινητά τηλέφωνα και στα πρώτα smartphones, αλλά και στους φορητούς υπολογιστές. Αν λοιπόν έχουμε στο μέλλον την ευχέρεια να αφαιρέσουμε μια  μπαταρία και να την αντικαταστήσουμε γιατί όχι και κάποιο άλλο δυσλειτουργικό, ελαττωματικό στοιχείο της συσκευής;

Για τους υποστηρικτές του δικαιώματος στην επισκευή η νέα νομοθεσία αναμένεται να οδηγήσει στην αναζωογόνηση της αγοράς των επισκευών. Εάν η ευρωπαϊκή ρύθμιση οδηγήσει σε μεγαλύτερη πρόσβαση σε ανταλλακτικά, όχι μόνο από τους ίδιους τους κατασκευαστές, τότε το κόστος επισκευής (αλλά και ο χρόνος) αναμένεται να μειωθεί σημαντικά. Αρωγός σε αυτό εκτιμάται ότι θα παίξει και η τρισδιάστατη εκτύπωση ανταλλακτικών, χρησιμοποιώντας κεντρικές βάσεις δεδομένων από τους κατασκευαστές.

Άλλοι εκτιμούν ότι η νομοθεσία δεν αποκλείεται να οδηγήσει στην επιδότηση της επισκευής από τους ίδιους τους κατασκευαστές, ως περιβαλλοντικό κίνητρο, για να πετύχουν και τους δικούς τους στόχους βιωσιμότητας.

Για την ώρα τα παραπάνω είναι εκτιμήσεις. Αν τελικά γίνουν και πραγματικότητα θα πρόκειται για μια συναρπαστική εξέλιξη.

The post To “δικαίωμα στην επισκευή” και πως μπορεί να αλλάξει τον κλάδο της τεχνολογίας appeared first on 2045.gr.

Στις 5 Νοεμβρίου του 2023 τα ελληνικά social media πλημμύρισαν από memes για το Βόρειο Σέλας, το οποίο είχε μόλις κάνει μια guest εμφάνιση στον ουρανό της Μακεδονίας. Κάποιοι έγραφαν χαριτολογώντας ότι ήρθε για να τσεκάρει αν πράγματι σαν την Χαλκιδική δεν έχει, κάποιοι άλλοι σχολίαζαν μεταξύ σοβαρού και αστείου ότι με τη μεταγραφή του σέλαος ολοκληρώσαμε το τουριστικό μας ρόστερ. Δεν μας λείπει πλέον τίποτα. Η high season θα τεντωθεί μέχρι τα Χριστούγεννα, έλα μωρέ ποιο Ροβανιέμι και τέτοια. 

Όλος ο υπόλοιπος μήνας βγήκε με χαβαλέ και αστειάκια για τα κουνούπια. Και με τη μεγάλη συσκευασία αυτοκόλλητα Cer’8 πρόχειρη στην τσάντα και τόνους Crilen και after nip γιατί, κατά τ’ άλλα, τα κουνούπια δεν αστειεύονταν. 

Δεν έλειψαν βέβαια και αυτοί που ήταν πραγματικά θυμωμένοι με τα αιμοδιψή έντομα. Κυρίως όσοι είχαν φροντίσει από νωρίς να κλείσουν ένα ωραίο τραπεζάκι σε καλό σημείο της πλατείας για να απολαύσουν το negroni τους και τα πόδια τους γίνονταν κόσκινο από τα τσιμπήματα. 

Βόρειο Σέλας ορατό από Σέρρες εξαιτίας μιας σπάνιας γεωμαγνητικής καταιγίδας. Επεισόδιο στο Lost γίναμε

Φωτ. Δημήτρης Καστορής pic.twitter.com/mnuTwz4xHl

— live and let live (@Myriam_K) November 5, 2023

Στις αρχές του Δεκέμβρη, αν κάποιος περνούσε από το Σύνταγμα μια τυχαία εργάσιμη ώρα θα βρισκόταν μπροστά σε ένα παράδοξο θέαμα: ομάδες τουριστών με βερμούδες και σανδάλια φωτογράφιζαν με τα κινητά τους τα συνεργεία του Δήμου Αθηναίων που προετοίμαζαν την πλατεία για τον στολισμό του Χριστουγεννιάτικου δέντρου. 

Τώρα πια έχουμε μπει στο 2024. Τα κουνούπια έχουν φύγει επιτέλους και οι τουρίστες που βρίσκονται ακόμα εδώ φορούν μακρυμάνικα και sneakers, αλλά τα περισσότερα τραπεζάκια παραμένουν στη θέση τους. Σε εξωτερικούς χώρους, δηλαδή. Σε πεζοδρόμια και πλατείες, σε φιλόξενα roof gardens και περιποιημένες αυλές. Με εξαίρεση τις ελάχιστες μέρες στις οποίες αναπτύχθηκαν στη χώρα επικίνδυνα μετεωρολογικά φαινόμενα, ο καιρός στην Αθήνα και σε αρκετές άλλες ελληνικές πόλεις παραμένει ιδανικός για δροσερά κοκτέιλ και φασούλα έξω. 

Κατά τ’ άλλα, βέβαια, ο καιρός αυτός είναι το αντίθετο του ιδανικού. Όπως επιβεβαίωσαν οι τελευταίες επίσημες μετρήσεις, ο Νοέμβριος των κουνουπιών ήταν ο πιο θερμός Νοέμβριος που γνώρισε ο πλανήτης από το 1979, ενώ συνολικά το 2023 ήταν, σε παγκόσμια κλίμακα, το θερμότερο έτος στα χρονικά των επίσημων μετεωρολογικών καταγραφών. 

Η Μεσόγειος φλέγεται 

Η άνοδος της θερμοκρασίας, η οποία πλέον γίνεται αντιληπτή στην καθημερινότητά μας κι αρχίζει να έχει αισθητές επιπτώσεις στον τρόπο ζωής μας, είναι το πιο απτό και το πιο εύκολα μετρήσιμο δείγμα της ταχύτητας με την οποία εκδηλώνεται η κλιματική αλλαγή. Η φετινή ετήσια έκθεση του Copernicus, του ευρωπαϊκού παρατηρητηρίου για το κλίμα, περιλαμβάνει κι άλλα ενδεικτικά και πολύ ανησυχητικά στοιχεία, αλλά απ’ ό,τι φαίνεται, η θερμοκρασία είναι αυτή που επηρεάζει πιο άμεσα την Ελλάδα και συνολικά τη δική μας περιοχή. 

“Τον περασμένο Νοέμβριο, για παράδειγμα, δεν καταγράφηκαν απλώς θερμοκρασίες – ρεκόρ. Τα ρεκόρ καταρρίφθηκαν θεαματικά. Έσπασαν μαζί με τα θερμόμετρα.”

Μεσοσταθμικά, ο Νοέμβριος ήταν κατά 0,85°C πιο ζεστός από τον μέσο όρο της περιόδου 1991-2020 (αυτό είναι το καθιερωμένο μέτρο σύγκρισης και σημείο αναφοράς για τη θερμοκρασία). Το πανευρωπαϊκό ρεκόρ υψηλής θερμοκρασίας, μάλιστα, για τον Νοέμβριο του 2023, σημειώθηκε στο Λασίθι της Κρήτης: το Σάββατο 04/11/23, ο τοπικός μετεωρολογικός σταθμός κατέγραψε 35,1 °C. Για να έχουμε κι ένα πρόσφατο μέτρο σύγκρισης, ο μέχρι πρότινος πιο θερμός Νοέμβρης ήταν αυτός του 2020, με απόκλιση +0,53°C από την τιμή αναφοράς.  

Συνολικά, οι έξι από τους 12 μήνες του 2023 καταγράφηκαν ως οι θερμότεροι στα χρονικά παγκοσμίως, με αποτέλεσμα η χρονιά που αφήσαμε πίσω μας να περάσει στην ιστορία ως το πιο θερμό έτος στην ιστορία των μετρήσεων, με απόκλιση +0,62 από τη μέση τιμή. Ο πλανήτης μας είναι πλέον 1,42 °C πιο ζεστός απ’ όσο ήταν στην προβιομηχανική περίοδο (1851-1900). Πλησιάζουμε, δηλαδή, ολοταχώς το όριο του +1,5 °C, το οποίο είχε τεθεί ως  κόκκινη γραμμή στη Συμφωνία του Παρισιού για την κλιματική αλλαγή το 2016. 

Στην Ευρώπη, οι μεγαλύτερες θετικές αποκλίσεις θερμοκρασίας καταγράφηκαν στα Βαλκάνια και στην Ιβηρική. Στη γειτονιά μας, στη νότια Βαλκανική χερσόνησο, οι θετικές αποκλίσεις της θερμοκρασίας έφτασαν ως και τους 3 °C και συνδυάστηκαν με βροχοπτώσεις άνω του μέσου όρου σε όλη σχεδόν τη χερσόνησο. Η εξαίρεση ως προς της βροχές ήταν η δική μας χώρα και πιο συγκεκριμένα η Θεσσαλία, η Στερεά Ελλάδα και η Κρήτη, όπου πλέον παρατηρείται παρατεταμένη ξηρασία.  

Ειδικά για την Ελλάδα, καταγράφεται εδώ και χρόνια μια διαρκώς αυξητική τάση και στην αισθητή θερμοκρασία. Σύμφωνα με το Εθνικό Αστεροσκοπείο Αθηνών, ως αισθητή θερμοκρασία αναφέρεται η θερμοκρασία που εκτιμάται όχι από τη θερμοκρασία του αέρα, αλλά από τους βιοκλιματικούς ή θερμικούς δείκτες και αποτελεί μέτρο της απόκρισης του ανθρώπινου οργανισμού στις μετεωρολογικές συνθήκες. Για τη μέτρησή της λαμβάνονται υπόψη πρόσθετες μετεωρολογικές παράμετροι όπως η υγρασία, η ταχύτητα του ανέμου και η ακτινοβολία, καθώς και η φυσιολογία του ανθρώπινου σώματος. 

Ο θερμικός δείκτης που ταιριάζει περισσότερο στο μεσογειακό κλίμα είναι ο Παγκόσμιος Δείκτης Θερμικού Κλίματος (UTCI), ο οποίος εκτιμά πώς ανταποκρίνεται το ανθρώπινο σώμα στο θερμικό του περιβάλλον και πόσο καταπονείται στην προσπάθεια του να προσαρμοστεί σε αυτό. H θερμοκρασία που υπολογίζεται από τον UTCI μπορεί να αντιστοιχηθεί σε μια κατηγορία κλίμακας εκτίμησης της θερμικής καταπόνησης (στρες) του ανθρώπινου οργανισμού λόγω ζέστης ή κρύου. 

Ο χάρτης του Meteo απεικονίζει την τάση του δείκτη UTCI (°C/έτος) για την περίοδο 1991–2020. Τα κόκκινα χρώματα υποδηλώνουν αυξητική τάση, η οποία βέβαια εμφανίζεται σε όλη την ελληνική επικράτεια. Μεσοσταθμικά, η ετήσια τιμή του δείκτη UTCI στο τέλος του 2020 αυξήθηκε κατά 1,5 °C σε σχέση με το 1991, ενώ ανά περιοχές η αύξηση κυμάνθηκε από 0,6 °C (στη Στερεά Ελλάδα και την Πελοπόννησο) έως 2,7 °C (στην Ανατολική Μακεδονία και τη Θράκη).  

Τουρισμός στα πρόθυρα κλιματικής κρίσης  

Είναι αυτονόητο ότι η άνοδος της θερμοκρασίας γίνεται πολύ περισσότερο αισθητή και ενοχλητική τους θερινούς μήνες. Το περασμένο καλοκαίρι, ειδικά, η παρατεταμένη ζέστη συνοδεύτηκε από μια πρωτόγνωρη για τη χώρα μας υγρασία και από φυσικές καταστροφές που συνδέονται με την αλλαγή του κλίματος. Μαζί με τους καύσωνες, ζήσαμε ξανά τη φρίκη των πυρκαγιών (αυτή τη φορά στη Ρόδο και στον Έβρο) και τα πλημμυρικά φαινόμενα σε περιοχές που είχαν καεί τα προηγούμενα καλοκαίρια. 

Στα μισά του καλοκαιριού, τον Ιούλιο του 2023 δημοσιεύθηκε η ετήσια έκθεση της European Travel Commission η οποία συνέδεσε -για πρώτη φορά τόσο άμεσα- την άνοδο της θερμοκρασίας στις χώρες της Νότιας Ευρώπης με αρνητικές επιπτώσεις στον τουρισμό τους. 

Σύμφωνα, μάλιστα, με τους ερευνητές της ETC, η οποία συνεργάζεται με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή και τα υπουργεία τουρισμού των κρατών-μελών της Ε.Ε. για την προαγωγή και προώθηση του τουρισμού συνολικά στην Ευρώπη, είναι πολύ πιθανό αυτό να λειτουργήσει προς όφελος άλλων ευρωπαϊκών χωρών που αποτελούν ανερχόμενους τουριστικούς προορισμούς. «Η ζήτηση για τους Μεσογειακούς προορισμούς μειώθηκε κατά 10% τον περασμένο χρόνο», συνοψίζει η έκθεση της ETC. «Αντίθετα, χώρες όπως η Τσεχία, η Βουλγαρία, η Ιρλανδία και η Δανία, βλέπουν τη δημοτικότητά τους να ανεβαίνει θεαματικά. Μπορούμε να εκτιμήσουμε με ασφάλεια ότι το ποσοστό αντικατοπτρίζει την επιθυμία κάποιων ταξιδιωτών για προορισμούς με ηπιότερες θερμοκρασίες και μικρότερα πλήθη τουριστών». Στην ανάλυση της ETC υπογραμμίζεται ότι το 7,6% των ερωτηθέντων ταξιδιωτών παραδέχτηκε ότι η κλιματική κρίση και η άνοδος της θερμοκρασίας αποτελούν παράγοντες που επηρεάζουν την επιλογή του μέρους που θα επιλέξουν για ένα ταξίδι ή για τις διακοπές τους». 

Αξίζει να διαβάσεις

Κυκλάδες, 31 Αυγούστου 2050 Πώς θα είναι η ζωή στο Αιγαίο μετά από (άλλες) τρεις δεκαετίες κλιματικής αλλαγής; 

Σε σχετικό άρθρο του εκείνη την περίοδο, ο Guardian περιέγραφε (κάπως υπερβολικά, για να είμαστε δίκαιοι), δυστοπικά στιγμιότυπα, με παραθεριστές στην Ελλάδα, την Ισπανία και την Ιταλία, οι οποίοι αναζητούσαν απεγνωσμένα λίγη δροσιά και δεν την έβρισκαν ούτε στη θάλασσα, καθώς σε κάποιες ακτές (κυρίως στην Ανατολική Ισπανία και τις Βαλεαρίδες) η θερμοκρασία του νερού άγγιξε τους 30 βαθμούς.

Για την Ισπανία το περασμένο καλοκαίρι ήταν όντως μαρτυρικό. Η ζέστη δεν πύρωσε μόνο τις νότιες περιφέρειες – στη Βαρκελώνη υπήρχαν μέρες που το θερμόμετρο ξεπέρασε τους 36 °C (σε συνδυασμό με την υγρασία της πόλης η συνθήκη που δημιουργήθηκε ήταν αβίωτη), ενώ στη Φιγκέρες, γενέτειρα του Σαλβαδόρ Νταλί που βρίσκεται στο βορειοανατολικό άκρο της Ισπανίας στα σύνορα με τη Γαλλία, σημειώθηκε ιστορικό ρεκόρ θερμοκρασίας για την περιοχή, ύψους 45 °C. Όλα αυτά, βέβαια, δεν εμπόδισαν 85 εκατομμύρια ανθρώπους να ταξιδέψουν στην Ισπανία τον περασμένο χρόνο (περίπου δύο εκατομμύρια περισσότεροι σε σχέση με το 2019, το τελευταίο καλοκαίρι πριν τον Covid), αλλά η Ένωση των Ξενοδόχων της χώρας σημείωσε ότι αρκετοί απ’ αυτούς τους τουρίστες επέλεξαν προορισμούς σε βορειότερες περιοχές της Ισπανίας, στην Αστούριας, την Κανταβρία και τα Πυρηναία. 

Στο άρθρο του Guardian, ο Ζόριτσα Ουρόσεβιτς, εκτελεστικός διευθυντής του Παγκόσμιου Οργανισμού Τουρισμού δήλωνε απερίφραστα ότι η κλιματική αλλαγή επηρεάζει ήδη τις τουριστικές ροές στην Ευρώπη. «Οι καύσωνες παίζουν ρόλο στην επιλογή ενός προορισμού διακοπών. Οι ακραίες θερμοκρασίες λειτουργούν αποτρεπτικά για μια μερίδα τουριστών που υπό άλλες συνθήκες θα προτιμούσε ένα ταξίδι στη Μεσόγειο. Η κλιματική αλλαγή ίσως αλλάξει συνολικά την αντίληψή μας για τον τουρισμό». Στην ανάλυσή του, ο Ουρόσεβιτς σημειώνει ότι πολλοί ταξιδιώτες προγραμματίζουν τις διακοπές τους αρκετούς μήνες νωρίτερα προκειμένου να μειώσουν τα κόστη κι έρχονται αντιμέτωποι με ταξιδιωτικά γραφεία που δεν καλύπτουν ασφαλιστικά το ενδεχόμενο ενός καύσωνα ή κάποιου άλλου ακραίου καιρικού φαινομένου. Σε ό,τι αφορά το κόστος αυτό καθαυτό, υπογραμμίζει ότι οι Μεσογειακοί προορισμοί έχουν γίνει σημαντικά πιο ακριβοί τα τελευταία χρόνια, καθώς οι επιχειρηματίες στον κλάδο του τουρισμού προσπαθούν να βγάλουν τα σπασμένα της εποχής του Covid. Κατά την εκτίμησή του, οι χώρες του ευρωπαϊκού Νότου πολύ σύντομα θα βρεθούν αντιμέτωπες και με μια νέα κρίση, καθώς η παρατεταμένη ξηρασία θα δημιουργήσει πρόβλημα υδροδότησης σε συγκεκριμένες επαρχίες ή και ολόκληρες περιφέρειες. Κάτι τέτοιο, βέβαια, θα έχει άμεσο αντίκτυπο και στις τουριστικές δομές των περιοχών αυτών (πισίνες, γήπεδα γκολφ κλπ), ειδικά αν χρειαστεί να επιβληθούν περιοριστικά μέτρα στη χρήση του νερού. 

Σε αντίστοιχο δημοσίευμά του, με τον εύγλωττο τίτλο «Ήρθε το τέλος των διακοπών στις ακτές της Μεσογείου;» το βρετανικό BBC εμπλουτίζει το δυστοπικό πανόραμα με σκηνές από τις πυρκαγιές στον Έβρο («κατέκαψαν περισσότερα από 54.000 εκτάρια γης, σχεδόν πέντε φορές περισσότερα από τον ετήσιο μέσο όρο της χώρας και οδήγησαν σε εκκενώσεις οικισμών σε κλίμακα που δεν είχε ξαναβιώσει η Ελλάδα»), ενώ δεν ξεχνά και τις μέδουσες που επισκέφθηκαν μαζικά τις μεσογειακές ακτές και -βέβαια- τα αγαπημένα μας κουνούπια. 

Σχετικά με τις επιπτώσεις που αναμένεται να έχουν αυτά τα φαινόμενα στον τουρισμό των τριών κρατών, της Ελλάδας, της Ισπανίας και της Ιταλίας, το BBC στέκεται σε ένα επιπλέον στοιχείο της έκθεσης της ETC: το 5% των ερωτηθέντων ταξιδιωτών παραδέχτηκαν ότι στο εξής θα προτιμούν λιγότερο ζεστούς και δημοφιλείς μήνες για τις επισκέψεις τους, όπως ο Οκτώβρης και ο Νοέμβρης. Ήδη, στην Ιταλία, ο αριθμός των ξένων που επισκέφθηκαν τη χώρα από τον Ιανουάριο ως τον Απρίλιο του 2023 ήταν αυξημένος κατά 43% σε σχέση με το αντίστοιχο διάστημα το 2022. 

Με δεδομένο, όμως, ότι η θερμοκρασία θα συνεχίσει να ανεβαίνει και οι επιπτώσεις θα γίνονται αισθητές όλο και πιο έντονα, ακόμα κι αυτή η προοπτική, μιας διαφοροποιημένης ημερολογιακά τουριστικής περιόδου δεν αφήνει πολλά περιθώρια αισιοδοξίας. «Οι συνθήκες στη Μεσόγειο θα γίνονται χειρότερες κάθε καλοκαίρι», ξεκαθαρίζει ο Μπας Άμελουνγκ, καθηγητής περιβαλλοντικών συστημάτων στο ολλανδικό πανεπιστήμιο Wageningen, που ειδικεύεται στην αξιολόγηση των επιπτώσεων που επιφέρει η κλιματική αλλαγή στον τουρισμό. «Δεν είμαστε ακόμα σε θέση να εκτιμήσουμε τι ακριβώς θα σημάνει αυτό, αλλά νομίζω ότι πρέπει να είμαστε προετοιμασμένοι για το χειρότερο». 

Ένα κάποιο τέλος 

Το χειρότερο αποτυπώνεται σε κάποιον βαθμό στην τελευταία έκθεση του Ερευνητικού Κέντρου της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Εκεί ξεκαθαρίζεται -ψυχρά και ακαδημαϊκά, χωρίς περιστροφές- ότι αν επιβεβαιωθούν κάποια από τα κακά σενάρια σχετικά με την κλιματική αλλαγή, πιο χαμένος απ’ όλους θα βγει ο ευρωπαϊκός Νότος. Συγκεκριμένα, μια αύξηση της θερμοκρασίας της τάξης των 3 °C ή των 4 °C, θα μεταφραστεί σε μείωση του πλήθους των τουριστών κατά τουλάχιστον 10% τους θερινούς μήνες σε σχέση με την κίνηση του 2019. Ως παράδειγμα, μάλιστα, χρησιμοποιούνται τα νησιά του Ιονίου, τα οποία εκτιμάται ότι θα χάνουν κάθε καλοκαίρι το 9% των επισκεπτών τους. «Για κάποιες περιοχές στη Νότια Ευρώπη είναι αναπόφευκτο: οι συνθήκες θα χειροτερεύουν κάθε καλοκαίρι. Κάποιες ίσως καταλήξουν να γίνουν ακατάλληλες για τουρισμό», προειδοποιούν οι επιστήμονες του Ερευνητικού Κέντρου. 

Ακόμα κι αν καταφέρουμε να αναχαιτίσουμε τη ζέστη και υπερασπιστούμε το σύνορο του +1,5 °C, ο Μεσογειακός τουρισμός θα δεχτεί σοβαρά πλήγματα. Σ’ αυτό το σενάριο, πιο χαμένη απ’ όλες θα είναι η Κύπρος, η οποία εκτιμάται ότι θα δει την τουριστική της κίνηση να συρρικνώνεται κατά 2%. 

Για τους επιστήμονες που διεξάγουν τις έρευνές τους στο πεδίο, η δυσοίωνη εικόνα που σχηματίζουν τα νούμερα και οι εκτιμήσεις ενισχύεται από τις πρακτικές και τις συμπεριφορές που αντιμετωπίζουν στην καθημερινότητά τους. Ο δρ Άμελουνγκ εμφανίστηκε απηυδισμένος στο BBC από την αδιαφορία και τον στρουθοκαμηλισμό των ανθρώπων που ασχολούνται με τον τουρισμό στις χώρες του ευρωπαϊκού Νότου. «Κάποιοι αμφισβητούν ακόμα την κλιματική αλλαγή», σχολίασε. «Κάποιοι άλλοι απλώς αδιαφορούν, λένε ότι έχουν πιο επείγοντα ζητήματα να αντιμετωπίσουν». Ο ίδιος, βέβαια, σημειώνει ότι σε χώρες όπως η Ελλάδα, η Ιταλία, η Ισπανία και η Πορτογαλία, η «βιομηχανία» του τουρισμού έχει ως επίκεντρο μικρές ή και οικογενειακές επιχειρήσεις και ανθρώπους που εστιάζουν τις προσπάθειές τους στο πώς θα επιβιώσουν από τη μία χρονιά στην άλλη και δεν έχουν τον χρόνο ή την εκπαίδευση να σκεφτούν τι θα σημάνουν μακροπρόθεσμα για τον χώρο και τις δουλειές τους αυτές οι αλλαγές.

Εξίσου απογοητευτική και σίγουρα πιο προβληματική είναι η συμπεριφορά των θεσμών στις χώρες αυτές, που σε μεγάλο βαθμό είναι οικονομικά εξαρτημένες από τον τουρισμό. Στις 21 Ιουλίου του 2023, ενώ μέσω του χειρότερου καύσωνα που έχει πλήξει την Ιταλία, η υπουργός τουρισμού της γείτονος, Ντανιέλα Σανταντσέ δήλωνε: «Η ανταγωνιστικότητα και το επίπεδο των υπηρεσιών μας οδηγούν τις ξένες εφημερίδες σε υπερβολικές διογκώσεις του αφηγήματός τους για τον καύσωνα. Οι υψηλές θερμοκρασίες είναι φυσιολογικές αυτήν την εποχή και δεν υπονομεύουν ούτε στο ελάχιστο το τουριστικό προϊόν που προσφέρουμε». Δύο περίπου μήνες αργότερα, τον Σεπτέμβρη του ‘23, ο Έλληνας πρωθυπουργός, Κυριάκος Μητσοτάκης, εκτιμούσε σε συνέντευξή του στο τηλεοπτικό δίκτυο Bloomberg ότι «η κλιματική αλλαγή αποτελεί μια ευκαιρία για να επεκτείνουμε την τουριστική μας σεζόν». 

Η κλιματική αλλαγή, βέβαια, δεν αποτελεί ευκαιρία για κανέναν και για τίποτα. Και οι καύσωνες που σαρώνουν τις μεσογειακές χώρες κάθε καλοκαίρι δεν είναι ούτε αφήγημα ούτε προάγγελοι καταστροφής. Είναι η καταστροφή που συμβαίνει ήδη και σε ορισμένες περιπτώσεις έχει και θύματα (στην Ισπανία, στις οκτώ μέρες που διήρκεσε ο καύσωνας του Ιουλίου περίπου 1000 άνθρωποι πέθαναν από θερμοπληξία, ανάμεσά τους και πολλοί τουρίστες). Αντίθετα, αφήγημα θα μπορούσε να χαρακτηριστεί προς το παρόν η επέκταση της τουριστικής περιόδου. Ο κύριος όγκος των επισκεπτών που υποδέχεται η Ελλάδα είναι από την Ευρώπη, όπου τα σχολικά προγράμματα και γενικά αυτό που έχουμε στο μυαλό μας ως «σεζόν» για τους μαθητές, τους υπαλλήλους και τους επαγγελματίες δεν αφήνουν περιθώρια για διακοπές σε νησιά και παραλίες πέραν της θερινής περιόδου. Σίγουρα θα προσελκύσουμε κάποιους συνταξιούχους τον Απρίλιο και τον Οκτώβριο, αλλά για όλον τον υπόλοιπο πληθυσμό και όλους τους υπόλοιπους μήνες υπάρχουν πολύ πιο δελαστικοί προορισμοί στην ήπειρο. 

Ένα πρώτο δείγμα για το κόστος που θα πληρώσουμε ως τουριστική χώρα ίσως αποτελεί η τοποθέτηση του Σεμπάστιαν Έμπελ. Ο διευθύνων σύμβουλος της TUI (είναι το μεγαλύτερο ταξιδιωτικό πρακτορείο στην Ευρώπη), σε πρόσφατη παρουσίαση των οικονομικών αποτελεσμάτων της εταιρείας, τόνισε ότι οι πυρκαγιές στη Νότια Ευρώπη επηρέασαν την ανάπτυξη των δραστηριοτήτων στην περιοχή. Οι φωτιές στη Ρόδο κόστισαν στην TUI περίπου 25 εκ. ευρώ, καθώς 8.000 πελάτες της αναγκάστηκαν να εγκαταλείψουν το νησί εν μέσω των διακοπών τους. Όπως σημείωσε ο Έμπελ, στο εξής η εταιρεία του θα επικεντρώσει τις ενέργειές της στην προσθήκη νέων, εναλλακτικών προορισμών, προκειμένου να μετριάσει το ρίσκο της μελλοντικά. 

Οι φωτιές στη Ρόδο και στην Κέρκυρα αποτέλεσαν την αφορμή για ένα δυστοπικό άρθρο που αναρτήθηκε στο Prevention Web, την ιστοσελίδα του Οργανισμού Πρόληψης Καταστροφών του ΟΗΕ. Το ρεπορτάζ ξεκινά με την περιγραφή στιγμιοτύπων φρίκης και τρόμου από τα δύο νησιά: «Χιλιάδες άνθρωποι στην παραλία. Παιδιά που γλιστρούν και πέφτουν από τις σωστικές λέμβους. Πανικός. Άνθρωποι που τρέχουν για να σωθούν κουβαλώντας λίγα ρούχα στην πλάτη τους». Λίγες γραμμές παρακάτω, σημειώνεται ότι η Ακρόπολη παρέμεινε κλειστή κάποιες από τις μέρες του καύσωνα. Σε άλλο σημείο του κειμένου υπάρχει η φράση «οι φωτιές που κατέκαψαν τα ελληνικά νησιά της Ρόδου και της Κέρκυρας μας δείχνουν ότι κάποιοι αγαπημένοι τουριστικοί προορισμοί δεν είναι πλέον ασφαλή μέρη, καθώς η κλιματική αλλαγή εντείνεται… Πολλοί από εμάς αλλάζουμε γνώμη για τις διακοπές σε ζεστά καλοκαιρινά θέρετρα. Κάποτε τις αποζητούσαμε, τώρα τις φοβόμαστε». 

Evacuated onto the beach at Rhodes, small fishing boats came to shore to pick us up, amazing people, they weren’t ask to do it they just heard we where stuck there with the fire getting closer and closer pic.twitter.com/yeC5EeFLx6

— Barney (@brianmcdonnel16) July 24, 2023

Το άρθρο του Prevention Web δεν αφορά μόνο την Ελλάδα, αναφέρονται σ’ αυτό κι άλλα παραδείγματα χωρών όπου συνέβησαν καταστροφές λόγω της κλιματικής αλλαγής. Το συμπέρασμα, όμως, για όλες τις χώρες που «πουλάνε» διακοπές κάτω απ’ τον καυτό ήλιο είναι κοινό: Πρέπει ν’ αλλάξουν το τουριστικό τους μοντέλο. Υπάρχουν πολλοί λόγοι που επιβάλλουν αυτήν την αλλαγή -ο τουρισμός ως μονοκαλλιέργεια είναι βέβαιο ότι σε λίγο δεν θα είναι βιώσιμος- και ίσως έχουμε ήδη καθυστερήσει τη δρομολόγησή τους. Στο κείμενο του Οργανισμού Πρόληψης Καταστροφών του ΟΗΕ, για παράδειγμα, αναφέρεται με σαφήνεια ότι στη Ρόδο υπήρξαν πολλά προβλήματα με τις εκκενώσεις. Οι δομές και οι φορείς δεν ήταν επαρκείς ή δεν ήταν επαρκώς προετοιμασμένοι. 

“Η Μεσόγειος είναι ένα κλιματικό hotspot, που θερμαίνεται 20% πιο γρήγορα από τον πλανητικό μέσο όρο”

UNEP (Περιβαλλοντικό Πρόγραμμα των Ηνωμένων Εθνών)

Σε γενικές γραμμές, οι λύσεις που προτείνονται στο άρθρο είναι οι χιλιοειπωμένες: αναχαίτιση του υπερτουρισμού, προώθηση ορεινών και λιγότερο δημοφιλών προορισμών, αλλαγή στον σχεδιασμό του οικονομικού μοντέλου των κρατών προκειμένου να μην υπάρχει εξάρτηση από τον τουρισμό κλπ. Η θλιβερή διαπίστωση, όμως, είναι ότι σε κάποιες περιπτώσεις ακόμα κι αυτές οι δύσκολες και ριζικές αλλαγές μπορεί να μην αρκούν για τη σωτηρία. Όπως αναφέρεται χαρακτηριστικά, «οι χώρες που σκέφτονται και δρουν προληπτικά θα είναι καλύτερα προετοιμασμένες, αλλά η προετοιμασία και η προσαρμογή μπορούν να λειτουργήσουν μέχρις ενός ορίου. Οι καλοκαιρινές διακοπές στη Μεσόγειο θα γίνονται όλο και λιγότερο δελεαστικές, καθώς η περιοχή είναι ένα κλιματικό hotspot, που θερμαίνεται 20% πιο γρήγορα από τον πλανητικό μέσο όρο. Ο τουρισμός στο μέλλον θα είναι πολύ διαφορετικός απ’ αυτό που ξέρουμε σήμερα».

Το μέλλον, φυσικά, είναι απροσδιόριστο. Κανείς δεν μπορεί να προβλέψει με ακρίβεια πότε θα έρθει και τι θα φέρει. Οι εκτιμήσεις, πάντως, για το δικό μας μέλλον είναι δυσοίωνες. Αν τίποτα δεν πάει καλά, το μεσογειακό καλοκαίρι -και μαζί του το ονειρεμένο ελληνικό καλοκαίρι- θα γνωρίσει έναν άδοξο, παράδοξο και κάπως ποιητικό θάνατο: Θα τελειώσει γιατί δεν θα τελειώνει ποτέ. Οι καύσωνες θα καταστήσουν τους θερινούς μήνες νεκρή, απροσπέλαστη ζώνη και όλοι οι υπόλοιποι μήνες θα μεταλλαχθούν σε ένα πολύ μακρύ και πολύ θερμό καλοκαίρι στο οποίο κανείς δεν θα θέλει να κολυμπήσει, να κάνει ηλιοθεραπεία ή να ζήσει τον μύθο του. 

The post Το άδοξο τέλος του μεσογειακού καλοκαιριού appeared first on 2045.gr.

Για πολλούς παράκτιους λαούς η θάλασσα είναι ταξίδι, είναι ελπίδα, είναι φυγή, είναι προσμονή, είναι αποχαιρετισμός, είναι όνειρα. Είναι αναπόσπαστο κομμάτι της κουλτούρας, είναι μια αστείρευτη και διαχρονική πηγή έμπνευσης για καλλιτέχνες. Είναι τροφή. Είναι όμως και ένας «κλάδος» (αν μας επιτρέπεται αυτός ο χαρακτηρισμός) που στηρίζει την τοπική οικονομία, μπορεί -και είναι- επίσης ένα ανταγωνιστικό τουριστικό προϊόν για πολλά κράτη. Για όλα τα παραπάνω, για τις τωρινές και μελλοντικές γενιές οφείλουμε να προστατέψουμε το οικοσύστημά της.

«Αλίμονο αν προδώσουμε τη θάλασσα, γιατί έχει τρόπους να μας καταπίνει», έγραφε ο Ντίνος Χριστιανόπουλος το 1962. Κάτι τέτοιο συντελείται τις τελευταίες δεκαετίες σε παγκόσμια κλίμακα.

Ας πάρουμε τα πράγματα από την αρχή…

Μια σπουδαία ανακάλυψη…

Το πλαστικό, που ανακαλύφθηκε στις αρχές του 20^ου αιώνα,  χρησιμοποιείται προς όφελος κάθε κλάδου παραγωγής. Από την ιατρική, τις μεταφορές, την τεχνολογία, στη συσκευασία, στις κατασκευές και στη μεταποίηση μεταξύ άλλων. Σήμερα η ετήσια παραγωγή πλαστικού εκτιμάται ότι έχει ξεπεράσει τα 400 εκατομμύρια μετρικούς τόνους. Ο μισός όγκος αυτής της παραγωγής αφορά την κατασκευή αντικειμένων μιας χρήσης. Τσάντες για ψώνια, φλιτζάνια και καλαμάκια, είναι μερικά από αυτά τα αντικείμενα που πολλοί από εμάς εξακολουθούμε να χρησιμοποιούμε στην καθημερινότητά μας.

Οι αριθμοί δείχνουν την έκταση του προβλήματος

Μαζί όμως με τα σημαντικά οφέλη του πλαστικού έρχονται και οι εξίσου σημαντικές προκλήσεις. Η ρύπανση από το πλαστικό έχει εξελιχθεί σε ένα από τα πιο πιεστικά περιβαλλοντικά ζητήματα, καθώς η ραγδαία αυξανόμενη παραγωγή πλαστικών προϊόντων (κυρίως μιας χρήσης) υπερκαλύπτει την ικανότητα του ανθρώπου να τα αντιμετωπίσει. Σύμφωνα με τα πιο πρόσφατα στοιχεία του ΟΑΣΑ σε παγκόσμια κλίμακα μόλις το 9% των πλαστικών ανακυκλώνεται, ενώ το 22% δεν διαχειρίζεται με τον κατάλληλο τρόπο. Σύμφωνα με την ίδια έκθεση ο όγκος των πλαστικών απορριμμάτων την τελευταία εικοσαετία έχει υπερδιπλασιαστεί, ξεπερνώντας τα 350 εκατομμύρια τόνους.

Και ετησίως, 8 εκατομμύρια τόνοι πλαστικών απορριμμάτων διαρρέουν στη θάλασσα από τα παράκτια κράτη. Σε μια πιο γλαφυρή εικόνα, η ποσότητα αυτή ισοδυναμεί με έως και δέκα γεμάτες σακούλες σκουπιδιών σε κάθε μέτρο της ακτογραμμής σε όλο τον κόσμο.

Όλοι οι παραπάνω αριθμοί σκιαγραφούν και την έκταση του προβλήματος. Τα πλαστικά απορρίμματα απειλούν την υγεία των θαλασσών και των ωκεανών, την υγεία των θαλάσσιων ειδών, την ασφάλεια και την ποιότητα των τροφίμων, την ανθρώπινη υγεία, τον παράκτιο τουρισμό.

Μπορεί να αντιστραφεί η πορεία; Ποιος ο ρόλος που μπορεί να παίξει η τεχνολογία;

Η αντιμετώπιση του προβλήματος προϋποθέτει την ανάληψη δράσης. Σίγουρα δεν είναι εύκολο και για να μειωθεί η έντασή του χρειάζεται ένα σύνολο ενεργειών σε όλα τα επίπεδα: από τη συμπεριφορά μας στην καθημερινότητα μέχρι πολιτικές και θεσμικό πλαίσιο σε τοπικό, αλλά και παγκόσμιο επίπεδο. Από εκστρατείες ενημέρωσης, την ανακύκλωση, μέχρι τον επανασχεδιασμό προϊόντων. Απαιτούνται λύσεις που υπερβαίνουν τη διαχείριση των απορριμμάτων, αλλά λαμβάνουν υπόψη ολόκληρο τον κύκλο ζωής των πλαστικών προϊόντων.

Σε αυτήν την στροφή για ένα πιο βιώσιμο μέλλον για τους ωκεανούς, η τεχνολογία θα παίξει καταλυτικό ρόλο. Από την εκπαίδευση της κοινωνίας για τους κινδύνους της θαλάσσιας ρύπανσης και της αλλαγής συμπεριφοράς, μέχρι την ανάπτυξη νέων υλικών, φιλικών προς το περιβάλλον. Σ’ αυτήν την περίπτωση μια από τις πιο ελπιδοφόρες καινοτομίες είναι η ανάπτυξη νέων βιοδιασπώμενων μορφών του, από μικροοργανισμούς, όπως τα βακτήρια. Στην πράξη αυτό σημαίνει ότι τα πλαστικά αυτά δεν θα παραμένουν αιώνια στους ωκεανούς, αλλά θα διασπαστούν και θα επιστρέψουν στο περιβάλλον.

Όμως η ψηφιακή τεχνολογία είναι ήδη παρούσα στον καθαρισμό των θαλασσών, στη συλλογή και διαχείριση των πλαστικών απορριμμάτων. Χαρακτηριστικό τέτοιο παράδειγμα είναι η τεχνολογία blockchain. Ακόμα και στην Ελλάδα, η  κοινωνική επιχείρηση «Εναλεία» χρησιμοποιεί την τεχνολογία blockchain, έτσι ώστε να μπορεί να παρακολουθεί την πορεία του πλαστικού από τη στιγμή που συλλέγεται από τη θάλασσα και σε όλο του το ταξίδι στην κυκλική οικονομία, έως δηλαδή τη στιγμή που θα μεταμορφωθεί σε ένα νέο προϊόν.

COSMOTE BLUE: μία πρωτοβουλία για την προστασία των ελληνικών θαλασσών

Με την «Εναλεία» και τους 200 ψαράδες που συμμετέχουν στο δίκτυο της ενώνει τις δυνάμεις της και η COSMOTE με την πρωτοβουλία COSMOTE BLUE με στόχο την απομάκρυνση της πλαστικής ρύπανσης από το θαλάσσιο περιβάλλον της Ελλάδας και κατ’ επέκταση στην προστασία του οικοσυστήματος και της βιοποικιλότητας και σε ένα υγιές περιβάλλον για τον άνθρωπο.

Οι δράσεις της πρωτοβουλίας COSMOTE BLUE περιλαμβάνουν τον καθαρισμό των ακτών και του βυθού από τα σκάφη των ψαράδων, τη συλλογή, την ανακύκλωση και την υπεύθυνη διαχείριση των απορριμμάτων, καθώς ένα μεγάλο μέρος αυτών επαναχρησιμοποιούνται για την παραγωγή νέων προϊόντων στο πλαίσιο της κυκλικής οικονομίας. Σύμφωνα με τον Λευτέρη Αραπάκη, ιδρυτή και διαχειριστή της «Εναλεία», ποσοστό κοντά στο 70% μπορεί να ενταχθεί στην κυκλική οικονομία.

Παράλληλα και για όλη τη διάρκειά της πρωτοβουλίας θα πραγματοποιούνται εκπαιδεύσεις των ψαράδων σε βιώσιμες μεθόδους αλιείας, καλές πρακτικές καθαρισμού των θαλασσών και υπεύθυνη διαχείριση του αλιευτικού εξοπλισμού, ώστε να αποφεύγεται η μελλοντική πλαστική ρύπανση από δίχτυα και αλιευτικό εξοπλισμό και η μείωση των ιχθυαποθεμάτων.

Η πρωτοβουλία COSMOTE BLUE ξεκίνησε με δράσεις σε θαλάσσιες περιοχές που παρατηρούνται μεγάλες συγκεντρώσεις πλαστικής ρύπανσης. Ο Θερμαϊκός κόλπος, η Χαλκιδική, ο Αργοσαρωνικός και η Κρήτης, είναι οι πρώτες τέσσερις. Μέχρι το 2025 αναμένεται να συγκεντρωθούν 90 τόνοι πλαστικού, από τους οποίους περισσότεροι από 50  θα μπορέσουν να μετατραπούν σε νέα ανακυκλωμένα προϊόντα, όπως κάλτσες, μπουφάν, παπούτσια ακόμη και έπιπλα.

«Η Ελλάδα είναι η χώρα του απέραντου γαλάζιου. Οι θάλασσές μας είναι ό,τι πολυτιμότερο διαθέτουμε: πηγή οξυγόνου, πηγή ζωής και τροφής. Οφείλουμε στις τωρινές και επόμενες γενιές, να τις προστατέψουμε. Γι’ αυτό αναλαμβάνουμε αυτή τη μεγάλη πρωτοβουλία, να καθαρίσουμε τις θάλασσες από το πλαστικό και τα απορρίμματα. Με τη βιώσιμη ανάπτυξη στην καρδιά κάθε δράσης μας, εργαζόμαστε συνεχώς για έναν κόσμο καλύτερο για όλους», δήλωσε σχετικά ο Πρόεδρος και Διευθύνων Σύμβουλος του Ομίλου ΟΤΕ, κ. Μιχάλης Τσαμάζ.

Για τον Λευτέρη Αραπάκη το κλειδί αυτής της πρωτοβουλίας είναι η δημιουργία αμοιβαίων επωφελών σχέσεων μεταξύ των κοινωνιών και της θάλασσας, η αρμονική συνύπαρξη μας μαζί με το με το θαλάσσιο οικοσύστημα. Αν το καταφέρουμε τότε μάλλον δεν θα δώσουμε λόγους στη θάλασσα να μας εκδικηθεί, όπως «προέβλεπε» ο Ντίνος Χριστιανόπουλος.

The post <strong>Η προστασία της θάλασσας από το πλαστικό προϋποθέτει την ανάληψη δράσης   </strong> appeared first on 2045.gr.

Κανείς δεν έφτασε πιο κοντά σε μια εύλογη απόδειξη για την ύπαρξη του Θεού ή στην οριστική απόρριψή της, από τον Ρόμπερτ Οπενχάιμερ. Αμέσως μετά τη δοκιμαστική έκρηξη Trinity ή ίσως λίγο πριν τη Χιροσίμα ή -πιο πιθανό- όταν βρέθηκε αντιμέτωπος με το πρώτο οπτικοακουστικό υλικό από το Ναγκασάκι, στο λαμπρό μυαλό του διευθυντή του Manhattan Project θα χωρούσε μία και μόνο σκέψη: στον πυρήνα ενός ατόμου, στον απειροελάχιστο χώρο ενός αόρατου στο μάτι στοιχειώδους σωματιδίου, κρύβεται τόση ενέργεια που μπορεί πράγματι να ανατινάξει ολόκληρες πόλεις. Να σβήσει μέσα σε μερικά δευτερόλεπτα γενιές ανθρώπων. 

Είναι μια συγκλονιστική διαπίστωση, η οποία με τη σειρά της μπορεί να περιορίσει σε μόλις δύο τα πιθανά συμπεράσματα για την οντολογία της ανθρωπότητας: 

Α. Ο Θεός σίγουρα υπάρχει κι έφτιαξε τη Γη σαν γιγάντιο escape room και η πυρηνική ενέργεια είναι η λύση του τελευταίου γρίφου – το κλειδί που θα απασφαλίσει την πόρτα της εξόδου και θα αποδράσουμε (με τον ένα ή με τον άλλο τρόπο) από τα δεσμά της θνητότητάς μας. 

Β. Ο Θεός σίγουρα δεν υπάρχει. Αν υπήρχε κι αν είχε έστω και λίγη θεία σοφία, δεν θα φύτευε στην εξίσωση της Γης μια τόσο καταστροφική πιθανότητα. Ή τουλάχιστον θα φρόντιζε να μην υποπέσει στη δική μας αντίληψη. 

Η προσωπικότητα του «πατέρα της ατομικής βόμβας» έχει αποτυπωθεί στην Ιστορία ως αινιγματική και παρεξηγημένη, οπότε δεν μπορούμε να είμαστε βέβαιοι για το αν το όπλο που επινόησε ενίσχυσε ή κλόνισε την πίστη του στον Θεό. Ο μετέπειτα βίος και κάποιες στιβαρά διατυπωμένες απόψεις του, όμως, μας πείθουν για το πρώτο. Δύο χρόνια μετά τις εκρήξεις θα παραδεχόταν στο αμερικανικό κογκρέσο ότι έχει «αίμα στα χέρια του» και ότι «ακόμα και με μια λογική τόσο ψυχρή που ούτε η χυδαιότητα ούτε το χιούμορ ούτε οι μεγαλοστομίες μπορούν να ακυρώσουν, είναι βέβαιο ότι οι Πυρηνικοί Φυσικοί έχουν γνωρίσει την αμαρτία. Κι αυτή είναι μια γνώση που δεν μπορούν να διαγράψουν». 

Γεννημένος στις ΗΠΑ και μεγαλωμένος σε εβραϊκή οικογένεια, ο Οπενχάιμερ επέλεξε ως ενήλικος να ακολουθήσει τον δρόμο του Ινδουισμού. Η φράση με την οποία ταυτίστηκε και η οποία συνοδεύει μέχρι σήμερα κάθε βιογραφική αναφορά σ’ εκείνον, είναι ένα απόσπασμα από το ιερό κείμενο της Μπαγκαβάντ-Γκίτα: «Σήμερα είμαι ο θάνατος, ο καταστροφέας των κόσμων». Σε μια από τις διασημότερες ομιλίες του σημείωσε ότι «κάθε φορά που αρνιόμαστε την ύπαρξη του Κακού μέσα μας, απανθρωπίζουμε τον εαυτό μας και του στερούμε όχι μόνο τη δυνατότητα να ελέγξει το δικό του πεπρωμένο, αλλά και κάθε πιθανότητα να διαχειριστεί το Κακό που ενυπάρχει στους άλλους».

Ο άνθρωπος που μετέτρεψε πρώτος την πυρηνική ενέργεια σε όπλο αφιερώθηκε μετά τον Β’ Παγκόσμιο στην εκστρατεία για την αποτροπή της διάδοσης των πυρηνικών όπλων και για τη λελογισμένη χρήση της πυρηνικής ενέργειας συνολικά. Και στην ουσία των επιχειρημάτων του υπήρχε πάντα ένα ηθικό ισοζύγιο. Στο δικό του μυαλό και στη δική του συνείδηση, η πυρηνική ενέργεια δεν μπορούσε να απαλλαγεί από το βάρος του Κακού και των Αμαρτημάτων που είχαν ήδη διαπραχθεί στ’ όνομά της. 

Σήμερα, η ανθρωπότητα είναι υποχρεωμένη να επανεξετάσει με πολύ καθαρό βλέμμα και με απολύτως καθαρή συνείδηση την πυρηνική ενέργεια. Η κλιματική αλλαγή καθιστά εγκληματική την εξάρτησή μας από τα ορυκτά καύσιμα, ενώ οι αναδιαμορφούμενες γεωπολιτικές ισορροπίες έχουν πυροδοτήσει την πιο σοβαρή διεθνή ενεργειακή κρίση των τελευταίων δεκαετιών. Μέσα σ’ αυτό το δυσοίωνο τοπίο, οι ανακοινώσεις που έγιναν τον περασμένο Δεκέμβρη από τους επιστήμονες του Εθνικού Εργαστηρίου Lawrence Livermore στην Καλιφόρνια, ακούστηκαν σαν τα καμπανάκια από το έλκηθρο του Άη-Βασίλη. 

Τα media του πλανήτη αναπαρήγαγαν αστραπιαία τον χαρμόσυνο απόηχό τους και σε διάστημα λίγων μόλις ωρών, αναγνώστες, θεατές, ακροατές και καταναλωτές περιεχομένου σε όλα τα μήκη και πλάτη της Γης, ενημερώθηκαν ότι στην Καλιφόρνια πραγματοποιήθηκε για πρώτη φορά μια αντίδραση πυρηνικής σύντηξης με αποτέλεσμα το καθαρό ενεργειακό κέρδος. 

Μια ενέργεια χωρίς παρενέργειες 

Για την επιστημονική κοινότητα, η πυρηνική σύντηξη είναι μαζί η φιλοσοφική λίθος και το Γκράαλ της εποχής μας: μια διαδικασία μέσω της οποίας μπορεί να παραχθεί άπειρη, καθαρή και ακίνδυνη ενέργεια. Είναι -χοντρικά- ο τρόπος με τον οποίο παράγει ενέργεια ο ήλιος κι εδώ και δεκαετίες, πυρηνικοί επιστήμονες σε όλον τον κόσμο προσπαθούν να τον «μιμηθούν» στα εργαστήριά τους, προκειμένου να μας απαλλάξουν από την εξάρτηση από οποιαδήποτε άλλη μορφή ενέργειας. 

“Η πυρηνική σύντηξη μπορεί όντως να αποτελέσει την καλύτερή μας πιθανότητα στην αναζήτηση νέων, καθαρότερων και ασφαλέστερων πηγών ενέργειας”

Οι Αμερικανοί του Lawrence Livermore ανακοίνωσαν ότι τα κατάφεραν – έκοψαν πρώτοι το νήμα σ’ αυτήν την κούρσα, το τέλος της οποίας μπορεί να αποτελέσει μια νέα αρχή για την ανθρωπότητα. Τι πραγματικά, όμως, σημαίνει αυτή η επιτυχία και πόσο κοντά είμαστε στην αξιοποίησή της για την ηλεκτροδότηση και τη θέρμανση πχ των σπιτιών μας; Μπορεί η πυρηνική σύντηξη να δώσει την οριστική λύση στο ενεργειακό πρόβλημα σε παγκόσμια κλίμακα; Η δρ. Κωνσταντίνα Μεργιά, διευθύντρια ερευνών του Εθνικού Κέντρου Έρευνας Φυσικών Επιστημών «Δημόκριτος», εκτιμά ότι -υπό προϋποθέσεις και σε βάθος χρόνου- η πυρηνική σύντηξη μπορεί όντως να αποτελέσει την καλύτερή μας πιθανότητα στην αναζήτηση νέων, καθαρότερων και ασφαλέστερων πηγών ενέργειας. 

«H πυρηνική σύντηξη», εξηγεί η κ. Μεργιά, «είναι η φυσική διαδικασία με την οποία ο ήλιος και τα αστέρια παράγουν την ενέργεια που εκπέμπουν. Σε αυτή τη διαδικασία πυρήνες ελαφρών ατόμων συνενώνονται για να δημιουργήσουν έναν βαρύτερο πυρήνα, απελευθερώνοντας μεγάλη ποσότητα ενέργειας». Όπως υπογραμμίζει, «η πυρηνική σύντηξη έχει όντως τη δυνατότητα να αποτελέσει μια καθαρή, ασφαλή και άφθονη πηγή ενέργειας για τις μελλοντικές γενιές. Καθαρή γιατί δεν παράγονται αέρια θερμοκηπίου, όπως διοξείδιο του άνθρακα. Ασφαλή γιατί δεν μπορεί να τεθεί εκτός ελέγχου με καταστροφικές συνέπειες. Και άφθονη γιατί απαιτεί μικρές ποσότητες καυσίμου, υδρογόνο και τα ισότοπά του τα οποία μπορούν να παραχθούν από το  θαλασσινό νερό ή από το λίθιο μέσω κλειστού κύκλου αντιδράσεων σύντηξης». 

Η ενέργεια που παράγεται στους πυρηνικούς σταθμούς του πλανήτη από τη δεκαετία του 1950 μέχρι και σήμερα, είναι προϊόν της σχάσης, του διαχωρισμού βαρέων πυρήνων όπως οι πυρήνες ουρανίου. Η σύντηξη είναι το αντίθετο της σχάσης: μια διαδικασία κατά την οποία πυρήνες ελαφρών ατόμων συνενώνονται, απελευθερώνοντας μεγάλη ποσότητα ενέργειας. Αέρια του θερμοκηπίου δεν εκλύονται σε καμία από τις δύο διαδικασίες, αλλά κατά τη σχάση παράγονται επικίνδυνα ραδιενεργά απόβλητα, η διαχείριση των οποίων έχει αποδειχθεί τεράστιο άχθος, αφού πρέπει να φυλάσσονται σε ασφαλείς εγκαταστάσεις για εκατομμύρια χρόνια. Όπως εξηγεί η κ. Μεργιά, στη σύντηξη δεν υφίσταται αυτό το πρόβλημα: «Tα ραδιενεργά απόβλητα είναι πολύ μικρού όγκου και πολύ μικρής ζωής. Επιπλέον, η αντίδραση της σύντηξης είναι εγγενώς ασφαλής, δηλαδή δεν μπορεί να τεθεί εκτός ελέγχου με αρνητικές συνέπειες για την ασφάλεια». 

“Πυρηνική σύντηξη: παράγει πολύ μικρού όγκου απόβλητα, η αντίδρασή της είναι ασφαλής και δεν μπορεί να χρησιμοποιηθεί για πυρηνικά όπλα”

Το τρίτο πλεονέκτημα της σύντηξης στον τομέα της ασφάλειας, είναι ότι δεν μπορεί να χρησιμοποιηθεί για την παραγωγή όπλων. Αν υποθέσουμε ότι ως ανθρωπότητα είμαστε στο κατώφλι μιας νέας πυρηνικής εποχής, μπορούμε να αισιοδοξούμε ότι αυτή δεν θα σκιάζεται μονίμως από οριακές ισορροπίες του τρόμου και την απειλή ενός πυρηνικού ολέθρου. Η σύντηξη υπόσχεται ότι στο μέλλον δεν θα υπάρξουν ούτε νέες Χιροσίμες ούτε νέα Τσέρνομπιλ. 

Επιπλέον, διατηρεί ζωντανή την ελπίδα για φθηνή και άφθονη ενέργεια για όλους. Χωρίς μονοπώλια, χωρίς εξαρτήσεις και χωρίς κάθε είδους εκβιασμούς από και προς τις αγορές, που δημιουργούν επίπλαστες κρίσεις. Αυτό, γιατί «για τη σύντηξη χρησιμοποιούνται ως καύσιμα ισότοπα του υδρογόνου, το δευτέριο και το τρίτιο. Το δευτέριο μπορεί να ληφθεί από το θαλασσινό νερό, ενώ το τρίτιο να παραχθεί από το λίθιο  μέσω ενός κλειστού κύκλου ανατροφοδότησης στον αντιδραστήρα σύντηξης. Επομένως, το καύσιμο είναι και άφθονο και μικρού κόστους». Το Υπουργείο Ενέργειας των ΗΠΑ, στη δική του ανακοίνωση μετά τις ανακοινώσεις του Ινστιτούτου Livermore, ανέφερε χαρακτηριστικά ότι ένα φλιτζάνι υδρογόνου αρκεί για να καλύψει τις ενεργειακές ανάγκες ενός νοικοκυριού για έναν αιώνα. 

Από το εργαστήριο στον θερμοσίφωνα 

Λόγω επικαιρότητας, αλλά κι επειδή πραγματικά σχετίζεται με κάτι που μας αφορά όλους άμεσα και πρακτικά, η επιτυχία του National Ignition Facility του Εθνικού Εργαστηρίου Lawrence Livermore σχολιάστηκε με ενθουσιασμό και συνοδεύτηκε από θριαμβευτικές προβλέψεις για την εφαρμογή της σύντηξης σε εμπορικές χρήσεις μεγάλης κλίμακας, στην παραγωγή ενέργειας που θα ηλεκτροδοτεί τα σπίτια μας, τις επιχειρήσεις, τα μέσα μεταφοράς. Στην πραγματικότητα, όμως, πρόκειται για μια εργαστηριακή επιτυχία. Σπουδαία αναμφίβολα, αλλά το βεληνεκές της είναι αυτό ενός επιστημονικού πειράματος. Όπως εξήγησε χαριτολογώντας ο Τζέρεμι Τσίτεντεν, διευθυντής του Κέντρου Μελετών Αδρανειακής Σύντηξης στο Imperial College του Λονδίνου, «η ενέργεια που έχει παραχθεί μέχρι σήμερα μέσω της πυρηνικής σύντηξης αρκεί για να ζεσταθούν περίπου 10 ηλεκτρικοί βραστήρες με νερό». 

Για να φτάσουμε να μιλάμε για βιομηχανική χρήση της ενέργειας που παράγεται από τη σύντηξη, θα πρέπει το ισοζύγιο της εξερχόμενης ενέργειας προς την εισερχόμενη κατά τη διαδικασία, να ξεπερνά το 1000% κι αυτό να συμβαίνει σε βάθος ενός ικανού χρονικού διαστήματος και όχι για μία στιγμή ή για μερικά δευτερόλεπτα που διαρκεί ένα πείραμα. Στην Εθνική Εγκατάσταση Ανάφλεξης του Lawrence Livermore, ένα σύστημα από 192 λέιζερ βομβάρδισε έναν κύλινδρο με παγωμένο υδρογόνο επί 100 περίπου τρισεκατομμυριοστά του δευτερολέπτου με ενέργεια 2,05 megajoule και η ροή νετρονίων που προκλήθηκε απελευθέρωσε ενέργεια 2,5 megajoule. Το θετικό ισοζύγιο, δηλαδή ήταν της τάξης του 120%. Πριν φτάσουμε να συζητάμε για μεγάλες μονάδες και σταθμούς ηλεκτροπαραγωγής, θα πρέπει αυτό το ποσοστό να δεκαπλασιαστεί και το κόστος της παραγωγής του να ελαττωθεί σημαντικά. Το γλαφυρό παράδειγμα εδώ δόθηκε από τους ίδιους τους φυσικούς του Livermore: «είναι μια διαφορά μεγέθους αντίστοιχη αυτής του ανάμματος ενός σπίρτου με την κατασκευής μιας τουρμπίνας αεροσκάφους». 

Επιπλέον, θα πρέπει να βρεθεί τρόπος η ενέργεια που παράγεται από τη σύντηξη να συλλέγεται και να μεταφέρεται ως ηλεκτρισμός στα δίκτυα ηλεκτροδότησης. Θα χρειαστούν δεκαετίες για να φτάσουμε μέχρι εκεί. Οι περισσότερες προβλέψεις τοποθετούν τον χρονικό ορίζοντα στο 2050, αλλά κάποιοι αισιοδοξούν ότι μετά τις πρόσφατες εξελίξεις -και με δεδομένο ότι στο εξής θα υπάρξει ενδιαφέρον για τη χρηματοδότηση των ερευνών και από ιδιωτικά κεφάλαια- ίσως δούμε κάποιες πρώτες δοκιμές μέσα στη δεκαετία του 2030. 

Πέρα απ’ όλα αυτά, θα χρειαστούν και τεράστιες επενδύσεις στις υποδομές, αφού οι υπάρχοντες σταθμοί παραγωγής πυρηνικής ενέργειας δεν είναι εύκολο να μετατραπούν σε σταθμούς σύντηξης. Όπως σημειώνει η Κωνσταντίνα Μεργιά, «Η παραγωγή ενέργειας μέσω σύντηξης απαιτεί την ανάπτυξη αντιδραστήρων εντελώς διαφορετικής λειτουργίας από αυτή των πυρηνικών εργοστασίων». 

Τα καλά νέα είναι ότι αυτήν τη στιγμή, όλες σχεδόν οι αναπτυγμένες χώρες αλλά και πολλές από τις αναπτυσσόμενες, επενδύουν στον συγκεκριμένο τομέα. Ήδη το 2022, τα ποσά που δαπανήθηκαν σε έρευνες για την πυρηνική σύντηξη ήταν τριπλάσια σε σχέση με τα αντίστοιχα του 2020. Πέρα από τις ΗΠΑ, σε προχωρημένο στάδιο βρίσκονται έργα παραγωγής σύντηξης τόσο στο Ηνωμένο Βασίλειο όσο και στην Ευρωπαϊκή Ένωση, ενώ τουλάχιστον 10 εταιρείες startup ανά τον κόσμο, εργάζονται για την επίλυση των τεχνολογικών και μηχανολογικών προβλημάτων που θέτει η σύντηξη κι έχουν ήδη ροή χρηματοδότησης. 

Στη Γαλλία κατασκευάζεται ο Διεθνής Θερμοπυρηνικός Πειραματικός Αντιδραστήρας (ITER), για τον οποίο συνεργάζονται 35 κράτη, μεταξύ των οποίων η Κίνα, οι ΗΠΑ, η Ρωσία, η Ινδία, η Ιαπωνία, η Νότια Κορέα και οι χώρες τη Ε.Ε., με την Ελλάδα να έχει ενεργό ρόλο. Στις εγκαταστάσεις του ITER, μάλιστα, δοκιμάζεται μια διαφορετική μέθοδος ενεργοποίησης του υδρογόνου σε σχέση με τα λέιζερ των Αμερικανών, η οποία επιτρέπει και πιο αισιόδοξες προβλέψεις για την εμπορική εκμετάλλευση της σύντηξης. 

Όπως αναλύει η δρ. Μεργιά, «οι επιστήμονες από τις χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης (συμπεριλαμβανομένων Ελλήνων Επιστημόνων από το Ερευνητικό Κέντρο Φυσικών Επιστημών “Δημόκριτος” καθώς και από Ελληνικά ΑΕΙ) έχουν υιοθετήσει μία διαφορετική επιστημονική προσέγγιση, η οποία είναι πιο ώριμη τεχνολογικά για την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας μέσω σύντηξης. Η τεχνολογία αυτή στηρίζεται στη χρήση ισχυρών μαγνητικών πεδίων τα οποία παράγονται από υπεραγώγιμα υλικά (σύντηξη μαγνητικού περιορισμού)». 

Χάρη σ’ αυτήν την τεχνολογία, «ο πειραματικός αντιδραστήρας σύντηξης ITER, ισχύος 500 megawatts, θα παράγει 10 φορές περισσότερη ενέργεια από την ενέργεια που θα καταναλώνει. Επομένως θα αποδείξει ότι η παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας από τη σύντηξη είναι υλοποιήσιμη και χαμηλού κόστους». Ο αντιδραστήρας αναμένεται να λειτουργήσει σε αρχικό στάδιο το 2027 και θα τεθεί σε πλήρη λειτουργία το 2035. «Τα πειράματα που θα γίνουν», σημειώνει η Κωνσταντίνα Μεργιά, «αποσκοπούν στην κατανόηση της Φυσικής και στην ανάπτυξη τεχνολογιών ώστε να παραχθεί εμπορικά ηλεκτρική ενέργεια από τη σύντηξη. Ο Ευρωπαϊκός οδικός χάρτης για την εμπορική εκμετάλλευση της σύντηξης για παραγωγή ενέργειας προβλέπει ότι το 2050 θα κατασκευαστεί το πρώτο πιλοτικό εργοστάσιο παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας μέσω σύντηξης. Βέβαια το όλο εγχείρημα μπορεί να επιταχυνθεί αν δοθεί επαρκής χρηματοδότηση και οι καλύτεροι επιστήμονες συμμετάσχουν στην προσπάθεια». 

Η κ. Μεργιά τονίζει εμφατικά ότι στην Ελλάδα, εκτός από ερευνητικές δραστηριότητες στη σύντηξη γίνεται προσπάθεια, μέσω διδακτορικών διατριβών, για την εκπαίδευση νέων επιστημόνων, «ώστε να εξασφαλιστεί η μελλοντική συμμετοχή της χώρας στην παραγωγή ενέργειας από τη σύντηξη και στη λειτουργία εργοστασίων ηλεκτρικής παραγωγής από σύντηξη». Και βέβαια, εξυπακούεται ότι «η συμμετοχή της Ελληνικής βιομηχανίας και τεχνολογικών υποδομών στην ερευνητική προσπάθεια παραγωγής ενέργειας μέσω σύντηξης είναι άκρως επιθυμητή και θα επιφέρει σε αυτή άμεσα οφέλη μέσω Ευρωπαϊκής χρηματοδότησης και ανάληψη κατασκευών τόσο στο ITER όσο και σε μελλοντικούς αντιδραστήρες σύντηξης». Πιο συγκεκριμένα, οι ερευνητικές προσπάθειες των ελληνικών ομάδων «αναφέρονται στην Τεχνολογία και Φυσική Σύντηξης και στα υλικά που θα χρησιμοποιηθούν στον αντιδραστήρα σύντηξης», αλλά «η παραγωγή ενέργειας μέσω σύντηξης απαιτεί διεθνείς συνέργειες και συνεργασίες όπως αυτή για την κατασκευή του ΙΤΕR. Υπάρχει αρκετός δρόμος ακόμη να διανυθεί για να είμαστε σε θέση να μιλάμε για εθνικές υποδομές».  

Δύο αντίστροφες μετρήσεις 

Μέχρι πρόσφατα, η κοινοπραξία του ITER έμοιαζε να είναι η πιο προωθημένη πρωτοβουλία στην έρευνα για την πυρηνική σύντηξη, αλλά η ανακοίνωση του Lawrence Livermore ανέτρεψε κάπως τα δεδομένα. Το Bloomberg προέβλεψε ότι σύντομα ο αγγλοσαξωνικός κόσμος θα πάρει σαφές προβάδισμα στον συγκεκριμένο τομέα, ευνοούμενος τόσο από τις καθυστερήσεις που προκαλεί στην ανάπτυξη του ITER η διακρατική γραφειοκρατία, όσο και από τα ιδιωτικά κεφάλαια που αναμένεται να επενδυθούν στις ΗΠΑ, τον Καναδά και το Ηνωμένο Βασίλειο. Ήδη η καναδική General Fusion ανακοίνωσε ότι σχεδιάζει να έχει έτοιμο ένα εργοστάσιο παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας μέσω πυρηνικής σύντηξης στις αρχές της επόμενης δεκαετίας. Η αμερικανική Commonwealth Fusion Systems γνωστοποίησε ότι έχει συγκεντρώσει κεφάλαια για την κατασκευή σταθμού μέχρι το 2025(!), ο οποίος θα λειτουργεί με ενεργειακό ισοζύγιο της τάξης του 10/1. Στη Βρετανία, η First Light Fusion φιλοδοξεί ότι θα έχει στήσει πιλοτικό σταθμό παραγωγής 60 μεγαβάτ μέχρι το 2035. 

“Η πυρηνική σύντηξη υπόσχεται άφθονη καθαρή ενέργεια που θα επιτρέψει στην ανθρωπότητα να πάρει μια βαθιά ανάσα, αλλά μέχρι να συμβεί αυτό, η ανθρωπότητα θα πρέπει να βρει τρόπους να διατηρήσει τα πνευμόνια της ζωντανά”

Ο ανταγωνισμός αναμένεται να επισπεύσει τις εξελίξεις και -πρακτικά- το ρολόι για την πρώτη μονάδα παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας μέσω σύντηξης έχει αρχίσει να μετράει αντίστροφα, αλλά για αποτελέσματα και εφαρμογές μεγάλης κλίμακας θα χρειαστεί να περάσουν τουλάχιστον δύο δεκαετίες. Εν τω μεταξύ, ο χρόνος που έχουμε στη διάθεσή μας για να αναχαιτίσουμε την κλιματική αλλαγή και να αντιστρέψουμε τα δεδομένα σε σχέση με το φυσικό περιβάλλον, είναι πολύ περιορισμένος. «Η πυρηνική σύντηξη δεν πρόκειται να συμβάλει ουσιαστικά στον τομέα της κλιματικής κρίσης για τα επόμενα 20, ίσως και 30 χρόνια», προειδοποιεί ο Τζούλιο Φρίντμαν, πρώην επικεφαλής τεχνολόγος ενέργειας στο Lawrence Livermore και διευθυντής σήμερα της Carbon Direct. 

Εν τω μεταξύ, θα πρέπει να έχουμε ήδη επιτύχει σημαντική πρόοδο στη μείωση των εκπομπών αερίων θερμοκηπίου και να έχουμε πιάσει τους πρώτους στόχους για τη βιωσιμότητα του πλανήτη. Η σύντηξη υπόσχεται άφθονη καθαρή ενέργεια που θα επιτρέψει στην ανθρωπότητα να πάρει μια βαθιά ανάσα, αλλά μέχρι να συμβεί αυτό, η ανθρωπότητα θα πρέπει να βρει τρόπους να διατηρήσει τα πνευμόνια της ζωντανά. Είμαστε υποχρεωμένοι να συνεχίσουμε να επενδύουμε στις εναλλακτικές πηγές ενέργειας, οι οποίες έτσι κι αλλιώς μπορούν να αξιοποιηθούν στο μέλλον ως συμπληρωματικές της σύντηξης. 

Η δρ. Κωνσταντίνα Μεργιά το θέτει ως εξής: «Οι εναλλακτικές πηγές ενέργειας όπως η αιολική και η ηλιακή δεν είναι σε θέση να καλύψουν τις όλο και αυξανόμενες ενεργειακές ανάγκες της ανθρωπότητας, αλλά πρέπει να αποτελούν μέρος του ενεργειακού μίγματος. Μπορούν και πρέπει να λειτουργήσουν παράλληλα με τη σύντηξη. Έτσι κι αλλιώς, τα σημερινά βεβαιωμένα πλανητικά αποθέματα σε ορυκτά καύσιμα αναμένεται να εξαντληθούν μέσα στα επόμενα 60 με 100 χρόνια. Αυτό σημαίνει ότι για τη διατήρηση της ενεργειακής βιωσιμότητας του ανθρώπινου είδους απαιτείται μια διαφορετική ενεργειακή λύση από εκείνη που εφαρμόζεται τα τελευταία εκατό τουλάχιστον χρόνια στον πλανήτη μας». Ακούγεται περίπου διαστροφικό το ότι η λύση αυτή είναι η πυρηνική ενέργεια, η ίδια που στη συνείδηση του Ρόμπερτ Οπενχάιμερ σπιλώθηκε με αμαρτίες που δεν γίνεται να διαγραφούν, αλλά ίσως η σύντηξη της δώσει την ευκαιρία να εξιλεωθεί μια για πάντα. 

The post Πυρηνική σύντηξη: Μύθοι και πραγματικότητες για τη φθηνή και άφθονη ενέργεια appeared first on 2045.gr.