Ένα σχέδιο δράσης για την τεχνητή νοημοσύνη που μοιάζει βγαλμένο από τα πιο τρελά όνειρα των τεχνοευαγγελιστών της Silicon Valley και το οποίο θα πρέπει να προκαλεί ανησυχία στο σύνολο του φιλελεύθερου κόσμου, παρουσίασε την Τετάρτη ο Αμερικανός πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ.

Διανθισμένο με τα ιδεολογικά χαρακτηριστικά του “MAGA”, το σχέδιο δράσης έχει έναν σκοπό: Την παγκόσμια κυριαρχία των ΗΠΑ στην τεχνητή νοημοσύνη και την επικράτηση έναντι της Κίνας.

Η Ευρώπη, όπως ήταν αναμενόμενο, δεν αναφέρεται στο κείμενο. Ουσιαστικά, οι ΗΠΑ αναγνωρίζουν ως ανταγωνιστή τους την Κίνα, κατ’ αναλογία με την κούρσα για το Διάστημα τη δεκαετία του ’60 όταν ο ανταγωνιστής ήταν η Σοβιετική Ένωση.

Το σχέδιο υπόσχεται απορρύθμιση και κατάργηση κανόνων. Δίνει, δηλαδή, στους μεγαλοεπενδυτές και τις εταιρείες της Silicon Valley, ό,τι ακριβώς θα ήθελαν, για να δουν τις τοποθετήσεις τους να αποφέρουν καρπούς σε όσο το δυνατόν ταχύτερο χρόνο.

Στην κατεύθυνση αυτή, το σχέδιο δράσης υπόσχεται ταχεία ανάπτυξη υποδομών και όταν λέμε υποδομές εννοούμε, κατά βάση, data centers.

«Πρέπει να κατασκευάσουμε και να συντηρήσουμε τεράστιες υποδομές τεχνητής νοημοσύνης και μονάδες ενέργειας για την τροφοδοσία τους. Για να το πετύχουμε αυτό, θα συνεχίσουμε να απορρίπτουμε τα ριζοσπαστικά κλιματικά δόγματα και τη γραφειοκρατία, όπως έχει κάνει η κυβέρνηση από την ημέρα της ορκωμοσίας», αναφέρεται στο εισαγωγικό σημείωμα του σχεδίου που χρησιμοποιεί τη λογική των σλόγκαν του Αμερικανού προέδρου: «Για να το πούμε απλά, πρέπει να ‘χτίσουμε, μωρό μου, να χτίσουμε!’»

Ανοικτά πρότυπα αλλά σε τι βάσεις

Το σχέδιο υπόσχεται την ανάπτυξη τεχνητής νοημοσύνης που θα υπερασπίζεται την ελευθερία του λόγου και τις αμερικανικές αξίες. Κάνει επίσης λόγο για υποστήριξη των γλωσσικών μοντέλων ανοικτού κώδικα. «Αυτά τα μοντέλα έχουν μοναδική αξία στην καινοτομία γιατί οι startups μπορούν να τα χρησιμοποιούν με ευελιξία χωρίς να εξαρτώνται από έναν πάροχο κλειστού μοντέλου» σημειώνεται χαρακτηριστικά στο σχέδιο δράσης.

Προκειμένου να διασφαλίζεται η ελευθερία του λόγου, το υπουργείο Εμπορίου θα αναλάβει την αναθεώρηση του πλαισίου διαχείρισης κινδύνων της τεχνητής νοημοσύνης «ώστε να απαλειφθούν αναφορές στην παραπληροφόρηση, στη διαφορετικότητα, την ισότητα, τη συμπερίληψη και την κλιματική αλλαγή».

Τι σημαίνει παραπληροφόρηση είναι ανοικτό προς ερμηνεία, αλλά σε γενικές γραμμές θα μπορούσε να ειπωθεί ότι παραπληροφόρηση μπορεί να θεωρηθεί ο,τιδήποτε δεν αρέσει στην αμερικανική κυβέρνηση (ή οποιαδήποτε άλλη κυβέρνηση με οποιαδήποτε σύνθεση και ιδεολογικό προσανατολισμό).

Η διαγραφή αναφορών στην κλιματική αλλαγή και στο τρίπτυχο διαφορετικότητα – ισότητα – συμπερίληψη – που όλα μαζί συνιστούν αυτό που από τον Τραμπ και τους οπαδούς του περιγράφεται ως “woke” ατζέντα-, από τα συστήματα τεχνητής νοημοσύνης δείχνει όμως με σαφήνεια ότι η αμερικανική κυβέρνηση προσπαθεί με τον πιο άγαρμπο, ίσως, τρόπο να ελέγξει τα αφηγήματα που δεν ταιριάζουν στη δική της ιδεολογική πλατφόρμα.

Πώς θα λειτουργούν άραγε τα συστήματα τεχνητής νοημοσύνης σε αυτό το νέο πλαίσιο; Μπορούμε να υποθέσουμε μάλλον βάσιμα ότι θα δούμε μια στροφή των μοντέλων προς πιο συντηρητικές αντιλήψεις. Ενδεχομένως, όμως, η αμερικανική κυβέρνηση να περιορίζει με τις ιδεοληψίες της την ίδια την ανάπτυξη της τεχνητής νοημοσύνης. Ερευνητές που ασχολούνται με τα σχετικά επιστημονικά πεδία και δεν έχουν τις ίδιες αντιλήψεις με αυτές του Λευκού Οίκου για το τι είναι και τι δεν είναι ελευθερία της έκφρασης, μπορεί να αναζητήσουν στέγη εκτός ΗΠΑ – ακόμα και στην Κίνα.

Βεβαίως, δεν είναι υποχρεωτικό όλα τα γλωσσικά μοντέλα να υπηρετούν τις απαιτήσεις της κυβέρνησης Τραμπ. Όμως όσοι θέλουν να συμμετάσχουν σε δημόσιους διαγωνισμούς ή να λάβουν κρατική χρηματοδότηση θα πρέπει, λογικά, να υπακούσουν στα όσα πρεσβεύει το σχέδιο δράσης της κυβέρνησης Τραμπ.

Αντιδράσεις εκ των έσω

Το σχέδιο είναι σαφές ότι είναι γραμμένο με βάση τις επιθυμίες της Silicon Valley και προκάλεσε αντιδράσεις πριν ακόμα τη δημοσιοποίησή του.

Μία ημέρα πριν από την εκδήλωση στον Λευκό Οίκο, πραγματοποιήθηκε μια άλλη εκδήλωση από ενώσεις πολιτών και σωματεία.

«Δεν μπορούμε να αφήσουμε τους λομπίστες των μεγάλων εταιρειών τεχνολογίας και πετρελαίου να γράφουν τους κανόνες για την Τεχνητή Νοημοσύνη και την οικονομία μας εις βάρος της ελευθερίας και της ισότητας, της ευημερίας των εργαζομένων και των οικογενειών, ακόμη και του αέρα που αναπνέουμε και του νερού που πίνουμε – όλα αυτά επηρεάζονται από την ανεξέλεγκτη και ανεξέλεγκτη εξάπλωση της Τεχνητής Νοημοσύνης», αναφέρουν οι υποστηρικτές μίας κίνησης για την τεχνητή νοημοσύνη που θα υπηρετεί τους ανθρώπους. «Η αμερικανική οικονομία χρειάζεται ισχυρή καινοτομία, ισότιμους όρους ανταγωνισμού για όλους και ανακούφιση από τα μονοπώλια της τεχνολογίας που θυσιάζουν επανειλημμένα τα συμφέροντα των καθημερινών ανθρώπων για τα δικά τους κέρδη», προσθέτουν.

Ένα από τα πιο ανησυχητικά σημεία του σχεδίου είναι, σύμφωνα με τους επικριτές, ότι ανοίγει τον δρόμο για επιδοτήσεις των ενεργειακών αναγκών των εταιρειών τεχνητής νοημοσύνης. Επιδοτήσεις, το κόστος των οποίων θα επιβαρύνει τους υπόλοιπους φορολογούμενους. Θα έχει ενδιαφέρον η εξέλιξη, πώς δηλαδή θα υλοποιηθεί το σχέδιο και ποιες δυσκολίες θα συναντήσει στην υλοποίησή του.

Θα έχει ενδιαφέρον, επίσης, να δούμε αν υπάρχει περιθώριο για την Ευρώπη ώστε να διεκδικήσει παρουσία στην κούρσα ΗΠΑ – Κίνας για την κυριαρχία στην τεχνητή νοημοσύνη.

The post Το MAGA σχέδιο Τραμπ για την παγκόσμια κυριαρχία στην τεχνητή νοημοσύνη appeared first on 2045.gr.

Αν είναι κάτι που, στα μάτια μου τουλάχιστον, έχει άμεσο ενδιαφέρον για καθέναν μας σε σχέση με τους δασμούς («ταρίφες») που ανακοίνωσαν οι ΗΠΑ, και που φαίνεται να οδηγούν σε εμπορικό πόλεμο με την Ευρώπη, είναι ότι κανείς, μα κανείς, δεν μιλά για τον ψηφιακό κόσμο. Γιατί, άραγε;

Από τη μεριά των ΗΠΑ, ίσως, οι λόγοι είναι πιο φανεροί: Οι δασμοί αφορούν μόνο προϊόντα (αφού εκεί εντοπίστηκε το έλλειμμα), ενώ ο ψηφιακός κόσμος αφορά υπηρεσίες. Στις υπηρεσίες, από ό,τι φαίνεται, οι ΗΠΑ, τουλάχιστον σε σχέση με την Ευρώπη, έχουν ένα «μικρό» πλεόνασμα της τάξης των 300δις (σε σχέση με το 1τρις έλλειμμα στα προϊόντα).

Σωστά; Λάθος. Όπως είναι γνωστό οι υπηρεσίες στο ίντερνετ φορολογικά «εξαφανίζονται», μέσω τιμολογήσεων από Ιρλανδία για όλη την Ευρώπη και άλλων πρακτικών «φορολογικής βελτιστοποίησης». Με άλλα λόγια, ολόκληρη η Ευρώπη, καθένας από εμάς, πληρώνει απευθείας, κάθε μήνα, τις Microsoft, Amazon, Google, Facebook και λοιπές, όμως το εισόδημα σχεδόν εξαφανίζεται τόσο για τις χώρες κατανάλωσης (δηλαδή για όλες τις Ευρωπαϊκές χώρες) όσο και για τη χώρα παραγωγής (τις ΗΠΑ). Όμως, με την σημαντικότατη διαφορά ότι όλες αυτές οι «ψηφιακές» εταιρείες έχουν έδρα στις ΗΠΑ – επομένως, αργά ή γρήγορα εισόδημα θα εμφανιστεί εκεί με τον έναν ή τον άλλον τρόπο (πχ. μέσω εξαγορών, επενδύσεων σε startups, ή ακόμα και μέσω επιβλητικών κτηρίων γραφείων), κάτι που ποτέ δεν θα συμβεί στην Ευρώπη.

Επομένως, τα 300 δις πλεόνασμα των ΗΠΑ στις υπηρεσίες θα έλεγα (χωρίς να έχω δει από που πήρε ο Economist, απ’ όπου τα αντέγραψα, τα νούμερά του) ότι είναι πλασματικά, ότι δηλαδή ανταποκρίνονται μόνο σε ό,τι «φαίνεται», σε ό,τι τιμολογείται απευθείας από τις ΗΠΑ, κάτι που όμως στον ψηφιακό κόσμο είναι η εξαίρεση και όχι ο κανόνας.

Είναι μόνο αυτό; Όχι φυσικά – αυτό είναι το μικρότερης σημασίας. Αυτό που έχει τη μεγαλύτερη σημασία είναι η τεχνολογική εξάρτηση από τις ψηφιακές τεχνολογίες των ΗΠΑ. Αυτό το σημείο δεν νομίζω ότι χρειάζεται να διευκρινιστεί περισσότερο εδώ: στην ουσία καθετί που χρησιμοποιεί καθένας από εμάς στην Ευρώπη οποιαδήποτε στιγμή εργάζεται ή βρίσκεται στον ψηφιακό κόσμο παράγεται, και ελέγχεται απευθείας, από εταιρείες που έχουν έδρα στις ΗΠΑ.

Αν οι ΗΠΑ έχουν τους δικούς τους λόγους να μην ασχολούνται με δασμούς (ταρίφες) στον ψηφιακό κόσμο, τι λόγους έχει άραγε η Ευρώπη να μην αντεπιτεθεί ακριβώς εκεί; Γιατί άραγε συζητάμε περισσότερο για το αλκοόλ (γαλλικά και ιταλικά κρασιά απέναντι από το bourbon) και καθόλου για το ίντερνετ;

Υποθέτω ότι η Ευρώπη δεν ασχολείται με τον ψηφιακό κόσμο επειδή δεν είναι καθόλου έτοιμη να το κάνει. Ακόμα και αν μπορούσε να επιβάλει δασμούς στην Microsoft, στην Google, στην Amazon ή στα κοινωνικά δίκτυα, τα μέτρα αυτά αυτομάτως θα έκαναν αντιλαϊκές τις Βρυξέλλες σε καθέναν από εμάς, αφού καθένας θα έβλεπε ξαφνικά το μηνιαίο κόστος του MS Office του, των online διαφημίσεών του, ή της online πλατφόρμας όπου βλέπει ταινίες ή ακούει μουσική (για να χρησιμοποιήσω μόνο λίγα από τα, δεκάδες, καθημερινά παραδείγματα για καθέναν μας) να εκτοξευόταν. Ποιος Ευρωπαίος πολιτικός θα άντεχε κάτι τέτοιο;

Η κατάσταση, επομένως, που επικρατεί σήμερα στον ψηφιακό κόσμο θα μπορούσε να περιγραφεί ως μια «ισορροπία τρόμου», όπου οι ΗΠΑ δεν θέλουν να χάσουν το στρατηγικό τους πλεονέκτημα και η Ευρώπη κινδυνεύει να πυροβολήσει τα πόδια της, αν τυχόν και αποφασίσει να αντεπιτεθεί. Επομένως, και οι δύο προτιμούν να ασχολούνται με το αλκοόλ, ή έστω με τα αυτοκίνητα, παρά με το ίντερνετ.

Πως θα εξελιχτεί η κατάσταση; Αυτό κανείς δεν μπορεί να το προβλέψει – όπως κανείς δεν μπορούσε να προβλέψει πριν 10-20 χρόνια ότι θα φτάναμε εδώ σήμερα. Αν έπρεπε να μαντέψω, θα έλεγα ότι ζούμε σε μια μεταβατική περίοδο όπου τα κράτη (ή, σωστότερα, η Ευρώπη, αφού καθένα από τα κράτη-μέλη της χωριστά είναι ανίσχυρο μπροστά στο παγκόσμιο φαινόμενο που λέγεται ψηφιακός κόσμος) δεν έχουν αντεπιτεθεί, περιχαρακώνοντας, τον ψηφιακό κόσμο «τους». Με άλλα λόγια, επειδή το φαινόμενο είναι πρόσφατο, η Ευρώπη έχει επιτρέψει, άθελά της, σε μια τρίτη χώρα (στις ΗΠΑ – όμως και η Κίνα, πχ. μέσω TikTok δεν είναι μακριά) να απευθύνεται και να συναλλάσσεται απευθείας με πολίτες της, παρακάμπτοντας τις εθνικές κυβερνήσεις. Αυτό το, ανήκουστο ιστορικά, φαινόμενο δεν πιστεύω ότι θα διαρκέσει – με τον έναν ή τον άλλον τρόπο τα κράτη θα επαναφέρουν την κυριαρχία στα εδάφη τους στα προ ίντερνετ επίπεδα. Ο εμπορικός πόλεμος που πάει να ξεσπάσει ίσως είναι η αρχή για καθέναν μας, περιλαμβανομένων των κυβερνήσεών μας, να αρχίσει να σκέφτεται περισσότερο «ευρωπαϊκά» στους ψηφιακούς τομείς που τον αφορούν. Προφανώς όμως, μέχρι κάτι τέτοιο να συμβεί, πίνοντας εμείς υπερτιμημένο bourbon και οι Αμερικανοί υπερτιμημένο κρασί, και οδηγώντας όλοι μας υπερτιμημένα αυτοκίνητα, χωρίς κανέναν απολύτως λόγο.

The post Δασμοί («ταρίφες») στον ψηφιακό κόσμο; appeared first on 2045.gr.

Δύο χρόνια μετά την έναρξη της πρωτοβουλίας Naxos Smart Island, στο νησί των Κυκλάδων έχουν ήδη ξεκινήσει να εφαρμόζονται έξυπνες τεχνολογίες και εφαρμογές για την εξυπηρέτηση της καθημερινότητας των κατοίκων και την εμπειρία που απολαμβάνουν οι επισκέπτες. Για την αξία που έχει η συγκεκριμένη πρωτοβουλία, όχι μόνο για τη Νάξο, αλλά για το σύνολο της νησιωτικής Ελλάδας, συνομιλούμε με το Μανώλη Κουτουλάκη, Γενικό Γραμματέα Αιγαίου και Νησιωτικής Πολιτικής, Μανώλη Κουτουλάκη.

“Η πρωτοβουλία Naxos Smart Island ήρθε να μας δείξει πώς η πρόσβαση στην πληροφορία και ο συσχετισμός των δεδομένων μέσα από έξυπνες εφαρμογές μπορούν να βελτιώσουν την εξυπηρέτηση κατοίκων και επισκεπτών”, μειώνοντας τις αποστάσεις και τη γεωγραφική απομόνωση που αποτελούν αντικειμενικό μειονέκτημα νησιωτικών περιοχών, σημειώνει ο κ. Κουτουλάκης στη συζήτησή μας. Προσθέτει μάλιστα ότι ήδη αυτή η αξία μετριέται, προαναγγέλλοντας ότι πολύ σύντομα θα δοθούν στη δημοσιότητα τα πρώτα απτά συμπεράσματα από την υλοποίηση της πρωτοβουλίας.

Για τον κ. Κουτουλάκη η αξία του Naxos Smart Island δεν περιορίζεται μόνο στη Νάξο και τα μικρότερα νησιά γύρω της, αλλά θα μπορούσε να αποτελέσει ένα παράδειγμα, έναν οδηγό για το σύνολο της νησιωτικής Ελλάδας. Ιδιαίτερα αξία έχει, όπως προσθέτει, ότι αυτά τα συμπεράσματα από το Naxos Smart Island θα μπορούσαν να υιοθετηθούν σε διάφορες νησιωτικές περιοχές σε όλο τον κόσμο, καθιστώντας τη χώρα μας οδηγό για την εξάλειψη των ανισοτήτων σε υποδομές, εξυπηρέτηση και εμπειρία.

Πατήστε το play για να ακούσετε όλη την ενδιαφέρουσα συζήτησή μας με τον Μανώλη Κουτουλάκη.

Τα podcasts του 2045 είναι διαθέσιμα στις πλατφόρμες: Spotify, Apple Podcasts, Google Podcasts, Pocket Casts κ.α.

The post Πώς το Naxos Smart Island αλλάζει την καθημερινότητα στη νησιωτική Ελλάδα appeared first on 2045.gr.

“We can be humble and live a good life with the aid of the machines, or we can be arrogant and die”

Μπορούμε ανά πάσα στιγμή να δούμε σε μια από τις οθόνες μας το ακριβές στίγμα ενός εμπορικού πλοίου που πλέει στον Ειρηνικό ή ενός πυροσβεστικού ελικοπτέρου που πραγματοποιεί ρίψεις νερού σε μια δασική πυρκαγιά στην Πελοπόννησο. Μπορούμε να δούμε τιμές χρηματιστηρίων, την κίνηση στους δρόμους της πόλης μας, ποιο σουπερμάρκετ έχει τη χαμηλότερη τιμή σε σειρά προϊόντων, το μηχανάκι που μας φέρνει τα σουβλάκια…

Από τη μία πλευρά έχουμε το επίτευγμα του διαδικτύου και την προσαρμογή όλων στις τεχνολογικές του προδιαγραφές. Όλα όσα απολαμβάνουμε σήμερα έρχονται μέσω του Internet Protocol (IP), του βασικού πρωτοκόλου επικοινωνίας του διαδικτύου, στις οθόνες μας και καταλήγουν στα μάτια μας. Ακριβώς αυτό θέλουν οι δημιουργοί όλων των online υπηρεσιών – την προσοχή μας, το βλέμμα μας, ώστε να μας πουλήσουν υπηρεσίες και προϊόντα μέσω της online διαφήμισης. Το βλέμμα μας είναι το πρώτο «νόμισμα» με το οποίο πληρώνουμε την πρόσβαση στις περισσότερες από αυτές τις υπηρεσίες, το δεύτερο «νόμισμα» είναι τα προσωπικά μας δεδομένα.  

Δεν σταματήσαμε όμως στις εφαρμογές που φέρνουν αεροπλάνα, πλοία, σύννεφα και τιμές μετοχών στην οθόνη μας. Σήμερα η μηχανή μπορεί να γράψει ένα κείμενο, να σου πιάσει κουβέντα, να επιχειρήσει να γίνει φίλος σου, να κρατήσει αναμνήσεις ή να σου χτυπήσει (μεταφορικά μιλώντας) φιλικά την πλάτη, να σε βοηθήσει με ένα Powerpoint ή να σε παραπλανήσει με τρόπο που κανένας επαγγελματίας της παραπλάνησης δεν θα μπορούσε. Όλα αυτά, αφενός χάρη στο IP και αφετέρου χάρη στην επικράτηση των αυτοματισμών ως λογικής την οποία υπηρετεί η τεχνολογία. Ακόμα και οικιακές συσκευές όπως κλιματιστικά, πλυντήρια και ψυγεία ενσωματώνουν λειτουργίες αυτοματισμών, συνδέονται με το διαδίκτυο, για λόγους που οι προηγούμενες γενιές δεν θα μπορούσαν να αντιληφθούν. Εδώ που τα λέμε, γιατί να έχει IP διεύθυνση ένα πλυντήριο;

Έπεται συνέχεια. Δεκάδες επαγγέλματα αναπροσαρμόζονται, μετασχηματίζονται ή καταργούνται χάρη στην εξέλιξη των αυτοματισμών. Ενέργειες που πραγματοποιούμε σε καθημερινή βάση, μοντελοποιούνται, «μεταφράζονται» σε γραμμές κώδικα και γίνονται μέρος της μηχανής. Μιας μηχανής που θα κάνει τη ζωή μας καλύτερη. Η αλήθεια είναι ότι αυτή την υπόσχεση την έχουμε ακούσει πολλές φορές τουλάχιστον τα τελευταία 250 χρόνια άλλες φορές με κάθε τεχνολογικό βήμα που ονομάζουμε βιομηχανική επανάσταση, άλλες φορές με τα πολιτικά και κοινωνικά κινήματα που δημιουργούνται και αλληλεπιδρούν με τις τεχνολογικές εξελίξεις. Όμως εργαζόμαστε περισσότερο, πολλές φορές για λιγότερα και σιγά σιγά φαίνεται να οδεύουμε σε μία κατάσταση όπου μια υπερβολικά πλούσια ελίτ απολαμβάνει όλα τα οφέλη από την τεχνολογία και την αύξηση της παραγωγικότητας που φέρνει η εφαρμογή της στην οικονομία, ενώ τα μεγαλύτερα κομμάτια της κοινωνίας προσπαθούν να αποφύγουν την περιθωριοποίηση.

Ο Yuval Noah Harari περιγράφει αυτή τη (μάλλον επικίνδυνη ) κατάσταση στο τελευταίο του βιβλίο, Homo Deus. O Harari βλέπει καταρχήν ότι η βιοτεχνολογία και η επιστήμη των υπολογιστών βοηθούν στη δημιουργία νέων και ισχυρότερων θρησκειών. Ο συγγραφέας χρησιμοποιεί τον όρο “θρησκεία” για να περιγράψει τα κυρίαρχα φιλοσοφικά, πολιτικά και οικονομικά δόγματα. Σε αυτό το πλαίσιο, θρησκείες δεν είναι μόνο ο χριστιανισμός ή το ισλάμ αλλά και ο οικονομικός φιλελευθερισμός και ο σοσιαλισμός. Σύμφωνα με τον Harari, οι νέες θρησκείες δεν θα ελέγχουν μόνο κάθε λεπτό της ύπαρξής μας, αλλά θα είναι ικανές να διαμορφώνουν το σώμα, τον εγκέφαλο και το νου μας και να δημιουργούν ολόκληρους εικονικούς κόσμους γεμάτους κολάσεις και παραδείσους. Γι’ αυτό, το να διακρίνουμε τη φαντασία από την πραγματικότητα και τη θρησκεία από την επιστήμη θα γίνει πιο δύσκολο και πιο απαραίτητο από ποτέ. Στο σημείο αυτό η σκέψη του Harari μας θυμίζει το σχόλιο του Arthur Clarke που είχε παρατηρήσει σε ένα από τα πιο γνωστά του βιβλία ότι είναι δύσκολο να ξεχωρίσεις μια πραγματικά προηγμένη τεχνολογία από τη μαγεία. Ο Harari όμως κάνει μία δυσοίωνη παρατήρηση:

Στον 21ο αιώνα, μπορεί να δούμε τη δημιουργία μιας νέας τεράστιας και μη εργαζόμενης τάξης. Άνθρωποι χωρίς καμία οικονομική, πολιτική, ακόμα και καλλιτεχνική αξία, οι οποίοι δεν θα συμβάλλουν καθόλου στον πλούτο και τη δόξα της κοινωνίας. Αυτή η «άχρηστη τάξη» δεν θα είναι απλώς μη απασχολούμενη – θα είναι μη απασχολήσιμη, λέει ο Harari. Αυτή η δυστοπική περιγραφή δείχνει στον παρόντα χρόνο να είναι νομοτελειακή, όμως ας πάμε λίγο πίσω στον χρόνο.

Από το απόγειο της πυρηνικής δύναμης στη μαγεία των αυτοματισμών

Ο Norbert Wiener ήταν παιδί-θαύμα. Σε ηλικία 18 ετών, το 1914, έγινε δεκτός για να διδάξει στο Χάρβαρντ. Στη δεκαετία του ’40 ήταν μέλος μιας ελίτ ερευνητών που άνοιξε τον δρόμο στον αυτοματισμό, ο ίδιος είναι δημιουργός του όρου “Κυβερνητική“.

Είχε προβλέψει ότι οι επόμενες γενιές υπολογιστών θα ήταν διαθέσιμες σε όλο και περισσότερους ερευνητές και, τελικά, σε όλους μας μέσω των τηλεφωνικών γραμμών. Έφυγε από τη ζωή το 1964, σε ηλικία μόλις 69 ετών, πέντε χρόνια πριν δει ότι η πρόβλεψη του θα επαληθεύονταν. Το 1969 λειτούργησαν οι πρώτες συνδέσεις που αποτέλεσαν τον θεμέλιο λίθο του διαδικτύου που γνωρίζουμε σήμερα.

Ο Wiener ήταν από εκείνους που έλεγαν ότι κατά κάποιον τρόπο η πυρηνική ενέργεια αποτελούσε το απόγειο της ωμής δύναμης και ότι, πλέον, το ενδιαφέρον θα στρεφόταν στους αυτοματισμούς. Το 1960 σε άρθρο του στο περιοδικό Science διατύπωσε  τις απόψεις του για τις ηθικές και τεχνικές επιπτώσεις του αυτοματισμού.

Οι μηχανές που είναι διαθέσιμες εκείνη την εποχή, 64 χρόνια πριν από την ώρα που γράφονται αυτές οι γραμμές, θεωρούνται από τον Wiener εξελιγμένες.  «Η θέση μου είναι ότι οι μηχανές μπορούν να ξεπεράσουν κάποιους από τους περιορισμούς των σχεδιαστών τους και μπορούν να είναι εξίσου αποτελεσματικές όσο και επικίνδυνες», γράφει. Επεκτείνοντας περαιτέρω τον συλλογισμό του, σημειώνει ότι η πλήρης υποταγή και η πλήρης ευφυία δεν συμβαδίζουν και για του λόγου το αληθές θυμίζει ότι πολλές φορές στην αρχαιότητα ο καλλιεργημένος Έλληνας σκλάβος κατόρθωνε να επιβληθεί στον ακαλλιέργητο Ρωμαίο ιδιοκτήτη του.

Μια προφητεία 160 ετών

«Αν οι μηχανές γίνουν όλο και πιο αποτελεσματικές και λειτουργούν σε ένα ολοένα και ανώτερο φιλοσοφικό επίπεδο, η καταστροφή που προέβλεψε ο Samuel Butler για την κυριαρχία της μηχανής θα έρχεται όλο και πιο κοντά», γράφει ο Wiener. Ο Samuel Butler στον οποίο αναφέρεται ο Wiener, έζησε τον 19ο αιώνα και σε άρθρο του που δημοσιεύθηκε το 1863 γράφει -100 χρόνια πριν τον Wiener και 160 χρόνια πριν από τη δημιουργία του κειμένου που διαβάζετε-  «μέρα με τη μέρα οι μηχανές κερδίζουν έδαφος απέναντί μας – μέρα με τη μέρα γινόμαστε όλο και πιο υποταγμένοι σε αυτές- περισσότεροι άνθρωποι καθημερινά δεσμεύονται ως σκλάβοι για να τις φροντίζουν, περισσότεροι άνθρωποι καθημερινά αφιερώνουν την ενέργεια ολόκληρης της ζωής τους στην ανάπτυξη της μηχανικής ζωής. Το αποτέλεσμα είναι απλώς θέμα χρόνου, αλλά το ότι θα έρθει η ώρα που οι μηχανές θα έχουν την πραγματική κυριαρχία πάνω στον κόσμο και τους κατοίκους του δεν μπορεί να το αμφισβητήσει ούτε στιγμή κανείς άνθρωπος με πραγματικά φιλοσοφικό μυαλό».

Ο Wiener προτείνει, ουσιαστικά, μια πορεία όπου η μηχανή δεν αντικαθιστά το ανθρώπινο πνευματικό έργο με τον τρόπο που οι μηχανικοί αργαλειοί και μύλοι της πρώτης Βιομηχανικής Επανάστασης αντικατέστησαν τους υφαντουργούς και τους παραδοσιακούς μυλωνάδες. O Wiener προτείνει έναν άλλο δρόμο, διαφορετικό από αυτόν τον οποίο χαράξαμε επί των ημερών του και εξακολουθούμε να βαδίζουμε σήμερα. Σήμερα, οι μηχανές ελέγχουν ένα μεγάλο μέρος της ζωής μας. Ο χρηματοπιστωτικός τομέας είναι σχεδόν απόλυτα αυτοματοποιημένος. Η βιομηχανική παραγωγή γίνεται με ολοένα και περισσότερους μεταλλικούς βραχίονες να συμμετέχουν στη διαδικασία. Η εξάρτηση γίνεται σαφής σε κάθε βλάβη. Μία προβληματική ενημέρωση λογισμικού στα μέσα του Ιουλίου προκάλεσε χάος σε αεροδρόμια, νοσοκομεία, τράπεζες και μέσα ενημέρωσης και έδειξε στην πράξη ότι αυτή η σχεδόν τυφλή εμπιστοσύνη στις μηχανικές διαδικασίες (και στην προβληματική επιτήρηση από πλευράς ανθρώπων) μπορεί να μας επιστρέψει αρκετές δεκαετίες πίσω. Η υπερβολική εξάρτηση από τους αυτοματισμούς έχει δείξει αρκετές φορές πόσο προβληματική μπορεί να είναι, απλώς αυτή τη φορά οι δονήσεις ήταν πιο ισχυρές από ό,τι είχαμε ίσως συνηθίσει να περιμένουμε.

Μηχανές και σκλάβοι

Ο Wiener υποστηρίζει ότι η αυτόματη μηχανή έχει το οικονομικό ισοδύναμο της δουλείας και ότι κάθε εργασία που ανταγωνίζεται τη δουλεία δεν μπορεί παρά να αποδέχεται τις οικονομικές επιπτώσεις της δουλείας. Αυτό, ίσως, να είναι περισσότερο θέμα ηθικής και δεοντολογίας, αλλά ο Wiener κάνει μία ακόμα παρατήρηση. Οι αντιδράσεις μας, λέει, βασίζονται σε κάτι που συμβαίνει γύρω μας – οι άνθρωποι αντιδρούμε σε ερεθίσματα που λαμβάνουμε από το περιβάλλον μας, όπως περίπου πράττουν όλα τα είδη που ζουν στη Γη. Αν, λοιπόν, μία μηχανή είναι σε θέση να λειτουργεί με βάση τις εισερχόμενες πληροφορίες (να αντιδρά δηλαδή στα ερεθίσματα που λαμβάνει) σε ρυθμό που δεν μπορούμε να παρακολουθήσουμε, θα είναι πολύ αργά όταν αντιληφθούμε ότι είναι ώρα να την κλείσουμε. Σαφώς στη λογική του Wiener η μηχανή δεν είναι ένας παθητικός δέκτης ερεθισμάτων αλλά μια αυτόνομη μονάδα που δεν έχει σημαντικό εξωτερικό έλεγχο. Υπάρχει εναλλακτική;

Βεβαίως, λέει ο Wiener σε ένα κείμενό του που χρονολογείται από το 1949. Μπορούμε να παραμείνουμε ταπεινοί και να ζήσουμε μια καλή ζωή με τη βοήθεια των μηχανών ή να επιδείξουμε αλαζονεία και να πεθάνουμε, σχολιάζει.

Η έμφαση στον αυτοματισμό και στη δημιουργία μίας μηχανής που θα λειτουργεί όπως ο άνθρωπος δεν είναι αυτό που θα έπρεπε να αποζητούμε, σύμφωνα με τα λεγόμενα του Wiener.

Δύναμη και πρόοδος αλλά για λίγους

Στο τελευταίο του βιβλίο “Power and Progress” οι Daron Acemoglu και Simon Johnson εξερευνούν μεταξύ άλλων τους λόγους που τα οφέλη της τεχνολογικής προόδου δεν διαχέονται αναλογικά στην κοινωνία, αλλά περιορίζονται σε ένα πολύ μικρό μέρος της. Σημειώνουν ότι η εμμονή μας με την αυτοματοποίηση διαδικασιών έχει οδηγήσει σε περιπτώσεις «περίπου αυτοματισμού».  Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι τα αυτόματα ταμεία των σουπερμάρκετ που πολλές φορές δεν λειτουργούν όπως θα έπρεπε για διάφορους λόγους, αποδεικνύοντας ότι η θέση του ταμία έχει λόγο ύπαρξης.

Οι Acemoglu και Johnson επικαλούνται αρκετές φορές τον Wiener στο βιβλίο τους. Αυτό που θέλουμε από τις μηχανές δεν είναι μια άμορφη έννοια νοημοσύνης ή δυνατότητες υψηλού επιπέδου, αλλά η χρήση τους για τον άνθρωπο, λέει. Την ανάγκη αυτή συνόψισε εύστοχα η συγγραφέας επιστημονικής φαντασίας Joanna Maciejewska σε μία ανάρτησή στο X. «Θέλω η τεχνητή νοημοσύνη να μου πλένει τα ρούχα και τα πιάτα για να μπορώ να ζωγραφίζω και να γράφω, όχι η τεχνητή νοημοσύνη να ζωγραφίζει και να γράφει και εγώ να πλένω τα ρούχα και τα πιάτα μου».

Κατά τους δύο συγγραφείς του “Power and Progress”, σήμερα κυριαρχεί μία προσέγγιση που θεωρεί μονόδρομο την αποθέωση του αυτοματισμού και τη διαρκή συλλογή δεδομένων  με τη χρήση της τεχνητής  νοημοσύνης. Αυτό που συμβαίνει σήμερα είναι στην πραγματικότητα μια δαπανηρή επιλογή, όχι μόνο επειδή ακολουθεί τη στάση των ελίτ προς την αυτοματοποίηση και την επιτήρηση (σ.σ. ο συγγραφέας αναφέρεται μεταξύ άλλων στην αξιοποίηση της ψηφιακής τεχνολογίας από την κινεζική κυβέρνηση για τη στενή επιτήρηση των πολιτών της χώρας), βλάπτοντας την οικονομική ευημερία των εργαζομένων.  Η έμφαση προς τους αυτοματισμούς, την ψηφιακή τεχνολογία, τη συγκέντρωση δεδομένων και την προώθηση προϊόντων και υπηρεσιών μέσω του διαδικτύου, δεν αφήνει την ερευνητική προσπάθεια να αναζητήσει άλλες, περισσότερο ωφέλιμες κατευθύνσεις για τους ανθρώπους.

Είναι πολύ δύσκολο να φανταστούμε μία άλλη κατεύθυνση όταν από την πορεία της μετοχής της Nvidia εξαρτώνται οι συντάξεις χιλιάδων ανθρώπων στις Ηνωμένες Πολιτείες ή τη Νορβηγία. Γενικότερα είναι δύσκολο να φανταστούμε μία άλλη πορεία όταν όλες οι τεχνολογικές επιδόσεις καταλήγουν τελικά στο πώς μεταφράζονται σε έσοδα και κέρδη. Ωστόσο, ο Acemoglu κλείνει το μάτι λέγοντας ότι είναι σφάλμα να αντιμετωπίζουμε την Ιστορία ως γραμμική πορεία γεγονότων που ήταν μοιραίο να συμβούν. Ενδεχομένως, ένας άλλος δρόμος να είναι εφικτός, χωρίς αυτό να σημαίνει απαραιτήτως ότι θα είναι καλύτερος από αυτόν στον οποίο κινούμαστε σήμερα.

The post Με τις μηχανές ή για τις μηχανές; appeared first on 2045.gr.

Στριμωγμένο ανάμεσα στη Γαλλία, την Ολλανδία και την Γερμανία. Μία από τις μικρότερες χώρες της Ευρώπης, με έκταση όσο περίπου ο νομός Ηρακλείου στη δική μας χώρα. Συνάμα, το κράτος με το μεγαλύτερο κατά κεφαλή εισόδημα στην Ευρώπη, το οποίο εκτιμάται στα 131.000 δολάρια για το 2024, με το μέσο μηνιαίο μισθό να ανέρχεται στα 7000-8000 δολάρια.

Το Λουξεμβούργο, παρά το μικρό του μέγεθος (ίσως και εξ’ αιτίας αυτού) είναι ένα σταυροδρόμι στην καρδιά της Ευρώπης. Σε 20 λεπτά προς οποιαδήποτε κατεύθυνση μπορείς να βρεθείς σε κάποια άλλη χώρα. Απορροφά με επιτυχία διαφορετικές κουλτούρες και γλώσσες στην κοινωνία, αλλά και στην οικονομία. Από το σχεδόν 508.000 ατόμων σύνολο του εργατικού δυναμικού, μόλις το 26% έχει υπηκοότητα Λουξεμβούργου. Καθημερινά, 226.000 άτομα περνούν τα σύνορα για την εργασία τους στο Λουξεμβούργο. Παράλληλα, η πόλη του Λουξεμβούργου θεωρείται ως η τρίτη πρωτεύουσα της Ευρωπαϊκής Ένωσης, μετά τις Βρυξέλλες και το Στρασβούργο, φιλοξενεί την έδρα της Ευρωπαϊκής Τράπεζας Επενδύσεων και 15.000 έως 20.000 άτομα εκτιμάται ότι απασχολούνται σε θέσεις εργασίας που σχετίζονται άμεσα ή έμμεσα με την Ευρώπη. Πολυεθνικές εταιρείες, όπως η Amazon, η Paypal, η Rakuten μόνο από τον κλάδο της τεχνολογίας, έχουν επιλέξει ως ευρωπαϊκή τους έδρα το Λουξεμβούργο εξαιτίας του δυναμικού, του ευνοϊκού φορολογικού καθεστώτος, του σταθερού πολιτικού περιβάλλοντος και της γεωγραφικής του θέσης. Διόλου τυχαία, έχει το δεύτερο μεγαλύτερο κλάδο κεφαλαίων στον κόσμο και ένα εξαιρετικά δυναμικό χρηματοπιστωτικό κλάδο, που το καθιστούν ως ένα από τους σημαντικούς κόμβους παγκοσμίως.

Αυτό το μείγμα (ή πλέγμα γιατί όλα τα παραπάνω συνδέονται με τον ένα ή τον άλλο τρόπο μεταξύ τους) καθιστούν το Λουξεμβούργο ως μια χώρα με πολύ σημαντικές προοπτικές. Με φιλοδοξία να πρωταγωνιστήσει και σε άλλους τομείς, όπως αυτός της τεχνολογίας, στον οποίο άλλωστε διαθέτει ένα πολύ ζωντανό οικοσύστημα νεοφυών επιχειρήσεων. Αυτές τις φιλοδοξίες αντανακλά και το συνέδριο Nexus 2050 (διόλου τυχαία η επιλογή του ονόματος Nexus), που πραγματοποιήθηκε για πρώτη φορά πριν από μερικές ημέρες στο Λουξεμβούργο και το οποίο είχαμε την τύχη να παρακολουθήσουμε από κοντά. Δεν είναι τυχαίο ότι το Nexus 2050 είχε μεταξύ άλλων τη στήριξη του Εμπορικού Επιμελητηρίου του Λουξεμβούργου, της Εθνικής Υπηρεσίας Καινοτομίας της χώρας, της δημοτικής αρχής, της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, αλλά και συνολικά της κυβέρνησης, συμμετοχές που υπογράμμιζαν την ευθυγράμμιση των τοπικών αρχών στους στόχους του event. Χαρακτηριστική ήταν η τοποθέτηση του γενικού διευθυντή του Εμπορικού Επιμελητηρίου του Λουξεμβούργου, ο οποίος ανέφερε μεταξύ άλλων ότι «αυτό το event αντιπροσωπεύει μια κομβική ευκαιρία για τη δυναμική χώρα μας να εδραιώσει τη θέση της ως κόμβου καινοτομίας και τεχνολογικής προόδου, καθώς και να προσελκύσει διεθνείς αντιπροσωπείες και ηγέτες σκέψης από όλο τον κόσμο».

Nexus 2050: καινοτομία με υπεύθυνο τρόπο

Οι αριθμοί έχουν πάντα ενδιαφέρον, παρέχοντας μας μια εικόνα, όχι μόνο ποσοτική, αλλά και ποιοτική. Περισσότεροι από 5.000 συμμετέχοντες, 200+ ομιλητές, 100+ εκθέτες και πάνω από 200 startups, όλοι οι παραπάνω από 50 χώρες της Ευρώπης, της Ασίας, της Μέσης Ανατολής και της Αφρικής, έδωσαν το παρόν στο διήμερο event, που πραγματοποιήθηκε στις 26 και στις 27 Ιουνίου.

Αριθμοί που αποτυπώνουν το μέγεθος της διοργάνωσης, αλλά και το διεθνή της χαρακτήρα, όχι μόνο σε ερεθίσματα από τους διεθνείς ομιλητές που συμμετείχαν, αλλά και σε καλά παραδείγματα πλήθους startups από όλη την Ευρώπη που παρουσίαζαν σε επισκέπτες, στελέχη και επενδυτές τις καινοτόμες λύσεις και προϊόντα τους.

Το Nexus 2050 για το 2024 αποτέλεσε μια πλατφόρμα συνάντησης για ενδιαφερόμενους φορείς στα πεδία της τεχνολογικής μετάβασης και πώς αυτές οι τάσεις μπορούν να αξιοποιηθούν προς όφελος των κυβερνήσεων, των οργανισμών και των επιχειρήσεων, ώστε να πετύχουν και τους στόχους βιωσιμότητας για το 2050. Ή αλλιώς πώς μπορούμε να αξιοποιήσουμε τις τεχνολογικές εξελίξεις προς όφελος της ανθρώπινης προόδου συνολικά, όχι μόνο ως κέρδος ή αύξηση της παραγωγικότητας, αλλά και για την αντιμετώπιση πιεστικών ζητημάτων και προκλήσεων των επόμενων ετών και δεκαετιών. Χαρακτηριστική ήταν και η τοποθέτηση του πρίγκηπα Γουλιέλμου Ιωάννη, στην ομιλία του στην έναρξη του Nexus 2050. «Η τεχνητή νοημοσύνη παρέχει γνώση, αλλά η σοφία βρίσκεται στον τρόπο με τον οποίο τη χρησιμοποιούμε» σημείωσε κατά την εναρκτήρια ομιλία του, μια δήλωση που υπογραμμίζει την ανάγκη καινοτομίας με υπεύθυνο τρόπο, που θα εξετάζει προσεκτικά και τις επιπτώσεις των προηγμένων τεχνολογιών.

Η καινοτομία με υπεύθυνο τρόπο, η εύρεση της χρυσής τομής μεταξύ καινοτομίας, ασφάλειας και ρύθμισης στη χάραξη πολιτικής των κυβερνήσεων και των επιχειρήσεων ήταν ανάμεσα στα βασικά συμπεράσματα του Nexus 2050. Προκλήσεις, αλλά και τάσεις, όπως η κλιματική αλλαγή και η έλλειψη πόρων, η χρήση του πλαστικού, ο υπερπληθυσμός συνολικά, αλλά και στις μεγαλουπόλεις που θα φιλοξενούν μέχρι το 2050 τα 2/3 των κατοίκων του πλανήτη (διπλάσιο ποσοστό σε σχέση με το 1950), οι αλλαγές στην αγορά εργασίας, η γήρανση του πληθυσμού, ακόμα και η μεγέθυνση των αναπτυσσόμενων οικονομιών (οι αναπτυσσόμενες αγορές εκτιμάται ότι θα αποτελούν 6 από τις 7 μεγαλύτερες οικονομίες παγκοσμίως μέχρι το 2050) δημιουργούν σημαντικές προκλήσεις, αλλά και ευκαιρίες. Είναι σχεδόν βέβαιο ότι στα επόμενα χρόνια θα αναδειχθούν νεοφυείς επιχειρήσεις, με εργαλείο και την τεχνολογία, που θα απαντούν σ’ αυτές τις προκλήσεις και η επενδυτική κοινότητα καλείται να στηρίξει αυτές τις προσπάθειες. Το ίδιο απαραίτητη είναι και μια κεντρική χάραξη πολιτικής με όραμα.

Σημαντικοί ομιλητές από διαφορετικούς κλάδους

Στις δύο ημέρες που διήρκεσε το συνέδριο, είχαμε τη δυνατότητα να παρακολουθήσουμε πλήθος ομιλητών από όλο το οικοσύστημα. Στελέχη από τις big tech, αλλά και τις big 4 (συμβούλων επιχειρήσεων), από κατασκευαστές εξοπλισμού, από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, αλλά και την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων, από χρηματοπιστωτικούς οργανισμούς, αλλά και επενδυτικά σχήματα, από startups, αλλά και εταιρείες κολοσσούς από διαφορετικούς κλάδους, καθηγητές μεγάλων πανεπιστημιακών οργανισμών πέρασαν από το βήμα του Nexus 2050, καταθέτοντας τις απόψεις, τις γνώσεις και την εμπειρία τους.

Ανάμεσα στις εκατοντάδες ομιλίες, εκείνες που (σε εμένα) δημιούργησαν ιδιαίτερη αίσθηση ήταν των:

• David Shrier (Futurist, Innovation Catalyst & VC), ο οποίος μίλησε για τις τεράστιες ευκαιρίες που δημιουργεί η τεχνητή νοημοσύνη, αλλά και τις σημαντικές προκλήσεις που φέρνει μαζί της. Ο κ. Shrier στάθηκε μεταξύ άλλων στις τεράστιες απαιτήσεις ενέργειας που έχει η τεχνητή νοημοσύνη, αναφέροντας μεταξύ άλλων ότι η εκπαίδευση ενός τέτοιου συστήματος απαιτεί ισόποση ενέργεια με εκείνη που καταναλώνουν 30.000 νοικοκυριά, ενώ η δημιουργία μίας φωτογραφίας βάσει περιγραφής από ένα ΑΙ σύστημα καταναλώνει αντίστοιχη ενέργεια με εκείνη ενός iPhone στη διάρκεια μιας ημέρας.
• Maximilian Tayenthal (founder, co-CEO and COO, N26), ο οποίος στάθηκε στα μαθήματα ζωής που του άφησε η δημιουργία μιας startup με πραγματικό αντίκτυπο στις ζωές των ανθρώπων. Όπως σημείωσε η πλειονότητα των νέων εγγραφών πελατών έρχεται μετά από σύσταση υφιστάμενων χρηστών, ανθρώπων δηλαδή που ήδη χρησιμοποιούν τις υπηρεσίες της. Μάλιστα, σε μια κατάμεστη αίθουσα από στελέχη χρηματοπιστωτικών οργανισμών σημείωσε ότι στην Ν26 δεν προσλαμβάνονται άτομα που προέρχονται από τον τραπεζικό κλάδο, ως «μέτρο εξασφάλισης» της ροής φρέσκων ιδεών στην εταιρεία.
• Alexandre Mars (President & Founder of blisce & the Epic Foundation), ο οποίος εστίασε στις επενδύσεις με πραγματικό κοινωνικό και περιβαλλοντικό αντίκτυπο. Μάλιστα, έκανε ιδιαίτερη αναφορά στο ταμείο Infinite που έχει ιδρύσει, το οποίο βοηθάει και χρηματοδοτεί, με τη μορφή άτοκου δανείου, φοιτητές χωρίς πόρους στην διαδρομή τους στο πανεπιστήμιο, αλλά και στα πρώτα επαγγελματικά τους βήματα. Το δάνειο αυτό καλούνται να το επιστρέψουν σταδιακά, χρηματοδοτώντας αυτή με τη σειρά τους το επόμενο δάνειο του ταμείου.
• Serhiy Demedyuk (Deputy Secretary of the National Security and Defense Council of Ukraine), ο οποίος μοιράστηκε τις γνώσεις του σχετικά με το τοπίο των κυβερνοαπειλών και τα μέτρα που εφαρμόζονται για τη διαφύλαξη υποδομών ζωτικής σημασίας.
• Anabel Ternès von Hattburg (Γερμανίδα συγγραφέας και καθηγήτρια International Business Administration στο SRH Berlin University of Applied Sciences) η οποία εστίασε στην ανάγκη επενδύσεων που θα συνδυάζουν την καινοτομία με τη βιωσιμότητα.

Καταλήγοντας, το Nexus 2050 αποτέλεσε μια πλατφόρμα όπου διερευνήθηκαν σε βάθος οι ευκαιρίες και οι προκλήσεις της τεχνολογικής προόδου, αλλά και η ανάγκη αυτή η πρόοδος να λειτουργήσει υπέρ του ανθρώπου. Μέσα από καινοτόμες λύσεις και τη στρατηγική συνεργασία οργανισμών, επενδυτών και επιχειρήσεων, που μπορούν να θέσουν τις βάσεις για ένα καλύτερο μέλλον για τις επόμενες γενιές.

The post Το Nexus 2050 και πώς το Λουξεμβούργο διεκδικεί θέση πρωταγωνιστή στις τεχνολογικές εξελίξεις appeared first on 2045.gr.

Υπέρ της ευρείας, αλλά όχι της αδιάκριτης εφαρμογής της Τεχνητής Νοημοσύνης τάσσεται η Φερενίκη Παναγοπούλου, η καθηγήτρια Συνταγματικού Δικαίου, Δικαίου Προστασίας Δεδομένων και Βιοηθικής στο Πάντειο Πανεπιστήμιο, αλλά και μέλος της νεοσύστατης Συμβουλευτικής Επιτροπής Υψηλού Επιπέδου για την Τεχνητή Νοημοσύνη, που συγκροτήθηκε με απόφαση του Πρωθυπουργού Κυριάκου Μητσοτάκη.

Για την κα Παναγοπούλου οι δυνατότητες της Τεχνητής Νοημοσύνης μπορούν να αξιοποιηθούν σε πολλά επίπεδα, πάντα όμως με σεβασμό στους νομικούς και ηθικούς κανόνες. Στη συζήτηση μαζί μας δίνει παραδείγματα εφαρμογής και αξιοποίησης της τεχνολογίας, παραθέτοντας ταυτόχρονα τις κόκκινες γραμμές, τις προκλήσεις και τα ηθικά διλήμματα.

Ποιος είναι ο στόχος της Επιτροπής για την Τεχνητή Νοημοσύνη;

Στόχος της Επιτροπής είναι η χάραξη εθνικής πολιτικής για την Tεχνητή Nοημοσύνη χωρίς βεβαίως να διαφοροποιηθούμε από το ευρωπαϊκό κατευθυντήριο πλαίσιο. Αντιθέτως, επιθυμούμε να συνδιαμορφώσουμε το ευρωπαϊκό πλαίσιο στέλνοντας παρατηρήσεις για το Σχέδιο Κανονισμού για την Tεχνητή Νοημοσύνη, το λεγόμενο AI Act, ενώ εντός Ελλάδος θα γνωμοδοτήσουμε σε ποιους τομείς μπορεί να εφαρμοστεί η τεχνολογία.

Ποιους τομείς εφαρμογής βλέπετε εσείς;

Ξεκινάμε με μια βασική αρχή: η τεχνολογία είναι σύμμαχός μας. Όμως, η τεχνητή νοημοσύνη δεν μπορεί να θεωρηθεί δεδομένη και επιβεβλημένη σε όλους τους τομείς, αλλά η χρήση της θα πρέπει να κρίνεται ανά περίπτωση, αξιοποιώντας σε πολλά επίπεδα τις δυνατότητές της, σεβόμενοι παράλληλα τους νομικούς και ηθικούς κανόνες.

Η δυνατότητα καταπολέμησης της γραφειοκρατίας στη δημόσια διοίκηση μέσω της προεργασίας των διοικητικών εγγράφων και η αποσυμφόρηση της δικαιοσύνης μέσω της εύρεσης νομοθεσίας και νομολογίας είναι πεδία που μπορεί να αξιοποιηθεί η τεχνητή νοημοσύνη. Πολλά υποσχόμενη είναι η χρήση της και στον χώρο της υγείας. Με τη συνδρομή  της τεχνητής νοημοσύνης είναι δυνατή η διάγνωση και η πρόβλεψη ασθενειών με τη χρήση δεδομένων εικόνας. Ενδεικτικά, με μαστογραφίες μπορούμε να εκπαιδεύσουμε ένα ΑΙ μοντέλο το οποίο θα μπορεί όχι μόνο να διαγνώσει, αλλά και να μας ενημερώσει για τον κίνδυνο που διατρέχει το άτομο να αναπτύξει καρκίνο του μαστού στο άμεσο μέλλον. Εδώ βέβαια χρειάζεται να βάλουμε μια κόκκινη γραμμή. Η λήψη της απόφασης παραμένει στον άνθρωπο και δεν μεταβιβάζεται στον αλγόριθμο. Το μηχάνημα πρέπει να υποβοηθεί, όχι όμως να υποκαθιστά τον γιατρό, τον δημόσιο υπάλληλο, τον δικαστή, κ.ο.κ..

Το ΑΙ μπορεί να διαδραματίσει σημαντικό ρόλο και στον τομέα της δασοπροστασίας. Για παράδειγμα θα μπορούσαμε να τοποθετήσουμε πάνω σε ήδη υπάρχουσες κεραίες κινητής τηλεφωνίας στις δασικές περιοχές της χώρας μικροκάμερες μεγάλης εμβέλειας και ραντάρ νυκτός, που θα ανιχνεύουν τον καπνό και θα στέλνουν αυτοματοποιημένες ενημερώσεις στην Πυροσβεστική με σημείο γεωεντοπισμού.

Ο τομέας της εκπαίδευσης μπορεί επίσης να αξιοποιήσει τις δυνατότητες της Τεχνητής Νοημοσύνης. Ενδεικτικά παραδείγματα είναι η εύρεση πηγών για την εκπόνηση επιστημονικών εργασιών, η δυνατότητα εικονικής ξενάγησης σε αρχαιολογικούς χώρους, η εκμάθηση μαθημάτων μέσω avatar. Χωρίς βέβαια να ξεχνάμε άλλες δεξιότητες, όπως της γραφής σε χαρτί και με μολύβι.

Στην αντίπερα όχθη βλέπουμε τις προκλήσεις σε θέματα βιοηθικής και ηθικής από την ανάπτυξη και τη χρήση της Τεχνητής Νοημοσύνης.

Ένας από τους σημαντικότερους κινδύνους της τεχνητής νοημοσύνης είναι η επέμβαση στην ιδιωτικότητά μας. Ο αλγόριθμος απαιτεί πληθώρα δεδομένων για να εκπαιδευτεί και βασική αρχή στο δίκαιο προστασίας δεδομένων είναι η αρχή της ελαχιστοποίησης. Εδώ υπάρχει μια σύγκρουση.

Θα πρέπει λοιπόν με πολλή φειδώ και περίσκεψη να γίνεται χρήση των δεδομένων μας και να λαμβάνονται τα κατάλληλα τεχνικά και οργανωτικά μέτρα για την προστασία τους. Παράλληλα, η αλγοριθμική ουδετερότητα δεν είναι δεδομένη, καθώς η χρήση των δεδομένων που εισάγονται προς ανάλυση δύναται να οδηγήσει σε διακρίσεις εξαιτίας της μη αντιπροσωπευτικότητας τους.  Είναι γεγονός ότι η όποια προκατάληψη του αλγορίθμου έχει τις ρίζες της στην ανθρώπινη προκατάληψη, καθώς ο άνθρωπος κατασκευάζει τον αλγόριθμο και τον τροφοδοτεί με δεδομένα.

Υπάρχει κάποιο άλλο σημείο που σας προβληματίζει; 

Η δυνατότητα χειραγώγησης της βούλησής μας. Ο αλγόριθμος αποφασίζει τι θα δούμε, τι θα διαβάσουμε, τι θα αγοράσουμε και εν τέλει τι θα ψηφίσουμε. Η αρρύθμιστη χρήση του συνιστά κίνδυνο για τον φιλελεύθερο χαρακτήρα του πολιτεύματος.

Ιδιαίτερη συζήτηση έχει σηκώσει και το θέμα του ποιος θα φέρει την ευθύνη για τις αποφάσεις της Τεχνητής Νοημοσύνης. Υπάρχει απάντηση;

Το ερώτημα περί της ευθύνης είναι δισεπίλυτο. Οι πιθανές λύσεις θα μπορούσαν να συστηματοποιηθούν ως εξής: Η πρώτη θέση έγκειται στο ότι την ευθύνη οφείλει να επωμιστεί, αλλά και να διαχειριστεί ο κατασκευαστής προϊόντων τεχνητής νοημοσύνης. Η δεύτερη θέση υποστηρίζει ότι η ευθύνη πρέπει να αποδοθεί στον χειριστή της τεχνολογίας, δηλαδή στον οδηγό του αυτοκινήτου, τον διοικητικό υπάλληλο ή τον ιατρό που εφαρμόζει την τεχνολογία. Η τρίτη θέση συνίσταται σε έναν επιμερισμό της ευθύνης μεταξύ του κατασκευαστή ή προγραμματιστή και του χειριστή. Η τέταρτη θέση συνηγορεί υπέρ της απόδοσης ευθύνης στην ίδια την τεχνολογία. Αν, όμως, η τεχνολογία θεωρηθεί υπεύθυνη, θα πρέπει προηγουμένως να έχει καταστεί υποκείμενο δικαίου. Η λύση αυτή απορρίφθηκε τον Οκτώβριο του 2020 από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο,  το οποίο εξέδωσε τρία ψηφίσματα σχετικά με τις ηθικές και νομικές πτυχές των συστημάτων λογισμικού τεχνητής νοημοσύνης. Και τα τρία ψηφίσματα είναι ανυποχώρητα ως προς την μη παροχή ενός είδους ψηφιακής προσωπικότητας στα συστήματα  τεχνητής νοημοσύνης. Προς το παρόν, ένας συνδυασμός των υπαρχόντων συστημάτων απόδοσης ευθύνης φαίνεται προτιμότερος.

Ποιο ερώτημα θα θέλατε να απευθύνετε σε ένα από τα άλλα μέλη της Επιτροπής;

Όλοι νιώθουμε έλξη από τις επιστήμες που δεν υπηρετούμε και κατ’ επέκταση δεν κατανοούμε. Θα με ενδιέφερε λοιπόν μια αναγωγή στο μέλλον 10 χρόνια μετά. Πώς θα έχει επιδράσει η Τεχνητή Νοημοσύνη στη ζωή μας, κυρίως στον τομέα της ιατρικής; Ποια φάρμακα τεχνητής νοημοσύνης θα υπάρχουν; Ποιες ασθένειες θα καταπολεμηθούν και πώς πρέπει να μεταβληθεί το ασφαλιστικό και συνταξιοδοτικό, δεδομένης της επιμήκυνσης της ζωής; Με ενδιαφέρει πολύ η προστασία των μελλοντικών γενεών, η οποία υπηρετείται στο δίκαιο μας μέσω του δικαίου προστασίας περιβάλλοντος, του φορολογικού και του κοινωνικοασφαλιστικού δικαίου.

Τι σας ρωτούν συνήθως οι φοιτητές σας για την Τεχνητή Νοημοσύνη;

Αν στο μέλλον θα συνάπτουν σχέσεις με ρομπότ.

Στο πεδίο της εκπαίδευσης, που είναι και ο χώρος σας, ποιες δυνατότητες χρήσης, αλλά και προκλήσεις βλέπετε από τη χρήση της Τεχνητής Νοημοσύνης και των GenAI εργαλείων;

Θα πρέπει να δείξουμε προσοχή στη χρήση του ChatGPT, του generative AI συνολικά στην εκπαίδευση. Δεν προτείνω την απαγόρευση, αλλά την ηθική χρήση του. Αυτή μπορεί να επιτευχθεί με πολλά μέσα. Ενδεικτικά η καλλιέργεια της συμβατικής γραφής από τις χαμηλές τάξεις προκειμένου οι μαθητές να μην αποκοπούν από αυτή την πολύ χρήσιμη δεξιότητα. Στις μεγαλύτερες τάξεις, αλλά και στο Πανεπιστήμιο, η επίδοση των εκπαιδευομένων μπορεί να (συν)αξιολογείται μέσα από συμβατικές εξετάσεις χωρίς τη χρήση κινητού τηλεφώνου , ενώ η προφορική εξέτασή τους συνίσταται να αφορά  κριτικά ζητήματα επί των εργασιών τους. Χρειάζεται να εστιάσουμε σε κριτικές ερωτήσεις, όχι μόνο γιατί δεν είναι εύκολο για τέτοιου είδους λογισμικά να συνθέσουν απαντήσεις, αλλά και για να διαμορφώσουμε πολίτες και επιστήμονες με κριτική σκέψη. Να απαλλαχθούμε από τη δικτατορία του μέσου όρου.

Πρόσφατα, στις εξ αποστάσεως εξετάσεις για την επιλογή επιτελικών στελεχών στη δημόσια διοίκηση χρησιμοποιήθηκαν συστήματα τεχνητής νοημοσύνης που ήλεγχαν κάθε ύποπτη ενέργεια των εργαζόμενων. Μια αντίστοιχη εφαρμογή θα μπορούσε να γίνει και στη διαδικασία εξ αποστάσεως εξέτασης στα Πανεπιστήμια. Βέβαια, θα πρέπει να σημειώσω ότι αυτού του είδους η εξέταση απαιτεί την προηγούμενη εκπόνηση μελέτης αντικτύπου της τεχνολογίας στα δικαιώματα των εξεταζόμενων. Επίσης, οι εξεταστές συνιστάται να υποβάλλουν τα τιθέμενα ερωτήματα στο λογισμικό για να γνωρίζουν τις απαντήσεις που αυτό δίνει, παρόλο που το λογισμικό δίνει κάθε φορά διαφορετικές απαντήσεις.

Μπορεί η τεχνητή νοημοσύνη να βελτιώσει την πρόσβαση στην παιδεία και στην γνώση;

Ναι! Η Τεχνητή Νοημοσύνη μπορεί να συντελέσει στη δωρεάν πρόσβαση στη γνώση, την εύρεση πηγών, την εικονική περιήγηση σε πολλά μέρη και τη διαδραστική εκπαίδευση.

Ποιο είναι το αντικείμενο του  Ευρωπαϊκού Εργαστηρίου Βιοηθικής, Τεχνοηθικής και Δικαίου στο Πάντειο, στο οποίο είστε διευθύντρια;

Το Εργαστήριό μας ετοιμάζει ανοικτά μαθήματα βιοηθικής και τεχνοηθικής απευθυνόμενα σε όλη την κοινωνία. Νομίζω ότι οι καθηγητές πανεπιστημίου πρέπει να προσεγγίσουμε την κοινωνία και να εξηγήσουμε βιοηθικά και τεχνοηθικά θέματα με απλά λόγια. Απώτερος στόχος δεν είναι μόνο τα μαθήματα, αλλά η διάχυση της γνώσης μέσω της τηλεόρασης και των κοινωνικών δικτύων.

Ρώτησα το ChatGPT ποιες είναι οι κρίσιμες ερωτήσεις για τα μέλη αντίστοιχων επιτροπών όπως η δική σας, ξέρετε τι μου απάντησε;

Όχι…

Απάντησε ότι το βασικό ερώτημα είναι πως θα χρησιμοποιηθούν οι νέες αυτές τεχνολογίες έχοντας στο κέντρο τον άνθρωπο.

Ο άνθρωπος πρέπει να είναι πάντα στο επίκεντρο. Όχι μόνο σε σχέση με την Τεχνητή Νοημοσύνη, αλλά συνολικά με την Τεχνολογία.

Who is who

H Φερενίκη Παναγοπούλου είναι Επίκουρη Καθηγήτρια Συνταγματικού Δικαίου, Δικαίου Προστασίας Δεδομένων και Βιοηθικής στο Πάντειο Πανεπιστήμιο, καθώς και Διευθύντρια του Ευρωπαϊκού Εργαστηρίου Βιοηθικής, Τεχνοηθικής και Δικαίου επίσης του Παντείου Πανεπιστημίου. Διετέλεσε επί οκταετία  Νομική Ελέγκτρια στην Αρχή Προστασίας Δεδομένων Προσωπικού Χαρακτήρα.

Σπούδασε Νομική στο Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Aθηνών (βασικές σπουδές και μεταπτυχιακό δίπλωμα δημοσίου δικαίου) και Δημόσια Υγεία και Δίκαιο στο Πανεπιστήμιο του Χάρβαρντ. Κατέχει πρώτο διδακτορικό δίπλωμα στο Συνταγματικό Δίκαιο και τη Βιοηθική από το Πανεπιστήμιο Χούμπολντ του Βερολίνου και δεύτερο διδακτορικό δίπλωμα στη Φιλοσοφία και την τεχνητή νοημοσύνη από το Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών. Έχει γράψει έντεκα μονογραφίες δημοσίου δικαίου και έχει επιμεληθεί (μόνη της και από κοινού με άλλους) έξι συλλογικούς τόμους Βιοηθικής και τρεις συλλογικούς τόμους δημοσίου δικαίου. Έχει δημοσιεύσει πολυάριθμες μελέτες αναφορικά με το συνταγματικό δίκαιο, τη βιοηθική, την προστασία δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα και τις νέες τεχνολογίες. 

The post <strong>Το ΑΙ είναι σύμμαχός μας, αλλά η αδιάκριτη εφαρμογή του δεν είναι δεδομένη </strong> appeared first on 2045.gr.

To Brussels effect είναι ένας όρος που όλο και περισσότερο, αυτάρεσκα, χρησιμοποιούμε στην Ευρώπη αυτή την περίοδο. Είναι σχετικά πρόσφατος, λανσαρίστηκε από την Anu Bradford και, εν ολίγοις, υποδηλώνει ότι όσα νομοθετεί πρώτη η Ευρώπη αντιγράφουν αργά ή γρήγορα και οι υπόλοιπες χώρες του πλανήτη.

Ισχύει πράγματι κάτι τέτοιο; Δεν είναι πιθανότερο να αντιγράφουν όλοι τους νόμους της Αμερικής, αφού αυτή είναι η ισχυρότερη (και δημοκρατική) χώρα στον κόσμο; Η συγγραφέας στήριξε το εύρημά της στην παρατήρηση κάποιων τομέων δικαίου και της αγοράς. Θεωρεί ότι, επειδή οι νόμοι της Ευρώπης είναι καλογραμμένοι, δημοκρατικοί και αυστηροί, έχουν κίνητρο να τους αντιγράψουν οι κυβερνήσεις παντού στον πλανήτη. Σε αυτό άλλωστε πιέζονται και από τις επιχειρήσεις τους, επειδή οι τεχνικές προδιαγραφές της Ευρώπης είναι οι αυστηρότερες στον κόσμο, επομένως η αντιγραφή τους και οδηγεί σε ομοιομορφία προϊόντων και υπηρεσιών (δηλαδή, τελικά σε οικονομία) αλλά και «πετά έξω» τον ανταγωνισμό από τους «μικρούς» που δεν έχουν ίσως τα χρήματα να εφαρμόσουν τις ίδιες αυστηρές μεθόδους παραγωγής. Όλα επομένως συνηγορούν στην υιοθέτηση των ευρωπαϊκών στάνταρντ και κανόνων από όλους.

“Οι ψηφιακές τεχνολογίες παρουσιάζουν ορισμένα χαρακτηριστικά που κάνουν σχεδόν ιδανική τη νομοθέτηση από τις Βρυξέλλες“

Τι μας νοιάζει αυτό; Η αλήθεια είναι ότι πρόκειται για ένα νομικό φαινόμενο (αν κανείς καν το αποδεχόταν), που δεν φαίνεται να επηρεάζει κάπως την καθημερινότητά μας. Επηρεάζει όμως την πολιτική, η οποία με τη σειρά της τελικά επηρεάζει την καθημερινότητά μας. Πώς γίνεται αυτό; Δίνοντας ώθηση στη νομοθέτηση από τις Βρυξέλλες. Αν το Brussels effect δίνει ρόλο στην Ευρώπη, και μάλιστα σε ένα παγκοσμιοποιημένο δίπολο μεταξύ Αμερικής και Κίνας, τότε δικαιολογεί και τον ρόλο της και τη συνέχιση των προσπαθειών της.

Αυτό δεν γίνεται πουθενά αλλού περισσότερο φανερό από στις ψηφιακές τεχνολογίες (μάλιστα, ένα από τα παραδείγματα της συγγραφέως είναι πράγματι η νομοθεσία για τα προσωπικά δεδομένα – ο, γνωστός μας, GDPR). Οι ψηφιακές τεχνολογίες παρουσιάζουν ορισμένα χαρακτηριστικά που κάνουν σχεδόν ιδανική τη νομοθέτηση από τις Βρυξέλλες (και όχι από τα εθνικά Κοινοβούλια): Είναι παγκοσμιοποιημένες, επομένως η νομοθέτηση από ένα μόνο κράτος (πχ. για τις ψηφιακές πλατφόρμες) θα ήταν αναποτελεσματική. Είναι επίσης γενικευμένες, επομένως ένα πρόβλημα που αντιμετωπίζει ένας Έλληνας χρήστης  πχ. του Facebook το αντιμετωπίζει με τον ακριβώς ίδιο τρόπο και ένας Γάλλος. Τέλος, είναι νέες και απαιτούν νέες λύσεις και νομικά μοντέλα, τα οποία όμως για να εκπονηθούν απαιτούν κόπο και χρήμα (και ειδικούς) που καμία χώρα μόνη της δεν διαθέτει σε επαρκή αριθμό.

Επομένως, ενθαρρυμένες και από το, «επώνυμο», πλέον φαινόμενο της νομοθέτησής τους, δηλαδή το Brussels effect, οι Βρυξέλλες πράγματι νομοθετούν πρώτες, και αποκλειστικά, για τις ψηφιακές τεχνολογίες. (Σε πλαίσιο ανερυθρίαστης αυτο-προώθησης(!), όσοι ενδιαφέρονται μπορούν να δουν σχετικό άρθρο μας, που αυτή την περίοδο γίνεται βιβλίο, εδώ.)

Το πιο πρόσφατο παράδειγμα αυτού του φαινομένου σημειώθηκε πριν λίγες μέρες, στο πεδίο της Τεχνητής Νοημοσύνης. Όμως, για να καταλάβουμε τι ακριβώς συνέβη απαιτείται μια μικρή αναδρομή. Η Ευρώπη ήδη από το 2017, ή και νωρίτερα ακόμα, είχε αρχίσει να συζητά για τη ρύθμιση της Τεχνητής Νοημοσύνης. Το θέμα έγινε προτεραιότητα με την εκλογή της νέας Ευρωπαϊκής Επιτροπής (μετά τις αντίστοιχες ευρωεκλογές) το 2019. Πράγματι, το 2021 η Ευρωπαϊκή Επιτροπή πρότεινε Σχέδιο Νόμου για την Τεχνητή Νοημοσύνη. (Θεωρώ ότι η ελληνική μετάφραση του «AI Act» ως «Πράξη», αντί για «Νόμος», «για την Τεχνητή Νοημοσύνη», είναι αποτυχημένη.) Όπως απαιτείται, στη συνέχεια επεξεργάστηκαν το Σχέδιο Νόμου το Συμβούλιο και το Κοινοβούλιο. Καθένα από τα δύο οφείλει να δημοσιεύσει τις θέσεις του και τις προτάσεις του σχετικά. Το Συμβούλιο το έκανε εδώ και λίγους μήνες – είναι το Κοινοβούλιο που ολοκλήρωσε τις δικές του διαδικασίες πριν λίγες μέρες. Επομένως, τώρα μπορεί να ξεκινήσει το τελευταίο στάδιο της ευρωπαϊκής νομοθέτησης, η συνεργασία μεταξύ των τριών οργάνων (ο, λεγόμενος, «τρίλογος») ώστε να συμβιβαστούν οι θέσεις τους και να καταλήξουμε σε τελικό κείμενο, κάτι που αναμένεται να συμβεί σύντομα (επειδή άλλωστε, «πιέζουν» πλέον χρονικά οι επόμενες ευρωεκλογές του Ιουνίου και η νέα Επιτροπή που θα έρθει – που μπορεί να βλέπει τα πράγματα διαφορετικά).   

“Σημασία έχει η ύπαρξη του Νόμου. Η παραδοχή δηλαδή ότι ο άνθρωπος πρέπει να προστατευτεί από την Τεχνητή Νοημοσύνη.”

Αυτό που πρέπει να σημειωθεί είναι ότι η δημοσίευση των θέσεων του Συμβουλίου και του Κοινοβουλίου, ώστε να αρχίσει ο «τρίλογος», δεν είναι αυτονόητα. Κάποια νομοθετήματα «κολλάνε» για χρόνια. Άλλα απορρίπτονται ρητά και «επιστρέφονται» στην Επιτροπή. Επομένως, το γεγονός ότι για την Τεχνητή Νοημοσύνη όλοι κατέληξαν ότι απαιτείται πράγματι ρύθμιση και ότι το αρχικό κείμενο της Επιτροπής, μετά φυσικά από αλλαγές και τροποποιήσεις, είναι επαρκές για τον σκοπό αυτόν είναι και πρέπει να γιορταστεί ως επιτυχία. Αυτό άλλωστε εννοούσε η Πρόεδρος του Κοινοβουλίου Μέτσολα, όταν είπε ότι «σήμερα γράφουμε ιστορία».

Ιστορία όμως δεν γράφεται μόνο «εσωτερικά» στην Ευρώπη, αλλά και «εξωτερικά». Η αλήθεια είναι ότι κανένα άλλο κράτος του κόσμου, ούτε καν η Αμερική ή η Κίνα, οι οποίες στο κάτω-κάτω πρωταγωνιστούν στις εφαρμογές Τεχνητής Νοημοσύνης, δεν έχουν τολμήσει να νομοθετήσουν γι αυτές. Πρώτη η Ευρώπη προτείνει τέτοιο νόμο. Είναι επομένως πιθανότατο, σύμφωνα με τα παραπάνω, ο νόμος της να αντιγραφεί από όλη την υπόλοιπη υφήλιο.

Τι λέει βασικά αυτός ο νόμος; Η βασική του ιδέα, και παραδοχή, είναι ότι οι εφαρμογές Τεχνητής Νοημοσύνης κατηγοριοποιούνται (και μπορεί να κατηγοριοποιηθούν) ανάλογα με τους κινδύνους που δημιουργούν για τον άνθρωπο. Αν συμφωνήσουμε σε αυτό (δεν είναι αυτονόητο, παρακαλώ σκεφτείτε αν μπορείτε να κατηγοριοποιήσετε το λογισμικό που ήδη γνωρίζετε και χρησιμοποιείτε…) τότε μπορούμε σχετικά εύκολα να αποδεχτούμε ότι οι υψηλού κινδύνου εφαρμογές πρέπει να απαγορευτούν ή πάντως να περιοριστούν ασφυκτικά, οι μέσου κινδύνου να ρυθμιστούν πιο χαλαρά και οι άνευ κινδύνου σχεδόν καθόλου.

Φυσικά δεν είναι εδώ ο χώρος κατάλληλος για νομική ανάλυση. Ούτε είναι αυτό που έχει σημασία. Σημασία έχει η ύπαρξη του Νόμου. Η παραδοχή δηλαδή ότι ο άνθρωπος πρέπει να προστατευτεί από την Τεχνητή Νοημοσύνη. Η Ιστορία άλλωστε, αν αυτός είναι ο σκοπός μας, δεν γράφεται από τις λεπτομέρειες αλλά από το ίδιο το γεγονός. Ο GDPR, και η προστασία των προσωπικών δεδομένων, έγραψαν ιστορία αφού ξεκίνησαν από την Ευρώπη και πλέον κατέκτησαν όλον τον κόσμο ανεξαρτήτως από τις επιμέρους ρυθμίσεις τους. Είναι το γεγονός που μετράει: το γεγονός δηλαδή ότι χρειαζόμαστε νόμο για την προστασία των προσωπικών μας δεδομένων. Και, τώρα, το γεγονός ότι χρειαζόμαστε νόμο για να μας προστατεύσει από τις εφαρμογές Τεχνητής Νοημοσύνης.

Τι είναι εξίσου σημαντικό; Η ευελιξία. Σε ένα διαρκώς μεταβαλλόμενο περιβάλλον ο νόμος απαιτείται να έχει τις κεραίες του ανοιχτές. Να παρακολουθεί τις εξελίξεις και να προσαρμόζεται. Να τροποποιεί τις διατάξεις του, εφόσον χρειαστεί. Όπως είπαμε, το βασικό ζητούμενο ήταν η παραδοχή ότι πράγματι χρειαζόμασταν έναν τέτοιο νόμο. Από τη στιγμή που η Ευρώπη την έκανε πρώτη και για όλους, για όλον τον πλανήτη, η συνέχεια είναι λιγο-πολύ προδιαγεγραμμένη: το πρώτο βήμα έγινε, η υλοποίηση δεν θα αργήσει και, αν λάβουμε υπόψη τις προηγούμενες επιδόσεις της Ευρώπης, θα είναι παραπάνω από ικανοποιητική.

Cover Photo: Copyright © European Union 2023 – Source EP

The post <strong>To</strong><strong> «</strong><strong>Brussels</strong><strong> </strong><strong>effect</strong><strong>», η Τεχνητή Νοημοσύνη και η πρωτιά της Ευρώπης</strong> appeared first on 2045.gr.

Ιστορικά η πολιτική επικοινωνία προϋπάρχει της εταιρικής και αυτό είναι απολύτως λογικό αν σκεφτείτε ότι οι πολιτικοί απευθύνονται στους πολίτες από αρχαιοτάτων χρόνων, ενώ οι εταιρείες ακολούθησαν με πολλούς πολλούς αιώνες διαφορά.

Ωστόσο η απόσταση καλύφθηκε με ταχύτητα τον 19^ο και τον 20^ο αιώνα, ενώ παρά την άνοδο του ρόλου τους πολλές επιχειρήσεις αντιλήφθηκαν ότι χρειάζεται να διατηρούν ανοιχτούς διαύλους επικοινωνίας με το πολιτικό σύστημα για έναν προφανή λόγο – το πολιτικό σύστημα δημιουργεί το θεσμικό πλαίσιο εντός του οποίου λειτουργεί (και) η οικονομία. Για την οικονομία της κουβέντας, ο όρος πολιτικό σύστημα δεν περιλαμβάνει εδώ μόνο τον πυρήνα που αποτελείται από τους νομοθέτες και την κυβέρνηση, αλλά εκτείνεται και στις ρυθμιστικές αρχές και, γενικότερα, κάθε φορέα που με κάποιο τρόπο ορίζει το θεσμικό πλαίσιο.

Όμως το να προσεγγίσεις τους διαμορφωτές πολιτικής χωρίς επιχειρήματα ενέχει προφανείς κινδύνους.  Κάθε μηχανισμός που μπορεί να στηρίξει την άποψη ενός κλάδου ή ενός μεμονωμένου επιχειρηματία είναι ευπρόσδεκτος και αν αυτός ο μηχανισμός έχει και μία επίφαση επιστημοσύνης τόσο το καλύτερο.

Μπορεί, δηλαδή, ένας κλάδος να επηρεάσει τα πράγματα προς όφελός του (και να αποκτήσει επιχειρήματα στις συζητήσεις του με το πολιτικό σύστημα) επικαλούμενος την επιστήμη;

Ναι, όπως δείχνουν δύο εξαιρετικά διδακτικές ιστορίες και ένα επεισόδιο που βρίσκεται σε εξέλιξη στα πρώτα μεταπανδημικά χρόνια στις Ηνωμένες Πολιτείες.

Θα σε δω (και θα σε ξαναδώ) στο Plaza

Στις 4 Ιανουαρίου 1954 δημοσιεύθηκε σε σχεδόν 450 εφημερίδες στις ΗΠΑ η «Ειλικρινής Δήλωση προς τους Καπνιστές», όπου οι καπνοβιομηχανίες  αμφισβητούσαν ευθέως τα αποτελέσματα μελετών που συνέδεαν το κάπνισμα με τον καρκίνο του πνεύμονα.

Η καταχώριση ανέφερε μεταξύ άλλων:

«Διακεκριμένες αρχές επισημαίνουν ότι:

• Η ιατρική έρευνα των πρόσφατων ετών υποδεικνύει πολλές πιθανές αιτίες του καρκίνου του πνεύμονα
• Δεν υπάρχει συμφωνία μεταξύ των αρχών σχετικά με την ακριβή αιτία
• Δεν υπάρχει απόδειξη ότι το κάπνισμα είναι μία από τις αιτίες
• Οι στατιστικές που ισχυρίζονται ότι συνδέουν το κάπνισμα με την ασθένεια θα μπορούσαν εξίσου να ισχύουν για οποιοδήποτε από τα πολλά άλλα στοιχεία της σύγχρονης ζωής. Η ίδια η εγκυρότητα των στατιστικών αμφισβητείται από πολλούς επιστήμονες».

Υπολογίζεται ότι περισσότεροι από 40 εκατ. Αμερικανοί είδαν την καταχώριση, η οποία δεν δημιουργήθηκε έτσι ξαφνικά…

Λιγότερο από έναν μήνα πριν, στις 14 Δεκεμβρίου 1953, τα κορυφαία στελέχη των επτά μεγαλύτερων καπνοβιομηχανιών των ΗΠΑ συναντήθηκαν στο ξενοδοχείο Plaza στη Νέα Υόρκη. Είχαν προηγηθεί εκτενή ρεπορτάζ στα περιοδικά Time και Readers’ Digest για τη σύνδεση του καπνίσματος με τον καρκίνο του πνεύμονα μετά από σχετικές ιατρικές μελέτες σε ΗΠΑ και Βρετανία. Αντικείμενο της συνάντησης ήταν, φυσικά, η αντιμετώπιση της αρνητικής δημοσιότητας που έπληττε τον κλάδο της καπνοβιομηχανίας και τυχόν κίνδυνοι για τις εταιρείες. Παρόντες στη συνάντηση ήταν και κάποιοι άνθρωποι που δεν ήταν της δουλειάς. Επικεφαλής αυτών των ανθρώπων ήταν ο John Hill της εταιρείας δημοσίων σχέσεων Hill & Knowlton. Χάρη στα πρακτικά της συνάντησης -τα οποία αποκαλύφθηκαν τέσσερις δεκαετίες μετά- υπήρξε έντονος προβληματισμός των στελεχών για τον αντίκτυπο των ερευνών και της σχετικής δημοσιότητας. Συζητήθηκαν επίσης ενέργειες που παραπέμπουν σε εναρμονισμένες πρακτικές.

Παραμονή των Χριστουγέννων του 1953 η Hill & Knowlton πρότεινε τη δημιουργία ενός φορέα που θα χρηματοδοτούσε ανεξάρτητες επιστημονικές έρευνες για τις επιπτώσεις του καπνίσματος στην υγεία. Τέσσερις ημέρες μετά και σε μια νέα συνάντηση στο Plaza οι εκπρόσωποι των καπνοβιομηχανιών ενέκριναν την πρόταση που τους είχε υποβληθεί και αποφάσισαν τη σύσταση της Ερευνητικής Επιτροπής της Καπνοβιομηχανίας. Η «Ειλικρινής Δήλωση προς τους Καπνιστές» ανήγγειλε το νέο, αναφέροντας ότι «το ενδιαφέρον μας για την υγεία των ανθρώπων  είναι υψίστης σημασίας» και υποσχέθηκε «συνδρομή στην ερευνητική προσπάθεια σε όλες τις φάσεις της χρήσης καπνού». Φυσικά ο σκοπός ήταν να θολώσει τα νερά και να δημιουργηθεί σύγχυση ως προς τη σύνδεση καπνίσματος – καρκίνου του πνεύμονα. Κρίνοντας εκ του αποτελέσματος, η έμπνευση της Hill & Knowlton και η αποφασιστικότητα των εταιρειών πέτυχαν τον σκοπό τους, αφού η καπνοβιομηχανία κέρδισε περίπου 40 χρόνια (σχεδόν) ανεμπόδιστης λειτουργίας. Εύκολο να αντιληφθεί κανείς πώς θα ήταν η εξέλιξη των πραγμάτων, ποιες θα μπορούσαν να ήταν οι παρεμβάσεις από τους διαμορφωτές πολιτικής αν δεν είχαν γίνει οι συγκεκριμένες συναντήσεις στο Plaza.

Ρίχνοντας σε άλλους το φταίξιμο

H δρ Κρίστιν Κερνς κάτι άλλο ίσως έψαχνε κάτι άλλο στις στοιβαγμένες κούτες μίας αποθήκης του Χάρβαρντ όταν διαπίστωσε ότι τρεις -μακαρίτες σήμερα- διατροφολόγοι του διάσημου πανεπιστημίου συνεργάστηκαν με τη βιομηχανία της ζάχαρης και όχι για καλό σκοπό. Αντικείμενο της συνεργασίας ήταν να «καθαρίσουν» το όνομα της ζάχαρης ως παράγοντα πρόκλησης καρδιαγγειακών ασθενειών. Το νήμα της ιστορίας μας πηγαίνει πάλι πίσω στη δεκαετία του ’50, όταν εμφανίστηκαν οι πρώτες που συνέδεαν την κατανάλωση της ζάχαρης με τις καρδιαγγειακές παθήσεις. Ο κλάδος, ωστόσο, δεν έδειξε τα ίδια αντανακλαστικά με εκείνα της καπνοβιομηχανίας. Όπως έδειξε η σχετική έρευνα της Κερνς, το Ερευνητικό Ίδρυμα Ζάχαρης (γνωστό ως Ένωση Ζάχαρης)  κατέβαλε ποσό ισοδύναμο με 50.000 δολάρια σήμερα για να δημοσιεύσουν το 1967 μία μελέτη που αξιολογούσε δημοσιευμένες έρευνες και περιόριζε σημαντικά τον ρόλο της ζάχαρης στην εκδήλωση καρδιαγγειακών παθήσεων, ρίχνοντας το φταίξιμο στα κορεσμένα λιπαρά. Σε αντίθεση με τους κατασκευαστές τσιγάρων που έφτιαξαν ένα ολόκληρο σύμπαν (παρα)πληροφόρησης από το μηδέν, η βιομηχανία της ζάχαρης επέλεξε έναν πιο σύντομο δρόμο – του χρηματισμού. Ένας από τους τρεις ερευνητές που υπέκυψαν στον πειρασμό, ο Δρ Μαρκ Χέγκεστ, έφτασε το 1977 στη θέση του επικεφαλής διατροφολόγου στο υπουργείο Γεωργίας των ΗΠΑ.

Αν αναζητάτε χαρακτηριστικότατη περίπτωση λύκου που φύλαξε τα πρόβατα μόλις βρήκατε μία…

Αναφερόμενοι στις αποκαλύψεις οι New York Times έγραφαν το 2016 ότι για πολλές δεκαετίες ενθαρρύνονταν οι Αμερικανοί να μειώσουν την πρόσληψη λιπαρών «γεγονός που έστρεψε πολλούς στην κατανάλωση τροφών με χαμηλά λιπαρά και υψηλή περιεκτικότητα σε ζάχαρη, τις οποίες τροφές κάποιοι ειδικοί κατηγορούν σήμερα για ενίσχυση της κρίσης παχυσαρκίας». Έναν χρόνο νωρίτερα, η αμερικανική εφημερίδα είχε αποκαλύψει ότι η Coca-Cola είχε διαθέσει εκατομμύρια δολάρια στη χρηματοδότηση ερευνών που επιχειρούσαν να υποβαθμίσουν τη σχέση  μεταξύ ζαχαρούχων ποτών και παχυσαρκίας. Ανάλογες πρακτικές είχαν υιοθετήσει και εταιρείες παραγωγής γλυκών, σύμφωνα με σχετικό ρεπορτάζ του Associated Press.

Τι είναι ελευθερία λόγου;

Γνωρίζουμε ότι οι πολίτες έχουμε συνταγματικά δικαιώματα και ότι ορισμένα από αυτά είναι απαράγραπτα στις σύγχρονες δημοκρατίες, όπως είναι η ελευθερία λόγου. Έχουν όμως τα ίδια ακριβώς δικαιώματα και οι επιχειρήσεις;  Αυτό το επεισόδιο δεν εξελίσσεται στα μέσα του 20ου αιώνα αλλά στις ημέρες μας. Η ομοσπονδιακή Υπηρεσία Φαρμάκων και Τροφίμων (FDA) επιδιώκει να αναθεωρήσει τους κανόνες σχετικά με το ποια τρόφιμα μπορούν να επικαλούνται στις συσκευασίες τους ότι είναι υγιεινά. Ορισμένοι από τους μεγαλύτερους παραγωγούς δημητριακών, κατεψυγμένων και συσκευασμένων τροφών αντιδρούν στα σχέδια της FDA και υποστηρίζουν ότι παραβιάζονται τα συνταγματικά τους δικαιώματα συμπεριλαμβανομένης της Πρώτης Τροπολογίας που προστατεύει την ελεύθερη έκφραση..

Η FDA επιδιώκει ο όρος «υγιεινός» (και τα παράγωγά του) να μη χρησιμοποιείται στις συσκευασίες προϊόντων με χαμηλά λιπαρά και υψηλή περιεκτικότητα σε ζάχαρη, κάτι που έχει προκαλέσει αντιδράσεις από εταιρείες όπως η γνωστή και στη χώρα μας Kellog’s ή η General Mills της οποίας το όνομα μπορεί να μη σας λέει πολλά πράγματα αλλά διαχειρίζεται γνωστά και στην Ελλάδα προϊόντα όπως τα Cheerios, τα προϊόντα της σειράς Pillsbury και τα γαλακτοκομικά προϊόντα Yoplait. Η General Mills μιλάει για υπερβολικά περιοριστικά όρια που επιχειρεί να θέσει η FDA και παραπονιέται για την παραβίαση της Πρώτης Τροπολογίας, ωστόσο δεν καλεί σε συγκέντρωση διαμαρτυρίας και δεν έχει ζητήσει τη συνδρομή των οργανώσεων προστασίας πολιτικών δικαιωμάτων.

Η εταιρεία δεν είναι η μόνη που επικαλείται το Σύνταγμα των Ηνωμένων Πολιτειών. Η Ένωση Καταναλωτικών Προϊόντων με μέλη όπως η Coca-Cola, η PepsiCo και η Campbell Soup υποστηρίζουν ότι με βάση την Πρώτη Τροπολογία «οι καταναλωτές έχουν δικαίωμα να λαμβάνουν αληθείς πληροφορίες για τα προϊόντα και οι κατασκευαστές έχουν δικαίωμα να τις παρέχουν». Το τι είναι αληθές και τι όχι, όπως είδαμε πιο πριν, είναι κάτι συζητήσιμο…

Μπορεί ο επιστημονικός λόγος να επιστρατευτεί στην εξυπηρέτηση συγκεκριμένων συμφερόντων; Όπως φαίνεται, η απάντηση είναι καταφατική γεγονός που, βεβαίως, επηρεάζει δραστικά τη διαμόρφωση πολιτικών που δεν αφορούν κάποια νεφελώδη έννοια αλλά την καθημερινότητα και την υγεία εκατομμυρίων ανθρώπων. Η εμπειρία έχει δείξει ότι διαρροές πληροφοριών με καθυστέρηση μερικών δεκαετιών μπορεί μεν να ανοίγουν τον δρόμο σε αποζημιώσεις αλλά δεν λύνουν θεμελιώδη προβλήματα.

Με μια κλονισμένη εμπιστοσύνη του κοινού απέναντι στην επιστημονική κοινότητα πώς μπορεί να δημιουργηθούν οι κατάλληλες συναινέσεις για τη λήψη μέτρων; Δεν χρειάζεται να πάμε και πολύ μακριά. Στη διάρκεια της πανδημίας υπήρξαν οι φωνές που επέμεναν «να ακουστεί και η άλλη άποψη», φράση που έχει τις ρίζες της στο εγχειρίδιο της αμερικανικής καπνοβιομηχανίας για την αντιμετώπιση δύσκολων καταστάσεων. Το πώς αυτές οι φωνές έφτασαν να επηρεάζουν και μέρος του λεγόμενου πολιτικού προσωπικού είναι γνωστό και καταγεγραμμένο. Δεν είναι, άλλωστε, πάντα απαραίτητο να χρησιμοποιηθούν εξελιγμένες τεχνολογικές λύσεις για να σπείρεις αμφιβολίες για την επιστημονική αλήθεια και, κατά βάθος, για το θεσμικό πλαίσιο…

The post Το hacking της Δημοκρατίας (2): Επιστήμη στην υπηρεσία της συναίνεσης appeared first on 2045.gr.

Συχνά γίνεται λόγος για τη μεταβατική εποχή που ζούμε από την άποψη του ψηφιακού περιβάλλοντος, και πόσο αυτό επηρεάζει τα πάντα γύρω μας. Μια σπάνια ευκαιρία να διαπιστώσουμε αυτές τις αλλαγές και την επιρροή στην πράξη είναι οι επερχόμενες εθνικές εκλογές. Στην ουσία, δύσκολα θα έβρισκε κανείς ένα καλύτερο παράδειγμα από την καθημερινή (έστω, ανά τετραετία) ζωή μας που να έχει τόσο βαθιές ρίζες στο παρελθόν οι οποίες όμως σταδιακά ανατρέπονται.

Ας ξεκινήσουμε από τα βασικά, από την ίδια την εκλογική διαδικασία. Τα ψηφοδέλτια σε χαρτί, το εκλογικό κέντρο, η κάλπη, και η καταμέτρηση με το χέρι αποτελούν διαδικασίες του, «αναλογικού», παρελθόντος. Οι παλαιότεροι μεταξύ μας θα θυμούνται ίσως το εκλογικό βιβλιάριο ή το γεγονός ότι τα εκλογικά τμήματα παλιά φυλάσσονταν από τον Στρατό, όμως αντικειμενικά τα τελευταία πενήντα χρόνια ελάχιστα πράγματα έχουν αλλάξει ως προς το βασικό γεγονός της ψηφοφορίας.

Σήμερα: συμπληρωματική η παρουσία της ψηφιακής τεχνολογίας

Κάτω όμως από αυτή την, φαινομενικά αδιατάρακτη, επιφάνεια έχουν αλλάξει πολλά. Το ψηφιακό περιβάλλον έχει παρεισφρήσει σε όλα τα παραπάνω στάδια, για την ώρα όμως μόνο επικουρικά και συμπληρωματικά.

Έτσι λοιπόν φέτος για πρώτη φορά οι υποψήφιοι βουλευτές δεν διορίστηκαν με «αναλογικό τρόπο» μέσω των Πρωτοδικείων της περιοχής τους, αλλά με ψηφιακό τρόπο, μέσω ηλεκτρονικής πλατφόρμας που δημιούργησε γι αυτόν τον σκοπό το Υπουργείο Εσωτερικών.

Επίσης, φέτος για πρώτη φορά θα μπορούμε να ψηφίσουμε επιδεικνύοντας την ηλεκτρονική μας ταυτότητα, πηγαίνοντας δηλαδή μόνο με το smartphone μας στο εκλογικό μας τμήμα.

Εξίσου, φέτος για πρώτη φορά όλα τα εκλογικά τμήματα της χώρας θα διαθέτουν tablet, για την αμεσότερη μετάδοση των αποτελεσμάτων.

Διαπιστώνει επομένως κανείς εύκολα ότι παρότι η διαδικασία της ψηφοφορίας παραμένει βασικά «αναλογική», αυτό όμως είναι μόνο επιφανειακό. Σε κάθε στάδιό της υποστηρίζεται πλέον από την ψηφιακή τεχνολογία, χωρίς όμως η τελευταία να την έχει υποκαταστήσει – ακόμα.

Φυσικά, όπως όλοι γνωρίζουμε οι μεγαλύτερες αλλαγές συνέβησαν εκτός της εκλογικής διαδικασίας. Το ίντερνετ και οι ψηφιακές πλατφόρμες χρησιμοποιήθηκαν για πρώτη φορά στην προεκλογική εκστρατεία του Ομπάμα στην Αμερική, αρχές του 2008, και από τότε έχουν κυριεύσει τα σχέδια των επιτελείων υποψηφίων και κομμάτων. Σήμερα δεν νοείται προεκλογική εκστρατεία ακόμα και του μικρότερου τοπικού επιπέδου χωρίς χρήση όλων των ψηφιακών μέσων.

Όμως, αυτή η εξέλιξη δεν έχει ακόμα αποτυπωθεί στον νόμο. Έτσι, για παράδειγμα, η Διακομματική Επιτροπή συνεδρίασε επανειλημμένα για να ορίσει τους όρους του τηλεοπτικού debate, όμως δεν ασχολήθηκε καθόλου με την ιντερνετική προβολή των κομμάτων. Αντίστοιχα, ενώ το ΕΣΡ συμμετέχει σε αυτήν, δεν συμμετέχουν ούτε εκπρόσωποι από τις βασικές ιντερνετικές πλατφόρμες (ελλείψει, για την ώρα, εθνικής αρχής ρύθμισης) ούτε, για παράδειγμα, η Αρχή Προστασίας Δεδομένων Προσωπικού Χαρακτήρα.

Εξίσου, τους βασικούς κανόνες μετάδοσης πολιτικών μηνυμάτων και προβολής υποψηφίων για την ώρα δεν τους θέτει ο νόμος, αλλά οι πλατφόρμες. Είναι δηλαδή θέμα εσωτερικής πολιτικής κάθε ψηφιακής πλατφόρμας με τι τρόπο θα προβάλει τα πολιτικά μηνύματα στους χρήστες της, ποια θα είναι αυτά, πως θα πιστοποιήσει τους υποψήφιους που τα προωθούν ή πως όλη αυτή η διαδικασία θα ελέγχεται.

Βρισκόμαστε επομένως για την ώρα σε ένα μεταβατικό, προσωρινό περιβάλλον, όπου η δυνητική προσφορά της ψηφιακής τεχνολογίας έχει αναγνωριστεί και ρυθμίζεται στα τεχνικά της μέρη, όμως οι δυνητικές επιπτώσεις της ακόμα ούτε έχουν αναγνωριστεί ούτε, πολύ περισσότερο, ρυθμίζονται.

Τα επόμενα, ψηφιακά, βήματα

Φυσικά, υπάρχουν και επόμενα βήματα που, αργά ή γρήγορα, θα έρθουν. Κατά τη γνώμη μου η ψηφοφορία σε χαρτί πρέπει να αντικατασταθεί από ηλεκτρονική ψηφοφορία. Κάθε εκλογικό κέντρο θα μπορούσε να έχει tablet αντί για εκτυπωμένα ψηφοδέλτια. Με αυτόν τον τρόπο και το περιβάλλον θα προστατευόταν καλύτερα, και θα γλιτώναμε κόπο και έξοδα. Προφανώς κάτι τέτοιο θα περιλάμβανε αλλαγή της διαδικασίας μέσα στο εκλογικό τμήμα, ώστε να εξασφαλιστεί το απόρρητο και η ασφάλεια, όμως σε κάθε περίπτωση θεωρώ ότι το μοντέλο της εκτύπωσης εκατομμυρίων ψηφοδελτίων και της διανομής τους με φυσικό τρόπο ανά τη χώρα σύντομα θα παύσει να είναι βιώσιμο.

Τι δεν θα μπορούσε, ίσως ποτέ, να έρθει; Η ηλεκτρονική ψήφος από το σπίτι μας. Παρότι η αντίστοιχη τεχνολογία υπάρχει, και σε πολλά θέματα πράγματι χρησιμοποιείται με πολύ θετικά αποτελέσματα, πιστεύω ότι κυρίως οι συνθήκες δεν είναι ώριμες για μια τέτοια μετάβαση.

Αποτελούν τα παραπάνω μεταβατικό στάδιο; Φυσικά. Αν το καλοσκεφτεί κανείς, οι εκλογές σε όλον τον Δυτικό κόσμο από τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο και μετά άλλαξαν μόνο κατά την έλευση της τηλεόρασης, κάπου κατά την δεκαετία του 1960. Αυτή ήταν η μόνη ουσιαστική αλλαγή, που επηρέασε το εκλογικό τοπίο. Κατά τα άλλα, τόσο τα μέσα όσο και η διαδικασία παρέμειναν, βασικά, τα ίδια για εξήντα περίπου χρόνια.

Όλα όμως φαίνεται ότι ανατρέπονται τα τελευταία δέκα χρόνια. Όπως είδαμε, τόσο τα μέσα της ψηφοφορίας όσο και η διαδικασία σταδιακά αλλά σταθερά ψηφιοποιούνται. Όπως είναι αναμενόμενο, πρώτα επωφελήθηκαν τα εκλογικά επιτελεία, τα κόμματα και οι υποψήφιοι, που αναζητούν διαρκώς νέους και αποτελεσματικότερους τρόπους να διαδώσουν το μήνυμά τους. Στη συνέχεια όμως οφείλει τόσο ο νομοθέτης να παρέμβει όσο και η υπόλοιπη κοινωνία να αρχίσει να συνειδητοποιεί την αλλαγή προς ένα απρόβλεπτο, όμως πάντως σίγουρα ψηφιακό, μέλλον.

The post <strong>Εκλογές σε μεταβατική, ψηφιακή εποχή</strong> appeared first on 2045.gr.

Το αφιέρωμα του 2045 για το hacking της δημοκρατίας δεν θα μπορούσε να είναι πιο επίκαιρο – και, ταυτόχρονα, πιο «πολυφορεμένο»: πολιτικοί, επιστήμονες, δημοσιογράφοι, απλοί πολίτες όλοι αναρωτιούνται, γράφουν, συζητούν και ερευνούν τι άραγε πηγαίνει στραβά αυτή την περίοδο με τις Δυτικές δημοκρατίες μας. Οι ψηφιακές τεχνολογίες όξυναν παλιά, ήδη εντοπισμένα προβλήματα (πχ. η ποιότητα των πολιτικών, η σχέση τους με τους ψηφοφόρους τους, συστημικές δυσλειτουργίες). Αν κάποτε το «ρουσφέτι» και η «ανταλλακτική ψήφος» ήταν τα μεγαλύτερα προβλήματά μας, σήμερα έχουν προστεθεί τα fake news, τα social media, τα bots του ίντερνετ κοκ. Ούτε άλλωστε τα παλιά προβλήματα εξαφανίστηκαν: Ίσα-ίσα, στην Αμερική φαίνεται ότι θέλουν να φτιάξουν «πλατφόρμα παρακολούθησης αιτημάτων ψηφοφόρων», δηλαδή ρουσφετιών(!).

Σε κάθε περίπτωση, η δική μου συνεισφορά στο θέμα σκοπεύω να είναι διπλή: Ένα πρώτο, γρήγορο, σημείο θα ακολουθηθεί από ένα δεύτερο, για το οποίο όμως θα χρειαστεί λίγο μεγαλύτερη ανάλυση.

Σημείο 1ο. Οι δημοκρατίες μας δεν πάσχουν από τίποτα απολύτως – είναι μια χαρά!

Λίγο τα προβλήματα hacking της δημοκρατίας και λίγο οι πρόσφατες θεαματικές εκλογικές επιτυχίες λαϊκίστικων κομμάτων στη Δύση έχουν οδηγήσει σε κατήφεια. Οι φιλελεύθερες δημοκρατίες, υποστηρίζεται, περνούν κρίση. Δεν πείθουν πλέον τους οπαδούς τους και γι αυτό έχουμε παντού στην Ευρώπη και στην Αμερική (τα προπύργια, δηλαδή, της φιλελεύθερης δημοκρατίας) αυτά τα εκλογικά αποτελέσματα που έχουμε.

Τίποτα δεν θα μπορούσε να είναι περισσότερο λάθος. Η φιλελεύθερη δημοκρατία μας είναι μια χαρά στην υγεία της. Αν κάτι δείχνουν οι επανειλημμένες εκλογικές επιτυχίες λαϊκιστών δεν είναι ότι πάσχει η ίδια η δημοκρατία, αλλά οι μέχρι τότε πολιτικές και οι πολιτικοί. Τα λαϊκίστικα κόμματα της Αριστεράς και της Δεξιάς εκλέγονται με δημοκρατικές διαδικασίες. Αντικατοπτρίζουν μια αντίδραση του κόσμου στα «παραδοσιακά» πολιτικά κόμματα, των οποίων οι άνθρωποι και οι πολιτικές έπαψαν να πείθουν. Η αντιστροφή του προβλήματος από τους πολιτικούς που θίγονται από αυτές τις ανατροπές («δεν φταίμε εμείς, φταίει η δημοκρατία και οι ψηφοφόροι») αποτελεί κλασσική περίπτωση άρνησης αποδοχής της πραγματικότητας, εθελοτυφλίας, και, τελικά, επικίνδυνης υστέρησης μπροστά στις ανάγκες των καιρών.

Άλλο θέμα, φυσικά, η ζημιά που μπορεί να κάνουν οι εκλεγμένοι λαϊκιστές πολιτικοί στις δημοκρατίες τους. Εκεί τα πράγματα διαφέρουν από χώρα σε χώρα – και μπορεί να είναι πραγματικά άσχημα για όσες δεν έχουν ισχυρούς Θεσμούς (Τύπο, Σώματα Ασφαλείας, Δικαστήρια, Πανεπιστήμια, Δημόσια Διοίκηση) που θα αντισταθούν σε κάθε αντιδημοκρατική προσπάθεια. Γι αυτό, αν κανείς θέλει να αντιμετωπίσει οποιαδήποτε «κρίση της δημοκρατίας» σήμερα θα ήταν προτιμότερο να ενισχύσει τους Θεσμούς παρά να κάνει οτιδήποτε άλλο. Το ίντερνετ το πολύ να ενισχύσει μια τάση που ήδη υπάρχει, δεν μπορεί να δημιουργήσει πολιτική αντίδραση από το μηδέν – περισσότερα όμως γι αυτό, αμέσως παρακάτω.

Σημείο 2ο. Το ίντερνετ εξαφάνισε τους μεσάζοντες (και) στις δημοκρατίες

Αναμφίβολα ζούμε την εποχή της εξαφάνισης των μεσαζόντων. Μέχρι να εμφανιστεί το ίντερνετ οι κοινωνίες μας στηρίζονταν κυριολεκτικά στους μεσάζοντες: εμπορικοί αντιπρόσωποι μεσολαβούσαν μεταξύ αλλοδαπών κατασκευαστών και της εγχώριας αγοράς, ταξιδιωτικοί πράκτορες μεταξύ αεροπορικών εταιρειών και ταξιδιωτών, εκδότες μεταξύ συγγραφέων και αναγνωστών, δισκογραφικές μεταξύ μουσικών και ακροατών, κοκ. Εξίσου, κριτικοί λογοτεχνίας μας πρότειναν τα βιβλία που διαβάζαμε, γευσιγνώστες τα εστιατόρια που θα βγαίναμε, παραγωγοί ραδιοφώνου τη μουσική που θα αγοράζαμε. Κυριολεκτικά η ζωή μας στηριζόταν σε μεσάζοντες, μέσα από τους οποίους το προϊόν, η υπηρεσία ή το μήνυμα «περνούσαν» από τους κατασκευαστές και παραγωγούς τους σε εμάς, τους τελικούς καταναλωτές.

Το ίδιο ακριβώς και στην πολιτική. Το μήνυμα των πολιτικών περνούσε στους ψηφοφόρους με τη βοήθεια μεσαζόντων – στην ουσία, του Τύπου, έμπειρων δημοσιογράφων και πολιτικών αναλυτών (δημόσιων διανοούμενων). Στην αρχή το μέσο ήταν οι εφημερίδες, στη συνέχεια προστέθηκαν το ραδιόφωνο και η τηλεόραση. Οι πολιτικοί και οι ιδέες τους μπορούσαν να γίνουν γνωστοί στους δυνάμει ψηφοφόρους τους μόνο μέσω αυτού του φίλτρου. Τα Μέσα, δηλαδή οι ειδικοί, επέλεγαν ποιους πολιτικούς και πολιτικές θα προβάλουν. Εύλογα, τα κριτήρια κάθε Μέσου ήταν διαφορετικά: Σε γενικές γραμμές όμως νομίζω ότι όλοι θα συμφωνήσουμε ότι κάθε Μέσο πρόβαλε τους καλύτερους από το είδος πολιτικής που υπηρετούσε έτσι ή αλλιώς (κάθε Μέσο, σε όλη την υφήλιο, έχει συγκεκριμένο πολιτικό στίγμα). Δηλαδή, τα σοβαρά κεντροδεξιά Μέσα προωθούσαν κατά κανόνα σοβαρούς κεντροδεξιούς πολιτικούς, τα σοβαρά σοσιαλδημοκρατικά Μέσα το ίδιο, όπως άλλωστε το ίδιο έκαναν και τα λαϊκίστικα Μέσα, προβάλλοντας τους καλύτερους από τους δικούς τους εκπροσώπους, της Αριστεράς ή της Δεξιάς αντίστοιχα. Από καθέναν μας αναμενόταν μόνο να αγοράζουμε τις εφημερίδες ή να παρακολουθούμε τα κανάλια που μας ταίριαζαν.

Η ιντερνετική επίθεση εναντίον των μεσαζόντων

Το πρώτο που έκανε το ίντερνετ όταν πλέον έπρεπε να βγάλει χρήματα (όταν δηλαδή, κατά τη δεκαετία του 1990 έπαψε να είναι χόμπι μεταξύ ακαδημαϊκών) ήταν να επιτεθεί στους μεσάζοντες. Οι υπηρεσίες, τα προϊόντα και οι πληροφορίες πλέον έφταναν από την πηγή τους απευθείας σε εκείνους στους οποίους προορίζονταν. Βιβλία, ηλεκτρονικά είδη, ακόμα και ρούχα μπορέσαμε να προμηθευτούμε απευθείας από τους κατασκευαστές τους, οπουδήποτε στον κόσμο. Συγγραφείς μπόρεσαν να αυτο-εκδοθούν, μουσικοί να δημιουργήσουν τα δικά τους κανάλια. Αεροπορικά εισιτήρια και πακέτα ξενοδοχείων αγοράζαμε πλέον απευθείας από τις αεροπορικές και τους ξενοδόχους αντίστοιχα.

Ομολογουμένως, μεσάζοντες και πάλι υπήρχαν, όπως το Amazon ή το Booking. Όμως αυτοί δεν είχαν καμία σχέση με τους τοπικούς μικρομεσαίους μεσάζοντες του «πραγματικού» κόσμου – ήταν παγκόσμιοι παίκτες με ακόμα μεγαλύτερη δύναμη από κατασκευαστές και παρόχους μαζί.

Εξίσου, η γνώση των «ειδικών», που ήταν ακριβή, αντικαταστάθηκε από τη γνώση του πλήθους: Η Wikipedia αντικατέστησε την Britannica, οι influencers τους δημόσιους διανοούμενους, οι γνώμες του κοινού τους κριτικούς λογοτεχνίας, μουσικής, γεύσης, ακόμα και τους κριτικούς τέχνης.

Τελικά, το ίδιο συνέβη και στους πολιτικούς. Ο παραδοσιακός Τύπος εξαφανίστηκε (ποιος αγοράζει ακόμα εφημερίδα;) ή αντικαταστάθηκε (πόσοι ενημερώνονται από την τηλεόραση και πόσοι από το ίντερνετ;). Ταυτόχρονα, τα social media έδωσαν στους πολιτικούς την ευκαιρία να συνομιλήσουν απευθείας με τους ψηφοφόρους τους, και μάλιστα χωρίς κόστος! Πρωτοφανή, συνεπώς, πράγματα και για τους μεν και για τους δε. Μοντέλα πολιτικής επικοινωνίας διαμορφωμένα μέσα από τους αιώνες αντικαταστάθηκαν πλήρως μέσα σε λίγα μόνο χρόνια.

Έκανε τελικά καλό η εξαφάνιση των μεσαζόντων;

Αρχικά η χαρά όλων μας ήταν μεγάλη. Ξαφνικά μπορούσαμε να προμηθευτούμε οτιδήποτε από οποιονδήποτε – και μάλιστα, σε καλύτερη τιμή, αφού το κόστος των μεσαζόντων εξαφανίστηκε μέσα σε μια νύχτα. Φάνηκε τότε ότι το κέρδος μας θα ήταν διπλό: Όχι μόνο οικονομικό αλλά και προσωπικό, με την έννοια ότι δεν θα επέλεγαν πια άλλοι για εμάς. Καθένας θα μπορούσε να ικανοποιήσει τις επιθυμίες του χωρίς το φίλτρο του ενδιάμεσου.

Η πραγματικότητα, βέβαια, αποδείχτηκε τελείως διαφορετική. Μπορεί κανείς να αγοράσει προϊόντα απευθείας, αλλά χωρίς καθοδήγηση κινδυνεύει να χαθεί στον κυκεώνα των άπειρων, παγκόσμιων επιλογών. Μπορεί κανείς να κλείσει αεροπορικά εισιτήρια μόνος του, αλλά αν χρειαστεί κάτι πιο δύσκολο από ένα απλό ταξίδι η ανθρώπινη παρέμβαση του ταξιδιωτικού πράκτορα έγινε απαραίτητη. Ομοίως, μπορεί κανείς να βρει τα πάντα στην Wikipedia, όμως συχνά οι πληροφορίες της χρειάζονται διασταύρωση. Η σοφία του πλήθους βοηθά κυρίως όταν τα πράγματα είναι απλά, όταν όμως γίνουν πιο σύνθετα τότε η γνώμη των ειδικών είναι απαραίτητη.

Και στην πολιτική; Βοήθησε η εξαφάνιση του Τύπου; Έκανε καλό η απευθείας επικοινωνία του πολιτικού με τους ψηφοφόρους του; Ή μήπως έβλαψε τη δημοκρατία, επειδή χάθηκε η το ενδιάμεσο φίλτρο, δηλαδή η γνώμη των ειδικών;

Απάντηση, ακόμα, δεν υπάρχει. Ομολογουμένως οι λαϊκιστές πολιτικοί τύπου Τραμπ (για να μην αναγκαστώ να αναφέρω τους Ευρωπαίους αντίστοιχους σε Αριστερά και Δεξιά) επωφελήθηκαν από την εξαφάνιση των μεσαζόντων. Χωρίς τα social media ένα σωρό λαϊκίστικα κόμματα δεν θα μπορούσαν ποτέ να αποκτήσουν τη δύναμη που απολαμβάνουν σήμερα. Όμως, από την άλλη μεριά, ήταν το ίντερνετ που βοήθησε, για παράδειγμα, τον Μακρόν να δημιουργήσει το κόμμα του από το μηδέν. Επίσης, πρέπει να σημειωθεί ότι ο λαϊκισμός, παρά την άνοδό του, δεν έχει επικρατήσει ούτε στην Ευρώπη ούτε και στην Αμερική. Δηλαδή, και οι σοβαρές πολιτικές δυνάμεις χρησιμοποιούν το ίντερνετ και τα social media – αυτή τη φορά προς όφελός τους, και προς όφελος της δημοκρατίας.

Αντί συμπερασμάτων: Η κανονικοποίηση του ίντερνετ

Το θέμα της πολιτικής και του ίντερνετ παραμένει ανοιχτό. Άλλωστε, μην ξεχνάμε ότι στην Αμερική για πρώτη φορά απέκτησε σημασία μόλις κατά την πρώτη εκλογή Ομπάμα (το 2008), ενώ στην Ευρώπη πολύ αργότερα. Είναι επομένως πολύ νωρίς για να κρίνει κανείς. Αν κάτι όμως μπορεί να παρατηρηθεί ήδη από τους συγγενείς χώρους που παρατηρήθηκε πολύ νωρίτερα η εξαφάνιση των μεσαζόντων είναι η σταδιακή κανονικοποίηση.

Όπως έχω αναφέρει και αλλού, το ίντερνετ καθώς ωριμάζει μοιάζει στην πραγματική ζωή: Ταινίες δεν νοικιάζουμε πια από video clubs όμως πληρώνουμε μηνιαίες συνδρομές, μουσική το ίδιο. Η Britannica έγινε συνδρομητική online, το ίδιο και οι σημαντικότερες συλλογές βιβλίων (πχ. Loeb). Τους ειδικούς στην μουσική, στη λογοτεχνία ή όπου αλλού μπορεί πλέον να μην τους διαβάζουμε σε εφημερίδες, όμως επισκεπτόμαστε τα προσωπικά τους blog ή ιστοσελίδες. Με άλλα λόγια, οι μεσάζοντες επιστρέφουν, επειδή η ανάγκη τους ποτέ δεν έλειψε, όμως πλέον με άλλο τρόπο και μορφή. Θεωρώ ότι το ίδιο θα συμβεί και στην πολιτική: Ο Τύπος θα επιστρέψει με τον έναν ή τον άλλον τρόπο (για πόσο καιρό άραγε δεν θα ντρεπόμαστε να απαντάμε ότι «ενημερωνόμαστε από τα social media»;), όμως μετά από όλη αυτή τη διαδικασία ωρίμανσης ο ρόλος του θα είναι ακόμα πιο ουσιαστικός για τις δημοκρατίες μας.

The post To hacking της Δημοκρατίας: Η αξία των μεσαζόντων appeared first on 2045.gr.