Εφόσον οι μετρήσεις είναι ακριβείς, χρειάστηκαν περίπου τρία χρόνια για να πάρει η τεχνητή νοημοσύνη το πάνω χέρι στην παραγωγή και διάθεση δεδομένων στο διαδίκτυο.

Θεωρούμε ότι το χρονικό σημείο μηδέν είναι ο Νοέμβριος του 2022, όταν το ChatGPT έγινε διαθέσιμο στο ευρύ κοινό, αν και μέχρι εκείνη τη στιγμή είχαν εμφανιστεί πολλές υπηρεσίες στον τομέα της δημιουργικής τεχνητής νοημοσύνης.

ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek, Perplexity και χιλιάδες ακόμα μοντέλα και υπηρεσίες, δημιουργούν καθημερινά -κατόπιν παραγγελίας των ανθρώπων που με ενθουσιασμό τις χρησιμοποιούν- τεράστιο όγκο δεδομένων κάθε μορφής. Κείμενα, φωτογραφίες, βίντεο, κώδικας βγαίνουν με καταιγιστικό ρυθμό και με διάφορους τρόπους καταλήγουν στις οθόνες μας, είτε επειδή το ζητήσαμε είτε επειδή εμφανίζεται στη ροή ενημερώσεών μας σε ένα μέσο κοινωνικής δικτύωσης.

Καλώς ήρθατε σε έναν κόσμο συνθετικών δεδομένων.

Δεδομένα χαμηλής διατροφικής αξίας

Ο ορισμός είναι απλός, τα συνθετικά δεδομένα είναι ο,τιδήποτε παράγεται από την τεχνητή νοημοσύνη. Σε αντιδιαστολή, έχουμε τα ανθρωπογενή δεδομένα και επί χιλιάδες χρόνια, το είδος μας είχε το μονοπώλιο στη μετάδοση της γνώσης από γενιά σε γενιά. Αυτό το μονοπώλιο καταργήσαμε εκουσίως με την εμφάνιση της δημιουργικής και της γενικής χρήσης τεχνητής νοημοσύνης.

Τα γλωσσικά μοντέλα έχουν πια «διαβάσει» ό,τι έχει δημιουργηθεί από τον άνθρωπο αλλά κάπως θα πρέπει να συνεχίζεται η εξέλιξή τους. Η ιδέα για χρήση των συνθετικών δεδομένων ακούγεται λογική. Αν οι άνθρωποι μαθαίνουν από άλλους ανθρώπους γιατί να μη συμβαίνει κάτι ανάλογο για τις μηχανές;

Μόνο που οι δοκιμές δείχνουν ότι τα πράγματα δεν είναι έτσι όπως τα θέλουμε.

Όταν ένα γλωσσικό μοντέλο εκπαιδεύεται με βάση συνθετικά δεδομένα, χάνει σταδιακά σε πολυπλοκότητα. Τα συνθετικά δεδομένα είναι ομοιογενή, έχουν πιο απλή δομή σε σχέση με τα ανθρωπογενή δεδομένα και έχουν μια τάση να κινούνται προς τον μέσο όρο.

Αν τα ανθρωπογενή δεδομένα είναι κεφτεδάκια που φτιάχνουμε στο σπίτι μας ,τα συνθετικά είναι τα μπιφτέκια μιας αλυσίδας fast-food. Τα πρώτα δεν είναι πανομοιότυπα μεταξύ τους, τα δεύτερα είναι. Διατροφικώς, τα πρώτα τείνουν να είναι καλύτερα από τα δεύτερα.

Κατ’ αναλογία, τα συνθετικά δεδομένα είναι πιο «φτωχά», δεν περιέχουν δημιουργικές εκφράσεις, νεολογισμούς και, γενικά, τις μικρολεπτομέρειες που διαφοροποιούν τον λόγο από άνθρωπο σε άνθρωπο.

Καθώς έχουν την τάση να κινούνται προς τον μέσο όρο, αναπαράγουν και τον μέσο όρο των προκαταλήψεων, οπότε στην εκπαίδευση των γλωσσικών μοντέλων των επόμενων γενιών οι ίδιες προκαταλήψεις θα διαιωνίζονται. Δεν είναι ότι οι ανθρώπινες προκαταλήψεις είναι καλύτερες, απλώς υπάρχουν διαφορές μεταξύ των ανθρώπων που αναπτύσσουν ή «εκπαιδεύουν» τα γλωσσικά μοντέλα. Αλλιώς βλέπει τον κόσμο ένας Αμερικανός, αλλιώς ένας Ασιάτης, για παράδειγμα και οι προκαταλήψεις του πρώτου δεν συμπίπτουν με εκείνες του δεύτερου. Αυτή η ποικιλομορφία (ακόμα και η αρνητική της πλευρά, όπως εκδηλώνεται με διάφορες προκαταλήψεις) χάνεται όταν το γλωσσικό μοντέλο αναλαμβάνει τον ρόλο το «δασκάλου» για τα μοντέλα της επόμενης γενιάς.

Κάποιος που εξαρτά τη διατροφή του αποκλειστικά από τα μπιφτέκια ενός fast-food είναι αρκετά πιθανό ότι θα αντιμετωπίσει προβλήματα υγείας. Κατ’ αναλογία προβλήματα θα αντιμετωπίσει και το γλωσσικό μοντέλο που εκπαιδεύεται μόνο με συνθετικά δεδομένα, αφού από την υπερβολική ομοιογένεια στο τέλος θα παράγει αποτελέσματα που θα χαρακτηρίζονται από τόση ομοιογένεια που θα είναι, τελικώς, άχρηστα για τον άνθρωπο που τα παρήγγειλε.

Υπάρχουν κάποιες προσεγγίσεις που προσπαθούν να απαντήσουν σε αυτή την πρόκληση. Η δημιουργία συνθετικών δεδομένων με τρόπο που να μοιάζει με τον ανθρώπινο, ακούγεται ως μια καλή προσέγγιση. Βεβαίως, εύκολα το λες, δύσκολα το κάνεις. Για παράδειγμα, η Anthropic μιλάει για «Συνταγματική Τεχνητή Νοημοσύνη» (Constitutional AI) όπου σε πρώτη φάση το γλωσσικό μοντέλο λαμβάνει ένα σύνολο αρχών τις οποίες οφείλει να τηρεί – ένα είδος Συντάγματος δηλαδή. Αν σας θυμίζει τους τρεις νόμους ρομποτικής που είχε περιγράψει ο Ισάακ Ασίμοφ, είστε σε καλό δρόμο.

Με βάση αυτές τις αρχές, το γλωσσικό μοντέλο φτάνει στο σημείο να αξιολογεί τις απαντήσεις του αυτόματα. Για να φτάσει εκεί, ξεκινάει από ένα κατώτερο επίπεδο, όπου υπάρχει ανθρώπινη επίβλεψη στη διαδικασία εκμάθησης. Ακολούθως, ένα άλλο μοντέλο που λειτουργεί ως ανεξάρτητος και ουδέτερος παρατηρητής εξετάζει κατά πόσο οι απαντήσεις τηρούν τις αρχές του «Συντάγματος» και, εφόσον το γλωσσικό μοντέλο – μαθητής περάσει με επιτυχία τις δοκιμασίες προχωρά, πια, αυτόνομα ως «πολίτης» που υπακούει στους κανόνες.

Οι οποίοι κανόνες του «Συντάγματος» της Anthropic έχουν θεσπιστεί με βάση κείμενα που αντανακλούν κυρίως δυτικές αξίες. Αυτή η προσέγγιση είναι καλή διότι εμπεριέχει ασφάλεια (για παράδειγμα, το μοντέλο δεν θα μας πει πώς θα ανατρέψουμε με όπλα την κυβέρνηση της χώρας μας και θα μας προτείνει να φτιάξουμε ένα πολιτικό κόμμα και να επιδιώξουμε την αλλαγή μέσω εκλογών) αλλά δεν έχουν όλοι τις ίδιες αξίες. Πολλές κοινωνίες δίνουν τεράστια σημασία στον σεβασμό στους μεγαλύτερους, σε άλλες υπάρχουν βαθιά ριζωμένες θρησκευτικές παραδόσεις και σε άλλες το τι είναι ελεύθερη έκφραση μπορεί να μας κάνει να διαφωνήσουμε. Είναι μάλλον δύσκολο να βρούμε, τελικά, ένα «Σύνταγμα» στο οποίο θα συμφωνήσουμε όλοι, όμως ακόμα και αν δεχθούμε ότι υπάρχουν 10 ισχυρά γλωσσικά μοντέλα με ισάριθμο κατάλογο κανόνων, είναι δύσκολο να ξεφύγουμε από την ομοιομορφία που δημιουργείται από την επικράτηση των συνθετικών δεδομένων. Μπορεί η ομοιομορφία να μην είναι οικουμενική αλλά θα έχουμε δέκα από αυτές με κάποιες παραλλαγές μεταξύ τους.

Εφιαλτική ομοιομορφία

Η αρχιτεκτονική έχει ουκ ολίγα παραδείγματα δημιουργιών που δίχασαν τον κόσμο και το μουσείο Guggenheim είναι μια εξαιρετική περίπτωση αρχιτεκτονικής δημιουργίας που όταν κατασκευάστηκε συνάντησε την έντονη αποδοκιμασία.

Το χαρακτήρισαν «τεράστιο γκαράζ», «γιγαντιαίο τιρμπουσόν», «τεράστια φόρμα για γλυκά», «ανάποδο μπολ», «υπερμεγέθη φραντζόλα», «λεκάνη χωρίς λαβές». Καθόλου κολακευτικά σχόλια.

Έντονα αρνητική ήταν η υποδοχή που επιφυλάχθηκε και για το Κέντρο Pompidou στο Παρίσι, με τη Le Monde να μιλάει για τον «βιασμό του Παρισιού» και τους Παριζιάνους να του δίνουν το παρατσούκλι «Η Nottre Dame των σωληνώσεων».

Τα δύο κτίρια απέχουν μεταξύ τους 20 χρόνια αλλά ένα από τα (πολλά) στοιχεία που τα συνδέουν είναι ότι δεν σχεδιαστεί με τον μέσο όρο κατά νου. Ένα μοντέλο τεχνητής νοημοσύνης που θα είχε εκπαιδευτεί με συνθετικά δεδομένα, θα ακολουθούσε τη μέση οδό, θα επέλεγε φόρμες που επικρατούν στο αστικό τοπίο και θα δημιουργούσε κτίρια που δεν θα ξεχώριζαν με τον τρόπο που ξεχωρίζουν το Guggenheim το Pompidou ή τα κτίρια του Gaudi.

Προγραμματιστές-ρομπότ, προγράμματα-ρομπότ

Είναι μάλλον βέβαιο ότι αν αφήσουμε τα συνθετικά δεδομένα να ορίσουν το αρχιτεκτονικό μας μέλλον, θα βυθιστούμε σε μια σούπα ομοιομορφίας αλλά τι γίνεται με έναν τομέα όπως είναι ο προγραμματισμός; Η ανάπτυξη εφαρμογών έχει σε γενικές γραμμές μια μεθοδολογία που δεν αφήνει πολλά περιθώρια για προσεγγίσεις ανάλογες με εκείνες που επέδειξε ο Gaudi, οπότε γιατί να μην αφήσουμε τις μηχανές να γράψουν τις εφαρμογές μας κατά παραγγελία;

Μιλάμε, βεβαίως, θεωρητικά αλλά ο κώδικας παράγεται από συστήματα τεχνητής νοημοσύνης που έχουν εκπαιδευτεί για αυτό τον σκοπό με κώδικα από συστήματα παλαιότερης γενιάς, δεν θα είναι κατ’ ανάγκη καλύτερος από τον κώδικα των -ανθρώπων- προγραμματιστών. Η τάση της ομοιογενοποίησης και η κυριαρχία του μέσου όρου θα δημιουργούσε «πολυλογάδικο» κώδικα με σειρές από if ή ατέρμονες αλληλουχίες βρόχων. Βέλτιστες αλλά όχι κατ’ ανάγκη ιδιαίτερα δημοφιλείς πρακτικές ασφαλείας ή πρακτικές που διακρίνονται από δεξιοτεχνία (διότι υπάρχει και τέτοια στον προγραμματισμό αντίθετα με ό,τι ίσως επικρατεί ως άποψη στους εκτός του χώρου) θα εξαφανίζονταν σταδιακά.

Ομοιομορφία σημαίνει ότι το κενό ασφαλείας που υπήρχε σε μια εφαρμογή μπορεί να επανεμφανίζεται σε άλλες, κάνοντας τη δουλειά των κυβερνοεγκληματιών πιο εύκολη και των κυβερνοαστυνόμων πιο δύσκολη.

Στο τέλος, μοιραία οδηγούμαστε σε ατέρμονες γραμμές κώδικα, χωρίς κάποια βελτιστοποίηση. Σε ακόμα μεγαλύτερο βάθος χρόνου θα φτάνουμε σε κώδικα που θα είναι πια αδύνατο να συντηρηθεί ούτε από μηχανή ούτε από άνθρωπο.

Ενδεχομένως, όλο το σύστημα να καταρρεύσει τελικά εκ των έσω, επειδή ο κώδικας θα ήταν δυσνόητος (για όλους) και ευάλωτος (από πολλούς).

Όλα αυτά θα μπορούσαν να συμβούν τόσο βαθιά στον χρόνο που η εφαρμογή για την οποία γράφτηκε ο κώδικας θα είναι παρωχημένη, αλλά γιατί να μη συμβούν ταχύτερα, σε τρία, πέντε ή δέκα χρόνια;

Για την ώρα, η ανθρώπινη συμμετοχή στην ανάπτυξη και εξέλιξη των μοντέλων αποτελεί τη μόνη προσέγγιση που αντιμετωπίζει την πρόκληση των συνθετικών δεδομένων. Όμως, επειδή οι άνθρωποι έχουμε ένα μοναδικό ταλέντο στο να δυσκολεύουμε τα πράγματα, ο ενθουσιασμός μας για όσα δημιουργούν οι εφαρμογές γενικής και δημιουργικής τεχνητής νοημοσύνης είναι τέτοιος που με μεγάλη χαρά γεμίζουμε το διαδίκτυο με συνθετικά δεδομένα.

Υπάρχουν χρήστες σε διάφορα κοινωνικά δίκτυα που επαίρονται για την ανάθεση της συγγραφής δημοσιεύσεων σε γλωσσικά μοντέλα, λες και υπάρχει κάποιος διαγωνισμός σε εξέλιξη για το ποιος θα γράψει τα περισσότερα posts. Υπάρχουν λογαριασμοί που κάνουν υποτιθέμενες αναπαραστάσεις μαχών της αρχαιότητας, με Έλληνες και Πέρσες να ανταλλάσσουν προσβλητικές φράσεις στα αγγλικά, διότι το μοντέλο δεν μπορεί να «αντιληφθεί» τον αναχρονισμό και αυτός που έκανε την παραγγελία της αναπαράστασης δεν ενδιαφέρεται για τέτοιες λεπτομέρειες. Υπάρχει, τέλος, ουκ ολίγο υλικό που είναι αποτέλεσμα των παραισθήσεων από τις οποίες εξακολουθούν να πάσχουν τα γλωσσικά μοντέλα. Αν υπάρχει κάτι χειρότερο από την ομοιομορφία, αυτό είναι η ομοιομορφία με λάθη.

Μάλλον χρειαζόμαστε περισσότερο Guggenheim…

The post Συνθετικά δεδομένα – Ο κίνδυνος ενός fast-food διαδικτύου appeared first on 2045.gr.

Όχι και τόσο ξαφνικά είναι αλήθεια, βλέπουμε σημαντικές πτυχές της διαδικτυακής μας ζωής να περνούν από τα «διόδια» των συνδρομών. Στο κόστος πρόσβασης, προστίθεται η μηνιαία επιβάρυνση για την πρόσβαση σε μια σειρά από υπηρεσίες, είτε πρόκειται για ψυχαγωγίας είτε για μη ψυχαγωγίας.  Οι πλατφόρμες streaming και gaming, οι οικογένειες εφαρμογών της Microsoft ή της Adobe, καθώς και ένα  πλήθος υπηρεσιών ειδησεογραφίας ή σχολιασμού, αποκτούν μόνιμη πρόσβαση στο πορτοφόλι εκατομμυρίων χρηστών.

Πώς φτάσαμε ως εδώ

Δεν φτάσαμε σε αυτό το σημείο ξαφνικά. Αν αναζητούμε ένα χρονικό σημείο που να οριοθετεί την επί πληρωμή πρόσβαση σε συγκεκριμένο περιεχόμενο, μπορούμε αρκετά βολικά να επιλέξουμε την 9^η Ιανουαρίου 2001. Ήταν η ημέρα που η Apple ανακοίνωσε το iTunes, ένα online κατάστημα διάθεσης μουσικής. Δεν το λέμε «πώλησης» διότι το iTunes πωλούσε την άδεια χρήσης της μουσικής και όχι ένα φυσικό μέσο αποθήκευσης μουσικής όπως συνέβαινε μέχρι τότε με τα CD, τα βινύλια ή τις κασέτες. Όσοι «αγόραζαν» μουσική από το iTunes μπορούσαν να την ακούνε ξανά και ξανά σε ελεγχόμενο περιβάλλον εξοπλισμού, αρχικά σε Mac και συσκευές iPod, αργότερα σε Windows, αργότερα σε iPhone και iPad. Σε κάθε περίπτωση υπάρχει μια σύνδεση του χρήστη με τη βιβλιοθήκη και τα δικαιώματα πρόσβασης. Καμία σχέση με τον παλιό, αναλογικό τρόπο αναπαραγωγής της μουσικής.

Τον δρόμο της μουσικής ακολούθησαν τα λογοτεχνικά έργα αν και όχι με την ίδια επιτυχία. Δεδομένου ότι το βιβλίο είναι εξ ορισμού φορητό και χωρίς ανάγκες φόρτισης, η έντυπη εκδοχή της λογοτεχνίας αποτελεί ένα ισχυρό κάστρο στη μέση ενός εντατικά ψηφιοποιημένου κόσμου που διαρκώς επεκτείνεται. Τα έντυπα βιβλία υπερτερούν των ψηφιακών σε μια σχέση 4 προς 1 σε όρους πωλήσεων και η κυριαρχία τους δεν αμφισβητείται – προς το παρόν τουλάχιστον. Αν τα βιβλία είναι η εξαίρεση ο κανόνας είναι ότι η ψηφιοποίηση είναι πανταχού παρούσα και η πρόσβαση σε πολλές πτυχές της απαιτεί την πληρωμή συνδρομών.

Γίνεται όλο και πιο σαφές ότι σταδιακά απομακρυνόμαστε από την εποχή που κυριαρχούσε το δόγμα “Information wants to be free” που αποδίδεται στον Stewart Brand. Σύμφωνα με αυτό το αξίωμα, όταν η πληροφορία είναι διαθέσιμη δωρεάν, μπορεί να συμβάλει στην καινοτομία και την πρόοδο, όμως η πράξη δείχνει ότι στην πράξη υπάρχουν προβλήματα, όπως για παράδειγμα, πώς θα ζήσει ο παραγωγός της πληροφορίας. Ο ίδιος ο Brand, άλλωστε, πουλάει ηλεκτρονικά βιβλία για την πλατφόρμα του Kindle, δεν τα προσφέρει δωρεάν.

Σε όρους ταχύτητας πρόσβασης είναι σαφές ότι υπάρχει διαχωρισμός με βάση το διαθέσιμο εισόδημα. Όσοι έχουν τη δυνατότητα να χρηματοδοτήσουν το κόστος πρόσβασης μέσω οπτικής ίνας έχουν ταχύτερη πρόσβαση σε περιεχόμενο και υπηρεσίες από εκείνους που προσπαθούν να καλύψουν τις ανάγκες τους με τεχνολογίες προηγούμενων γενιών. Βεβαίως οι επιδοτήσεις λύνουν ένα σημαντικό μέρος της όποιας ανισορροπίας δημιουργείται. Στο κομμάτι της υπηρεσίας, στην Ευρώπη, δεν έχουμε ουσιαστικές διαφορές. Οι υπηρεσίες streaming και οι υπηρεσίες τηλεκπαίδευσης για παράδειγμα αντιμετωπίζονται από τους παρόχους επί ίσοις όροις και δεν υπάρχει προνομιακή μεταχείριση.

Στην Ευρώπη, όλα τα δεδομένα είναι ίσα, καθώς εφαρμόζεται η αρχή της δικτυακής ουδετερότητας. Στις ΗΠΑ τα πράγματα είναι σαφώς πιο μπερδεμένα και η υπόθεση της δικτυακής ουδετερότητας έχει εξελιχθεί σε ένα  παράξενο μπρα-ντε-φερ μεταξύ Δημοκρατικών και Ρεπουμπλικανών, Οι Δημοκρατικοί θεωρούν ότι η δικτυακή ουδετερότητα πρέπει να προστατευτεί, οι Ρεπουμπλικανοί θεωρούν ότι δεν βοηθά στην καινοτομία και ότι πρέπει να υπάρχουν «λωρίδες εξπρές» για συγκεκριμένες υπηρεσίες. Αντιλαμβάνεστε στον παρόντα χρόνο, στο έτος 2025 με τον Ντόναλντ Τραμπ στον Λευκό Οίκο, που έχει γείρει η πλάστιγγα.

Ο αργός θάνατος του… τσάμπα

Για περίπου 25-30 χρόνια, οι διαδικτυακές υπηρεσίες κάλυπταν τα λειτουργικά τους έξοδα με τα έσοδα που συγκέντρωναν από τη διαφήμιση. Αυτός ήταν ο κανόνας (με τις όποιες εξαιρέσεις) είτε μιλούσαμε για ειδησεογραφικές υπηρεσίες είτε για μηχανές αναζήτησης.

Με την τεχνητή νοημοσύνη τα δεδομένα αλλάζουν ριζικά και το είδαμε πολύ πολύ γρήγορα.

Όσοι είχαν την τύχη να δουν στα πρώτα του βήματα το Midjourney, μιας υπηρεσίας που δημιουργεί εικόνες με βάση την περιγραφή που δίνει ο κάθε χρήστης, θυμούνται ότι υπήρχε δυνατότητα δωρεάν πρόσβασης και καταχώρισης των σχετικών εντολών. Αυτό πολύ σύντομα καταργήθηκε, καθώς υπήρξε χρήση πέραν των -οικονομικών- δυνατοτήτων της πλατφόρμας.

Ο λόγος είναι απλός και αναλύεται συχνά πυκνά όταν μιλάμε για την τεχνητή νοημοσύνη – το ενεργειακό κόστος.

Μία απάντηση σε ερώτηση που γίνεται σε ένα γλωσσικό μοντέλο όπως τα ChatGPT, Claude, Gemini, Perplexity, Deepseek κ.τ.λ. υπολογίζεται ότι χρειάζεται ενέργεια που ισοδυναμεί με 3 χιλιοστά της κιλοβατώρας, δέκα φορές περισσότερη από την ενέργεια που χρειάζεται μια κλασική αναζήτηση μέσω Google ή Bing.

Βεβαίως, η κατανάλωση ενέργειας έχει περιβαλλοντικές επιπτώσεις. Ερευνητές που αξιολόγησαν τον περιβαλλοντικό αντίκτυπο του γλωσσικού μοντέλου BLOOM, κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι για όλο τον κύκλο ζωής του ευθύνεται για την απελευθέρωση 50,5 τόνων διοξειδίου του άνθρακα. Για τη δημιουργία δύο εικόνων μέσω ενός εργαλείου τεχνητής νοημοσύνης, απαιτείται ενέργεια που θα ήταν αρκετή για τη φόρτιση ενός smartphone. Βεβαίως όταν η ενέργεια παράγεται από ανανεώσιμες πηγές δεν υπάρχουν ρύποι και άρα δεν υπάρχουν και δικαιώματα ρύπων. Όμως μεγάλο μέρος της ενέργειας εξακολουθεί να παράγεται από συμβατικές μονάδες παραγωγής και όλα αυτά σημαίνουν κόστος.

Κόστος, το οποίο ούτε καν εταιρείες με εξαιρετικά μεγάλη ρευστότητα όπως η Alphabet (η μητρική εταιρεία της Google), η Meta (η αντίστοιχη του Facebook) ή η Amazon δεν έχουν τη δυνατότητα και τη διάθεση να καλύψουν.  Λέμε για διάθεση, διότι αναλυτές της Morgan Stanley υπολόγισαν ότι αν η τεχνητή νοημοσύνη παρήγαγε απαντήσεις των 50 λέξεων για το 50% των ερωτημάτων, το κόστος για την Google θα διαμορφωνόταν στα 6 δισ. δολάρια, ποσό που αντιστοιχεί στο 2% των εσόδων της Alphabet για το τελευταίο οικονομικό έτος.

Οπότε η συνδρομή είναι μόνη επιλογή και το αποτέλεσμα είναι το χάσμα μεταξύ εκείνων που μπορούν να βάλουν το χέρι στην τσέπη και εκείνων που δεν μπορούν να διευρύνεται.

Έτσι όπως έχουν τα πράγματα αυτή τη στιγμή, στα μέσα του 2025, η κατάσταση διαμορφώνεται ως εξής.

Υπάρχουν εκείνοι που χρησιμοποιούν τις δωρεάν εκδοχές των γλωσσικών μοντέλων και των άλλων εργαλείων δημιουργικότητας και ανάλυσης. Η δωρεάν πρόσβαση παρέχει περιορισμούς στον αριθμό των εντολών (των prompts, στη γλώσσα των chatbots) και, αν θέλουμε να το πούμε με κυκλοφοριακούς όρους, βάζει τους χρήστες στη δεξιά λωρίδα.

Υπάρχει η μεσαία κατηγορία που με ένα ποσό της τάξης των 20 δολαρίων τον μήνα και με δυνατότητα διακοπής της ανά πάσα στιγμή (δηλαδή με το ίδιο μοντέλο που βλέπουμε στις υπηρεσίες streaming), προσφέρεται πρόσβαση στα πιο πρόσφατα γλωσσικά μοντέλα και σε πιο σύνθετες δυνατότητες.

Τέλος, υπάρχει η κατά περίπτωση ανώτερη κατηγορία με πρόσβαση σε όλες τις δυνατότητες της πλατφόρμας και με μηνιαίο κόστος που φτάνει ως και τα 200 δολάρια. Στην ουσία πρόκειται για επίπεδο συνδρομής που δεν αφορά χρήση της μορφής «πόσα ζήτα έχει η λέξη κουνουπίδι» και έχει κυρίως επαγγελματική χρήση. Δεν αποκλείουμε κάποιος να δίνει 2.400 δολάρια τον χρόνο για να κάνει ανούσιες ερωτήσεις στο ChatGPT, αλλά αυτή μάλλον δεν είναι μια συνηθισμένη χρήση. Μια πιο αναλυτική κατάσταση του τι προσφέρει και του τι δεν προσφέρει κάθε πλατφόρμα δείχνει ποια είναι τα όρια του δωρεάν. Το γενικό συμπέρασμα είναι ότι η περίμετρος του δωρεάν περιορίζεται σημαντικά.

Πόσο κοστίζει η τεχνητή νοημοσύνη;

Ας πάμε λοιπόν από τα γενικά στα ειδικά και ας δούμε ποια είναι τα μοντέλα χρήσης που συναντάμε στα πιο δημοφιλή μοντέλα ΑΙ σήμερα:

Open AI

Free

• Πρόσβαση στο GPT‑4.1 mini
• Δεδομένα σε πραγματικό χρόνο με αναζήτηση στο Web
• Περιορισμένη πρόσβαση στα GPT‑4o, OpenAI o4-mini και στη λειτουργία “deep research”
• Περιορισμένες δυνατότητες ανάλυσης δεδομένων, δημιουργίας εικόνων
• Επεξεργασία κώδικα στην εφαρμογή του ChatGPT για macOS
• Δημιουργία custom GPTs

Plus (20 $ / μήνα)

• Λιγότερα όρια στη χρήση ανάλυσης δεδομένων και δημιουργίας εικόνων.
• Λειτουργία φωνής για βίντεο και κοινή χρήση οθόνης
• Πρόσβαση στα μοντέλα “deep research» (OpenAI o3, OpenAI o4-mini, OpenAI o4-mini-high)
• Δυνατότητα πρόσβασης σε επόμενα μοντέλα.
• Χρήση της υπηρεσίας
• Sora για δημιουργία
• βίντεο ανάλυσης 720p και διάρκειας έως 10 δευτερόλεπτα

Pro 200 $ / μήνα

• Απεριόριστη πρόσβαση στο GPT‑4o και στη λειτουργία φωνής για βίντεο και κοινή χρήση οθόνης
• Πρόσβαση στο OpenAI o1 pro, που χρησιμοποιεί περισσότερη επεξεργαστική δύναμη για να απαντά σε πιο σύνθετες ερωτήσεις
• Επιπλέον πρόσβαση στη λειτουργία “deep research”
• Ταχύτερη δημιουργία βίντεο στο Sora με ανάλυση ως και  1080p και για βίντεο έως και 20  δευτερολέπτων, χωρίς υδατογράφημα

Anthropic

Free

• Δημιουργία κώδικα και οπτικοποίηση δεδομένων
• Δημιουργία και επεξεργασία περιεχομένου
• Ανάλυση κειμένου και εικόνας

Pro (15 € / μήνα)

• Περισσότερα περιθώρια χρήσης σε σχέση με τη δωρεάν έκδοση
• Δημιουργία projects για την οργάνωση συζητήσεων και αρχείων
• Πρόσβαση στο διαδίκτυο
• Υποστήριξη πιο σύνθετων εργασιών και δυνατότητα χρήσης επιπλέον μοντέλων

Max (90€ / μήνα)

• Περισσότερα περιθώρια χρήσης σε σχέση με τις άλλες εκδόσεις
• Πρόσβαση στη λειτουργία advanced Research
• Πρόσβαση σε νέα μοντέλα.
• Κατά προτεραιότητα πρόσβαση στην υπηρεσία σε ώρες μεγάλης ζήτησης

Google

Free

• Πρόσβαση στο μοντέλο 2.5 Flash
• Περιορισμένη πρόσβαση στο 2.5 Pro
• Δημιουργία εικόνας με το Imagen 4
• Χρήση του Deep Research
• Χρήση των υπηρεσιών Gemini Live, Canvas,
• Gems, Whisk, NotebookLM

Gemini Advanced (16.80 $ / μήνα)

• Πρόσβαση σε μοντέλα για την εκτέλεση σύνθετων εργασιών
• Πλήρης πρόσβαση στη λειτουργία Deep Research
• Analyse lengthy documents Ενσωμάτωση του Gemini σε Gmail, Docs, Sheets κλπ
• Χρηση του NotebookLM Plus
• Επιπλέον λειτουργίες μέσω του Google Workspace
• 2 TB αποθηκευτικού χώρου

Google AI Pro 22.99 € / μήνα

• Πρόσβαση σε πιο εξελιγμένα μοντέλα Χρήση του  Deep Research on 2.5 Pro
• Δημιουργία βίντεο με το  Veo 3 και δυνατότητα επεξεργασίας με το Flow
• Περισσότερα περιθώρια χρήσης του Whisk
• Επιπλέον λειτουργίες μέσω του Google Workspace
• 2 TB αποθηκευτικού χώρου

Perplexity

Free

• Απεριόριστες απλές αναζητήσεις
• Τρεις αναζητήσεις με τη λειτουργία Pro
• Ανέβασμα έως και τριών αρχείων ανά ημέρα

Pro (20 $ / μήνα)

• Πρόσβαση στη λειτουργία Deep Research
• Δεκαπλάσιος αριθμός παραπομπών σε κάθε απάντηση
• Πρόσβαση στα πιο εξελιγμένα γλωσσικά μοντέλα

Mistral

Free

• Αναζητήσεις στο Web σε πραγματικό χρόνο
• Δημιουργία εικόνων
• Λειτουργία canvas
• Επεξήγηση κώδικα
• Δυνατότητα σύνδεσης με Gmail, Google Calendar

Pro (14,99 $  / μήνα, 5,99  $ / μήνα για σπουδαστές)

• 6 φορές περισσότερα μηνύματα σε σχέση με τη δωρεάν έκδοση και 5 φορές περισσότερες αναζητήσεις σε πραγματικό χρόνο
• 40 φορές περισσότερες εικόνες
• Πρόσβαση στη λειτουργία Deep Research
• Δεκαπλάσιος αριθμός παραπομπών σε κάθε απάντηση
• Πρόσβαση στα πιο εξελιγμένα γλωσσικά μοντέλα

Team (24.99 $ / χρήστη / μήνα)

• Κανένας περιορισμός σε αριθμό μηνυμάτων αναζητήσεων, δημιουργίας εικόνων
• Ενσωμάτωση με Gmail, Google Calendar, Google Drive, SharePoint

Πιο εξειδικευμένα, πιο ακριβά

Στον κόσμο της τεχνητής νοημοσύνης όμως δεν υπάρχουν μόνο τα chatbots. Υπάρχουν υπηρεσίες και εργαλεία που είναι διαθέσιμα αποκλειστικά μέσω συνδρομής και οι όποιες δωρεάν δυνατότητες έχουν εξαιρετικά περιορισμένο χαρακτήρα.

Μία τέτοια περίπτωση είναι το Imagine Art, ένα εργαλείο δημιουργίας βίντεο και εικόνα με τη μηνιαία συνδρομή να ξεκινάει από τα 11 δολάρια και να κλιμακώνεται στα 25, 50 και  100 δολάρια. Αντίστοιχα το Runway ML που απευθύνεται στην ίδια κατηγορία δημιουργών, προσφέρει μια βασική δωρεάν έκδοση και από εκεί και μετά διαθέτει συνδρομές που φτάνουν σε ετήσια βάση τα 144, 335, 912 και 1.000 δολάρια. Παρόμοια είναι η κατάσταση για όλα τα εργαλεία που με κάποιο τρόπο απευθύνονται σε επαγγελματίες, κυρίως στον χώρο της επικοινωνίας, του βίντεο, της εικόνας και της μουσικής.

Ωστόσο η τάση που διαμορφώνεται και σταδιακά θα αγγίζει όλο και περισσότερους χρήστες είναι εδώ – Το διαδίκτυο έχει αποκτήσει διόδια για την είσοδο σε πολλές από τις «γειτονιές» του και αυτή η πρακτική θα γίνεται όλο και πιο εμφανής όσο περνάει ο καιρός.

The post Aπό το δωρεάν Internet, στο Internet των πολλών ταχυτήτων appeared first on 2045.gr.

Η σύλληψη του ιδρυτή του Telegram  Pavel Durov στη Γαλλία στις 24 Αυγούστου προκάλεσε (και εξακολουθεί να προκαλεί) αίσθηση. Οι κατηγορίες που αντιμετωπίζει ο Durov είναι αρκετά βαριές. Συνέργεια στη διανομή υλικού παιδικής πορνογραφίας, παροχή συνδρομής σε εγκληματιaκές οργανώσεις, άρνηση παροχής πληροφοριών στις διωκτικές αρχές. Αν κριθεί ένοχος μπορεί να βρεθεί για πολλά χρόνια στις γαλλικές φυλακές. Σχεδόν ταυτόχρονα η Βραζιλία έκλεισε στους πολίτες της την πρόσβαση στο X λόγω μη συμμόρφωσης της εταιρείας με την υποχρέωση ορισμού νομικού εκπροσώπου στη νοτιομερικανική χώρα. Η σύλληψη του Durov και το «μπλόκο» στο Χ προκάλεσαν ποικίλα σχόλια σχετικά με την προστασία της ελευθερίας του λόγου, τα όριά της, τις νομικές υποχρεώσεις των μεγάλων online υπηρεσιών, το γεωπολιτικό περιβάλλον και το μέλλον του διαδικτύου.  

Μια από τις απόψεις που εκφράστηκε με ποικίλους τρόπους είναι ότι πλατφόρμες όπως το Telegram, όπου ο έλεγχος του περιεχομένου είναι ιδιαίτερα περιορισμένος, οι χρήστες μπορούν να εκφραστούν ελεύθερα και ότι αυτή η ελευθερία είναι σημαντικότερη από την κρατική εξουσία που ερευνά εγκληματικές δραστηριότητες ορισμένων χρηστών. Το είδαμε γραμμένο στην Washington Post, πολύ πιο έντονα στο Cato Institute και επίσης με μια έντονα κριτική διάθεση στο Politico.  Ο ιδιοκτήτης του Χ Elon Musk δεν εξέπληξε με τη δημόσια δήλωση στήριξής του στον Durov, αλλά μία κάποια έκπληξη προκλήθηκε μετά την ανάλογη δήλωση του Edward Snowden, δεδομένου ότι ο πρώην εργολάβος των αμερικανικών μυστικών υπηρεσιών διαμένει στη Ρωσία, η οποία διατηρεί μία μάλλον ταραχώδη σχέση με τον δημιουργό του Telegram.

Στον αντίποδα, διαβάζουμε στον Guardian ότι ο Durov είναι ο πρώτος διευθύνων σύμβουλος τεχνολογικής εταιρείας που καλείται να αναλάβει τις ευθύνες των πράξεών του, ενώ άλλοι αμφισβητούν το κατά πόσο η σύλληψη του Durov σχετίζεται με την ελευθερία του λόγου. Υπάρχει επίσης η άποψη ότι η Γαλλία το παράκανε, ενώ η Le Monde υποστηρίζει ότι η σύλληψη του επικεφαλής του Telegram συνιστά υπεράσπιση του κράτους δικαίου και όχι περιορισμό στην ελευθερία της έκφρασης.

Ουσιαστικά η συζήτηση επιστρέφει σε ένα παλιό θέμα – ποια ευθύνη έχουν οι πλατφόρμες για το περιεχόμενο που αναρτούν σε αυτές οι χρήστες τους;

Ο λύκος που «έφτιαξε» το Internet

Το όνομα Jordan Belfort  μπορεί να μη θυμίζει πολλά πράγματα. Μεσουράνησε ως χρηματιστής στη δεκαετία του 1990 με τη χρηματιστηριακή εταιρεία Stratton Oakmont  που ο ίδιος είχε ιδρύσει. Όπως αποδείχθηκε αργότερα εξαπάτησε πελάτες του, ενώ ενεπλάκη σε πράξεις χειραγώγησης της αγοράς. Έκανε το χρέος του στην κοινωνία μένοντας 22 μήνες στη φυλακή και αργότερα έγραψε ένα βιβλίο για τη ζωή του στο οποίο έδωσε τον τίτλο “Ο Λύκος της Wall Street”. Το βιβλίο έγινε ταινία με τον Leonardo diCaprio στον κεντρικό ρόλο, αλλά δεν είναι το βιβλίο ή η ταινία το θέμα μας. Το 1995 σε ένα από τα φόρουμ της διαδικτυακής εταιρείας Prodigy (σ.σ. στη δεκαετία του ’90 οι εταιρείες πρόσβασης στο διαδίκτυο λειτουργούσαν διάφορες υπηρεσίες όπως online φόρουμ μέσω των οποίων οι χρήστες επικοινωνούσαν με ανταλλαγή μηνυμάτων) δημοσιεύθηκαν μηνύματα που ανέφεραν ότι η εταιρεία του Belfort ήταν μια «σέχτα χρηματιστών που ή λένε ψέματα για να βγάλουν το προς το ζειν ή απολύονται».

Η Stratton Oakmont μήνυσε την Prodigy με την κατηγορία της συκοφαντίας και η υπόθεση έφτασε στο Ανώτατο Δικαστήριο της Νέας Υόρκης, που έκρινε ότι η Prodigy είχε ευθύνη για τα σχόλια που είχε δημοσιεύσει ο συνδρομητής της. Η απόφαση προκάλεσε ανατριχίλα στις εταιρείες του νέου, τότε, διαδικτύου. Στα μέσα της δεκαετίας του ’90 δεν υπήρχαν social media, η Microsoft μόλις είχε «ανακαλύψει» το διαδίκτυο, Google και Amazon δεν υπήρχαν και ο συνολικός αριθμός των χρηστών παγκοσμίως ήταν μόλις 40 εκατ. άνθρωποι, εκ των οποίων 25 εκατ. ήταν στις ΗΠΑ. Οι πιέσεις προς τους νομοθέτες απέδωσαν καρπούς, αν και γλυκόπικρους. Έναν χρόνο μετά, η διαδικτυακή κοινότητα ξεσηκώθηκε μεν για ορισμένες διατάξεις του Νόμου για την Ευπρέπεια στις Επικοινωνίες αλλά είδε με ικανοποίηση τη διακομματική υπερψήφιση του Άρθρου 230 που υψώνει τείχος νομικής προστασίας των εταιρειών για ενέργειες των πελατών τους.

Το Άρθρο 230 έχει περιγραφεί ως οι «26 λέξεις που δημιούργησαν το Internet» για την πρώτη του παράγραφο:

“No provider or user of an interactive computer service shall be treated as the publisher or speaker of any information provided by another information content provider.”

Σε ελεύθερη μετάφραση:

Ο πάροχος ή χρήστης μιας online υπηρεσίας δεν θα αντιμετωπίζεται ως εκδότης ή εκπρόσωπος για κάθε πληροφορία που παρέχεται από άλλον πάροχο πληροφορίας.

Υπάρχει άλλη μία παράγραφος στο ίδιο άρθρο που προβλέπει ότι οι εταιρείες λαμβάνουν μέτρα για την προστασία των παιδιών, ωστόσο η πρώτη παράγραφος έχει κλέψει τη δόξα, καθώς θεωρείται ως το θεμέλιο για την ανάπτυξη των υπηρεσιών που γνωρίζουμε σήμερα. Με μια διάθεση υπερβολής, ο Λύκος της Wall Street «έφτιαξε» το Internet κατ’ αναλογία του τρόπου με τον οποίο κάποιοι (κανονικοί) λύκοι έφτιαξαν ένα ποτάμι.

Σε έναν κόσμο χωρίς το Άρθρο 230, εταιρείες όπως η Alphabet, η Meta ή η Amazon θα ήταν νομικά υπόλογες για κάθε ανάρτηση, κάθε σχόλιο, κάθε κριτική που ανεβαίνει σε μια σελίδα προϊόντος ή υπηρεσίας. Σε έναν κόσμο όπου οι εταιρείες τεχνολογίας θα είχαν περισσότερους νομικούς από μηχανικούς αυτό θα ήταν μάλλον αντιπαραγωγικό.

Φωνές που ζητούν αλλαγή, φωνές που δεν ζητούν αλλαγή

Η γιγάντωση του online κόσμου την τελευταία 20ετία προκαλεί όμως ανάγκες για επανεξέταση του νομικού πλαισίου, αφού στο μεταξύ προέκυψαν ενδιαφέροντα ερωτήματα.

Για παράδειγμα, ποιες είναι οι νομικές υποχρεώσεις του Facebook ή του Twitter στην υπόθεση της Cambridge Analytica το 2016 ή των ταραχών στο Καπιτώλιο στις 6 Ιανουαρίου 2021 αντίστοιχα; Υπάρχει ελευθερία του λόγου εδώ; Για τους Αμερικανούς τα πράγματα είναι σαφή, με την ελευθερία της έκφρασης να προστατεύεται από την Πρώτη Τροπολογία του Συντάγματος. Οργανώσεις με κοινωνικά φιλελεύθερο προσανατολισμό, υπερασπίζονται με θέρμη το Άρθρο 230. Χωρίς το Άρθρο 230 τα websites και οι υπηρεσίες πρόσβασης στο διαδίκτυο θα ήταν ακριβότερες, θα λειτουργούσαν λιγότερο αποτελεσματικά και θα είχαν κίνητρα να λογοκρίνουν περιεχόμενο, υποστηρίζει η Electronic Frontier Foundation.

Στον αντίποδα, το Harvard Business Review μιλάει για ανάγκη αναθεώρησης, επισημαίνοντας ότι σε μία (τουλάχιστον) περίπτωση η Δικαιοσύνη έθεσε όρια. Ήταν το Ανώτατο Δικαστήριο του Τέξας που έκρινε ότι το Facebook δεν προστατεύεται από τις προστατευτικές διατάξεις του άρθρου όταν υπάρχουν στην πλατφόρμα του απόπειρες εμπορίας ανθρώπων και ότι το διαδίκτυο δεν μπορεί να λειτουργεί ως μια άνομη περιοχή που δεν ανήκει σε κανέναν. «Το να καθιστάς τις διαδικτυακές πλατφόρμες υπεύθυνες για τα λόγια ή τις πράξεις των χρηστών τους είναι ένα πράγμα (…)  Το να τις καθιστάς υπεύθυνες για τις παραλείψεις τους είναι εντελώς διαφορετικό πράγμα. Αυτό ισχύει ιδιαίτερα για την εμπορία ανθρώπων», έγραψε το δικαστήριο στο σκεπτικό του.

Φυσικά, η αμερικανική νομοθεσία δεν είναι η μόνη που ορίζει τι μπορεί και τι δεν μπορεί να γίνει στο διαδίκτυο. Υπάρχει το ευρωπαϊκό πλαίσιο όπως ορίζεται από τον Γενικό Κανονισμό Προστασίας Δεδομένων, την Πράξη για τις Ψηφιακές Αγορές, την Πράξη για τις Ψηφιακές Υπηρεσίες και -λίγο πιο πρόσφατα- την Πράξη για την Τεχνητή Νοημοσύνη. Υπάρχει το διεθνές πλαίσιο όπως η Σύμβαση της Βουδαπέστης για το έγκλημα στον κυβερνοχώρο, όμως κανένα από τα κείμενα αυτά δεν έχει παίξει (έως σήμερα) τον ρόλο του Άρθρου 230.

Μία αλλαγή του άρθρου που θα καθιστά τις εταιρείες υπόλογες για παραλείψεις τους είναι πιθανό να οδηγήσει σε τεκτονικές αλλαγές. Οι υπέρμαχοι της αναθεώρησης σημειώνουν ότι με βάση την αμερικανική νομοθεσία, ο μπάρμαν ενδέχεται να είναι νομικά υπεύθυνος αν ένας μεθυσμένος πελάτης του προκαλέσει τροχαίο ατύχημα. Κατ’ αναλογία, το εκάστοτε κοινωνικό δίκτυο μπορεί, τελικά, να είναι νομικά υπεύθυνο όταν επιτρέπει να διακινούνται θεωρίες συνωμοσίας για ένα εκλογικό αποτέλεσμα ή δεν κάνει ό,τι είναι δυνατό για να παρεμποδίσει την ανάρτηση υλικού παιδικής πορνογραφίας στις σελίδες του.

Και το Telegram; Ελευθερία του λόγου δεν σημαίνει να φωνάζεις για πλάκα «φωτιά!» μέσα σε ένα θέατρο γεμάτο κόσμο και μάλλον όλοι συμφωνούμε ότι δεν μπορείς να επικαλεστείς την ελευθερία της έκφρασης όταν χρησιμοποιείς τα κοινωνικά δίκτυα για πράξεις όπως το trafficking.

Οι αντίθετες απόψεις υποστηρίζουν ότι μία αναθεώρηση του Άρθρου 230 θα περιορίσει τον ανταγωνισμό και θα λειτουργήσει υπέρ των μεγάλων εταιρειών τεχνολογίας που έχουν τους πόρους για να αντεπεξέλθουν σε κάθε νομική απαίτηση. Αν ισχύει αυτή η θεώρηση, τότε κάθε προσπάθεια ρύθμισης του σημερινού online περιβάλλοντος είναι καταδικασμένη σε αποτυχία και η μόνη ίσως λύση που υπάρχει είναι η ενεργοποίηση ενός άλλου κεφαλαίου της αμερικανικής νομοθεσίας – της αντιμονοπωλιακής.

Η σύλληψη του Durov και η απαγόρευση λειτουργίας του Χ στη Βραζιλία δείχνουν (για άλλη μια φορά) ότι η εποχή του ενιαίου διαδικτύου βρίσκεται πίσω μας.  Άλλωστε οι διαφορετικές ερμηνείες στο τι είναι ελευθερία έκφρασης και στο τι μπορεί να βλέπει ένας πολίτης έχουν ήδη οδηγήσει σε διαφοροποιήσεις τις οποίες έχουμε συνηθίσει – άλλο Internet βλέπει ο πολίτης της Κίνας και άλλο εμείς. Σίγουρα όμως η εξέλιξη του Άρθρου 230 μπορεί να επηρεάσει τις online συνήθειες και συμπεριφορές μας σε μεγαλύτερο βαθμό από ό,τι νομίζουμε και για αυτό κάθε αλλαγή στις συγκεκριμένες 26 λέξεις έχουν σημασία…

The post Η ελευθερία της έκφρασης, το Άρθρο 230 και εμείς appeared first on 2045.gr.

Αφορμή γι αυτό το κείμενο στάθηκε ένα άλλο, πιο νομικό, για την ανάγκη να αποκτήσουμε ένα δικαίωμα στην εξατομίκευση της Τεχνητής Νοημοσύνης (AI individualization) – πιο πολλά γι αυτό το θέμα σύντομα, όμως εδώ σχολιάζω κάτι διαφορετικό: μια τάση που ίσως για πάρα πολύ καιρό έχει μείνει ασχολίαστη, σε βαθμό που οι επόμενες γενιές θα την παίρνουν ως δεδομένο. Πρόκειται για την παροχή των πάντων, ακόμα και των πιο «υλικών» αγαθών, ως υπηρεσία. Με άλλα λόγια, για την «από-προϊοντοποίηση» των πάντων γύρω μας, κάτι που έκανε εφικτό η ψηφιακή τεχνολογία.

Η περίπτωση είναι απλή, αν κανείς (κάπως μεγαλύτερης ηλικίας…) την σκεφτεί έστω και για ένα λεπτό. Πριν λίγα χρόνια η μουσική μας «καθόταν» στο σαλόνι ή στο υπνοδωμάτιό μας, με την έννοια ότι η συλλογή μας από βινύλια ή CD ήταν αγορασμένη ως προϊόν, δική μας να την κάνουμε ό,τι θέλουμε για όσο χρόνο θέλουμε. Το ίδιο και οι ταινίες μας: είτε αγορασμένες (σε βιντεοκασέτα ή σε DVD) είτε νοικιασμένες για λίγες μέρες, σε κάθε περίπτωση πάντως σαν απτό, υλικό προϊόν. Ομοίως και με τα βιβλία μας: τα αγοράζαμε από το βιβλιοπωλείο σε χαρτί, δικά μας να τα διαβάσουμε, δανείσουμε ή σημειώσουμε πάνω τους όσο θέλουμε.

Τίποτα από αυτά δεν ισχύει σήμερα. Η μουσική μας και οι ταινίες μας δεν μας ανήκουν πια σαν προϊόντα, παρά μόνο πληρώνουμε συνδρομή πρόσβασης σε υπηρεσία διάθεσής τους online. Το ίδιο και με τα βιβλία: τα «αγοράζουμε» σε ψηφιακή μορφή από online βιβλιοπωλεία όμως είναι πολύ περιορισμένες οι χρήσεις σε αυτά που μας επιτρέπονται, και πολύ σπάνια μας ανήκουν πραγματικά για πάντα.

Με άλλα λόγια, το (πολιτιστικό) προϊόν έγινε πλέον (ψηφιακή) υπηρεσία.

Το software ως υπηρεσία

Αυτή είναι μια τάση που ξεκίνησε από το software. Όπως θυμούνται οι παλιότεροι, στην αρχή το software έφτανε σε εμάς σε κουτιά (αρχικά με δισκέτες, μετά με άλλα ψηφιακά μέσα) που «κάθονταν» σε καταστήματα. Κάθε (νόμιμος) χρήστης έμπαινε στο κατάστημα, τα κατέβαζε από το ράφι, τα πήγαινε στον χώρο του του και τα εγκαθιστούσε στον υπολογιστή του, δικά του για πάντα (έστω, για όσο καιρό ήταν συμβατά με το λειτουργικό σύστημα, το hardware κοκ.). Αυτό όμως άλλαξε, με ξαφνικό και βίαιο τρόπο, με το ίντερνετ: μόλις κάθε υπολογιστής μας συνδέθηκε online οι εταιρείες πληροφορικής βρήκαν έναν καταπληκτικό νέο τρόπο να αυξήσουν τα έσοδά τους, να βελτιστοποιήσουν τους φόρους τους και να εξασφαλίσουν την συνεχιζόμενη ύπαρξή τους για πάντα: το λογισμικό-ως-υπηρεσία / software-as-a-service (SaaS).

To SaaS είναι το καταπληκτικότερο business model όλων των εποχών για τη βιομηχανία πληροφορικής και ταυτόχρονα ένα ανεπανόρθωτο πλήγμα τόσο για τον χρήστη όσο και για τις κυβερνήσεις/κράτη. Με μια απλή κίνηση οι εταιρείες πληροφορικής αφαίρεσαν από τον χρήστη έλεγχο τόσο του λογισμικού του (που πλέον ελέγχεται online, από τις ίδιες) όσο και του υπολογιστή του (που παραμένει μόνιμα συνδεδεμένος με αυτές) αλλά και των χρημάτων του, αφού εκεί που κάποτε πλήρωνε ένα ποσό για απεριόριστη χρήση τώρα πληρώνει συνδρομή με τον μήνα.

Ταυτόχρονα το SaaS αφαίρεσε από τις κυβερνήσεις των κρατών φορολογικά έσοδα εκατομμυρίων: αφού το software έγινε υπηρεσία, μπορεί να παρέχεται (θεωρητικά!) εξ αποστάσεως. Με άλλα λόγια, εκεί που για κάθε Windows και Office που πουλούσε σε Έλληνες χρήστες από ελληνικό κατάστημα η Microsoft πλήρωνε στο ελληνικό κράτος φόρο, τώρα δεν πληρώνει ούτε ένα ευρώ, αφού η τιμολόγηση της υπηρεσίας γίνεται από την Ιρλανδία – όπως ακριβώς συμβαίνει με όλες, μα όλες, τις εταιρείες πληροφορικής σήμερα. Τα μαθηματικά της απώλειας εισοδήματος για κάθε μια χώρα του πλανήτη (και συνεπώς, για τους πολίτες τους, αφού οι φόροι θα επέστρεφαν σε αυτούς σε κρατική υπηρεσία) είναι εύκολο να γίνουν από καθέναν.

Η παραπάνω αλλαγή, παρότι βίαιη, ήταν, όπως είδαμε, σταδιακή: στην αρχή το λογισμικό έγινε υπηρεσία, όταν το ίντερνετ σύνδεσε μεταξύ τους όλους τους υπολογιστές του πλανήτη. Στη συνέχεια αυτό έγινε με τη μουσική, όταν το internet bandwidth το επέτρεψε και η μουσική βιομηχανία (εκούσα άκουσα) το ανέχτηκε. Πριν λίγα χρόνια αυτό συνεχίστηκε με τις ταινίες, επίσης όταν το internet bandwidth αυξήθηκε κι άλλο και η αντίστοιχη βιομηχανία υπέκυψε. Τώρα, σιγά-σιγά συμβαίνει με τα βιβλία. Φαντάζομαι ότι επόμενος στόχος θα είναι ο Τύπος.

Γιατί ανεχτήκαμε αυτή την κατάσταση; Πιθανότατα επειδή κανείς δεν ασχολήθηκε – αν δεν μας βόλεψε κιόλας. Ο μέσος άνθρωπος είδε ξαφνικά ότι από τα 100-200 βινύλια ή CD που είχε στο σπίτι του ξαφνικά, με μηνιαίο κόστος αγοράς ενός μόνο CD, απέκτησε πρόσβαση σε ολόκληρη τη μουσική βιβλιοθήκη του κόσμου. Το ίδιο και με τις ταινίες. Γιατί, επομένως, να παραπονεθεί;

Οι κυβερνήσεις, από τη μεριά τους, υποθέτω ότι πείστηκαν ότι αυτός είναι ο μόνος τρόπος αποτελεσματικής καταπολέμησης της πειρατείας (λογισμικού, μουσικής, ταινιών κοκ.) – ενδεχομένως, πήραν και μερικές δωρεάν άδειες χρήσης για το Δημόσιό τους σε αντάλλαγμα (το ψηφιακό αντίστοιχο με τις «χάντρες και τα καθρεφτάκια» που έδιναν οι αποικιοκράτες στους ιθαγενείς).

Φυσικά, η τάση αυτή δεν περιορίζεται στα πολιτισμικά προϊόντα. Ολόκληρη η βιομηχανία σήμερα προσπαθεί να μας πείσει ότι τα προϊόντα της (κλιματιστικά, καφετιέρες, αυτοκίνητα, τηλεοράσεις κλπ.) δεν είναι προϊόντα αλλά end-points σε υπηρεσία – δικαιολογώντας, φυσικά, μηνιαίες συνδρομές και μια μόνιμη, πλέον, σχέση με τον κατασκευαστή. Κάπως έτσι, άλλωστε, εξηγείται (με την έννοια ότι κάποιος πληρώνει για τη συνεχιζόμενη ανάπτυξή του) και το IoT (internet of things).

Απώλεια ιδιοκτησίας

Η παραπάνω όμως «συμφωνία» μεταξύ μέσου χρήστη και βιομηχανίας πληροφορικής είχε μια παγίδα – ή, έστω, ένα αντάλλαγμα που δεν πολύ-εξηγήθηκε, νομίζω: την απώλεια του ελέγχου, της ιδιοκτησίας. (Η «συμφωνία» με τις κυβερνήσεις είναι ανεξήγητη για τους πολίτες τους ούτως ή άλλως.)  Δηλαδή, ναι μεν έχουμε πρόσβαση με, αντικειμενικά χαμηλή τιμή για όσα προσφέρει, σε όλη τη μουσική βιβλιοθήκη που υπάρχει ή σε περισσότερες ταινίες που θα μπορούσαμε ποτέ να δούμε, όμως αυτό είναι το μόνο που έχουμε: πρόσβαση. Αν ποτέ σταματήσουμε να πληρώνουμε τότε δεν θα έχουμε απολύτως τίποτα: ούτε ένα τραγούδι, ούτε ένα μουσικό κομμάτι, ούτε μια ταινία δικά μας. 

Αυτή ακριβώς είναι η βασική διαφορά μεταξύ υπηρεσίας και προϊόντος. Η υπηρεσία είναι παροδική (ή, έστω, ενσωματώνεται και πάμε παρακάτω) ενώ το προϊόν, θεωρητικά, μόνιμο. Επίσης, η υπηρεσία ελέγχεται από εκείνον που την παρέχει, ενώ το προϊόν από εκείνον που το αγοράζει. Τέλος, το προϊόν είναι κάτι απτό, κάτι που παραδοσιακοί μηχανισμοί όπως το Κράτος καταλαβαίνουν και μεταχειρίζονται αντίστοιχα, ενώ η υπηρεσία κάτι άυλο, που συχνά ούτε καν μπορεί να περιγραφεί με απλό τρόπο.

Επομένως, τι είναι το λογισμικό μας, η μουσική μας και τα βιβλία μας; Προϊόντα που αγοράσαμε ή υπηρεσίες που μας παρέχονται κάθε μήνα; Αυτό εδώ το κείμενο απλά επισημαίνει την αλλαγή: από προϊόντα που ήταν στην αρχή έγιναν όλα, ψηφιακή, υπηρεσία μέσα σε λίγα χρόνια. Γι αυτή την αλλαγή κανείς μας δεν ρωτήθηκε και, κυρίως, σε κανέναν μας δεν προσφέρθηκε εναλλακτική. Είναι αυτό ακριβώς που πρέπει να αλλάξει: ακόμα και αν κάποιοι από εμάς απεχθάνονται την παραδοσιακή έννοια της ιδιοκτησίας, δηλαδή του απόλυτου ελέγχου πάνω σε κάτι, και πάλι σε καθέναν μας θα έπρεπε να δίνεται η επιλογή: αφού η βιομηχανία πληροφορικής μας απέδειξε ότι κάθε προϊόν μπορεί να γίνει και υπηρεσία τότε θα πρέπει να ισχύσει και το αντίστροφο κάθε δηλαδή υπηρεσία να μπορεί να γίνει προϊόν.

The post Είναι το software, η μουσική, τα βιβλία μας προϊόν ή υπηρεσία; appeared first on 2045.gr.

«Γνωρίζαμε ότι ο κόσμος δεν θα είναι πια ο ίδιος. Λίγοι γέλασαν, λίγοι έκλαψαν, όμως οι περισσότεροι έμειναν σιωπηλοί. Θυμήθηκα τον στίχο από το ινδουιστικό κείμενο Μπαγκαβάντ Γκίτα: Ο Βίσνου προσπαθεί να πείσει τον Πρίγκιπα ότι πρέπει να πράξει το καθήκον του και για να τον εντυπωσιάσει, παίρνει τη μορφή με τα πολλά χέρια και λέει, ‘Τώρα έχω γίνει ο Θάνατος, ο καταστροφέας τον κόσμων”. Υποθέτω ότι με κάποιο τρόπο όλοι το γνωρίζαμε αυτό».

Σχεδόν 80 χρόνια μετά την έκρηξη της πρώτης ατομικής βόμβας, μια προειδοποίηση με παρόμοιο ύφος διατρέχει διακηρύξεις που υπογράφουν ερευνητές στο πεδίο της τεχνητής νοημοσύνης – και δεν είναι η πρώτη φορά. Οι λειτουργίες γενικής και δημιουργικής τεχνητής νοημοσύνης ενσωματώνονται σταδιακά σε εφαρμογές ευρείας χρήσης. Δημιουργούν εικόνες από λέξεις. Φτιάχνουν περιλήψεις. Μεταφράζουν κείμενα. Βοηθούν στη δημιουργία παρουσιάσεων και βιογραφικών σημειωμάτων. Γράφουν ιστορίες. Αναλύουν πολύπλοκες έννοιες. Παράγουν βίντεο. Με δυο λέξεις, παράγουν περιεχόμενο. Με άλλες δυο λέξεις, παράγουν πλούτο.

Επιτρέψτε μας μία παρένθεση και μερικά βήματα πίσω στον χρόνο. Στις 11 Αυγούστου 2017 δημοσιεύθηκε η διακήρυξη της Διάσκεψης του Ασιλομάρ για τις Αρχές της Τεχνητής Νοημοσύνης. Ήταν το αποτέλεσμα της διήμερης συνάντησης επιστημόνων και ερευνητών τόσο από τον τομέα της τεχνητής νοημοσύνης όσο και από άλλα πεδία όπως η Οικονομία, η Νομική και η Φιλοσοφία, που πραγματοποιήθηκε στο Ασιλομάρ της Καλιφόρνια. Στα 23 σημεία της η διακήρυξη αποτυπώνει τις προσδοκίες, αλλά και τις ανησυχίες των επιστημόνων και όσων, στο μεταξύ, την έχουν προσυπογράψει.

«Τα συστήματα τεχνητής νοημοσύνης πρέπει να σχεδιάζονται και να λειτουργούν με τρόπο που να είναι συμβατά με τα ιδανικά της ανθρώπινης αξιοπρέπειας, των δικαιωμάτων, των ελευθεριών και της πολιτισμικής ποικιλομορφίας» αναφέρει το 11^ο σημείο της διακήρυξης, ενώ το 15^ο σημείο διακηρύττει ότι «η οικονομική ευημερία που δημιουργεί η τεχνητή νοημοσύνη θα πρέπει να μοιραστεί ευρέως, προς όφελος όλης της ανθρωπότητας». Η διακήρυξη υπογραμμίζει επίσης την ανάγκη να αποφευχθεί ένας αγώνας δρόμου για την παραγωγή οπλικών συστημάτων τεχνητής νοημοσύνης. Κλείνουμε την παρένθεση και ερχόμαστε στο 2023, στην εποχή του ChatGPT, του Bard, της Stability AI και τόσων ακόμα δημιουργών και δημιουργημάτων γύρω από την τεχνητή νοημοσύνη.

Ο Οπενχάιμερ δεν είναι πια μαζί μας, αλλά διαβάζοντας τη Δήλωση για τους Κινδύνους από την Τεχνητή Νοημοσύνη ίσως να χαμογελούσε και να κουνούσε συγκαταβατικά το κεφάλι.

«H αντιμετώπιση του κινδύνου εξαφάνισης [της ανθρωπότητας] από την Τεχνητή Νοημοσύνη θα πρέπει να αποτελέσει παγκόσμια προτεραιότητα μαζί με άλλους κινδύνους κοινωνικής κλίμακας, όπως οι πανδημίες και ο πυρηνικός πόλεμος», αναφέρει η δήλωση που προσυπογράφουν ερευνητές και στελέχη από πανεπιστήμια και εταιρείες από όλο τον κόσμο.

Δεν είναι μόνο οι επιστήμονες και τα στελέχη των εταιρειών που δραστηριοποιούνται στον συγκεκριμένο τομέα που θέτουν κάποιον προβληματισμό. Ο Λευκός Οίκος προτείνει σχέδιο πέντε σημείων ώστε «η τεχνητή νοημοσύνη να εργάζεται για τον αμερικανικό λαό» . Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή διατυπώνει μία ευρωπαϊκή προσέγγιση στο θέμα και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο επιταχύνει τη διαδικασία για τη διαμόρφωση μίας Πράξης για την Τεχνητή Νοημοσύνη.

Ίσως κάποιοι από τους πρωτοπόρους της τεχνητής νοημοσύνης να νιώθουν λίγο τον κίνδυνο να εξελιχθούν οι δημιουργίες τους σε καταστροφείς, αν όχι του κόσμου, ίσως του διαδικτύου.

Ένα Δίκτυο που τρίζει

Οι πολλές φορές εντυπωσιακές απαντήσεις που παίρνουμε από το ChatGPT ή το Bard  ή το Claude οφείλονται σε ένα σημαντικό γεγονός – τα chatbots έχουν «εκπαιδευθεί» σε κείμενα που έχουν δημιουργηθεί από ανθρώπους. Είτε πρόκειται για κλασικά έργα της παγκόσμιας λογοτεχνίας και δραματουργίας, είτε πρόκειται για συνταγές, είτε πρόκειται για ερωταπαντήσεις σε πλατφόρμες όπως το Quora και το Reddit, είτε πρόκειται για κριτικές, εξομολογήσεις, κουτσομπολιά και καβγάδες σε φόρουμ και blogs, είτε πρόκειται για φωτογραφίες, ζωγραφικούς πίνακες, σκίτσα, καρικατούρες, αρχιτεκτονικά διαγράμματα, όλα όσα αποτέλεσαν την ύλη πάνω στην οποία εκπαιδεύτηκαν τα συστήματα τεχνητής νοημοσύνης προέρχονται από ανθρώπους. Όλο το Internet, τόσο το ανοικτό κομμάτι που μπορεί να προσπελάσει κανείς χωρίς εγγραφή είτε εκείνο που βρίσκεται σε περίκλειστους τοίχους όπως το Facebook ή το LinkedIn, είναι δημιούργημα ανθρώπων.

Όμως με την είσοδο της δημιουργικής τεχνητής νοημοσύνης και των chatbots τα πράγματα αρχίζουν να αλλάζουν. Βλέπουμε διαρκώς γύρω μας δημιουργίες που βασίζονται στην τεχνητή νοημοσύνη.

Κάποιες από αυτές είναι εντυπωσιακές.

Αλλά όλες έχουν ένα κοινό χαρακτηριστικό – είναι συνθετικές. Αυτό από μόνο του δεν είναι κακό. Το πρόβλημα φαίνεται να δημιουργείται από τη στιγμή που αυτά τα συνθετικά δεδομένα (δηλαδή δεν έχουν παραχθεί αποκλειστικά από ανθρώπους) εισάγονται ως νέα «διδακτέα ύλη» για την εκμάθηση συστημάτων τεχνητής νοημοσύνης.

Αν τα συνθετικά δεδομένα δεν αντιπροσωπεύουν πτυχές του πραγματικού κόσμου τότε το υπό εκπαίδευση μοντέλο τεχνητής νοημοσύνης δεν θα μπορεί να αποδώσει τα αναμενόμενα. Αν, για παράδειγμα, έχουν δημιουργηθεί πολλές -προφανέστατα ανακριβείς- αναφορές που υποστηρίζουν ότι ο Κωνσταντίνος Κανάρης συμμετείχε στη Ναυμαχία της Ναυπάκτου, το σύστημα τεχνητής νοημοσύνης που θα «εκπαιδευτεί» με βάση αυτές τις αναφορές είναι φυσικό να παράγει ψευδή γεγονότα.  

Στην πληροφορική το φαινόμενο περιγράφεται κυνικά με τη φράση “Garbage in, Garbage out” ή, αν προτιμάτε μια πιο ευγενική διατύπωση, η ποιότητα της πληροφορίας που εξάγει ένα σύστημα είναι ανάλογη της ποιότητας των δεδομένων που εισάγονται σε αυτό. Ερευνητές από τα πανεπιστήμια της Οξφόρδης, του Κέιμπριτζ, του Τορόντο και του Imperial College παρατήρησαν ότι τα συστήματα που εκπαιδεύονται σε περιεχόμενο που έχει δημιουργηθεί από συστήματα τεχνητής νοημοσύνης, χαρακτηρίζονται από ατέλειες που σταδιακά επιδεινώνονται.  Ουσιαστικά, ένα μοντέλο που έχει «αποφοιτήσει» διαβάζοντας συνθετικά δεδομένα σταδιακά εκφυλίζεται και καταρρέει.  Τηρουμένων των σχετικών αναλογιών, είναι σαν να ζητήσουμε από κάποιον που ήταν άσος στην παπαγαλία να αυτοσχεδιάσει.

Αυτή η κατάρρευση μπορεί να αντιμετωπιστεί αν η διδακτέα ύλη συνεχίσει να προέρχεται από ανθρώπους. Ωστόσο, η ταχύτητα με την οποία αναπτύσσεται το συνθετικό περιεχόμενο καθιστά ολοένα και πιο περιορισμένη αυτή την προοπτική. Ενδεχομένως το Bard ή το ChatGPT, χάρη στην υποστήριξη από την Google και την Microsoft θα μπορούν να απασχολούν ανθρώπους που θα αναλαμβάνουν τον ρόλο του δασκάλου, όμως άλλες προσπάθειες με πιο περιορισμένη πρόσβαση σε οικονομικούς πόρους δεν θα έχουν την ίδια πολυτέλεια.

Ο βραχνάς της προκατάληψης

Αν ζητήσετε από ένα σύστημα δημιουργικής τεχνητής νοημοσύνης να σας ζωγραφίσει έναν άνθρωπο, το πιθανότερο είναι ότι θα πάρετε ως αποτέλεσμα έναν λευκό άνδρα. Αν του ζητήσετε μια απεικόνιση γυναίκας θα λάβετε μάλλον μία λευκή γυναίκα. Αφροαμερικανοί καλλιτέχνες που έχουν δοκιμάσει συστήματα δημιουργικής τεχνητής νοημοσύνης επί μακρόν, μιλούν για σαφείς φυλετικές προκαταλήψεις και στερεοτυπικές απεικονίσεις. Δεν είναι η πρώτη φορά που τα συστήματα προηγμένης τεχνολογίας δείχνουν τέτοιες τάσεις.

Το 2019 αποκαλύφθηκε ότι ένας αλγόριθμος που χρησιμοποιούσαν πολλά νοσοκομεία στις ΗΠΑ, αντιμετώπιζε τους μαύρους ασθενείς με αυστηρότερο τρόπο σε σχέση με τους λευκούς. Όπως διαπιστώθηκε, ο αλγόριθμος λάμβανε υπόψιν ιστορικά δεδομένα σύμφωνα με τα οποία οι μαύροι ασθενείς είχαν λιγότερα χρήματα στη διάθεσή τους σε σχέση με τους λευκούς, ως αποτέλεσμα χρόνιων ανισοτήτων στις αποδοχές τους. Δηλαδή, ο αλγόριθμος δεν λάμβανε υπόψιν του μόνο δεδομένα υγείας, αλλά αξιολογούσε και την οικονομική κατάσταση -με βάση τη φυλή- για να προτείνει την εισαγωγή του ασθενούς στο νοσοκομείο. 

Κίνδυνοι διακρίσεων εξαιτίας της προκατάληψης καταγράφονται και στον τραπεζικό τομέα, όπως προκύπτει από σχετική μελέτη της Deloitte. Η εταιρεία σχολιάζει ότι οι εποπτικές αρχές δεν έχουν τους πόρους και τη γνώση να επιθεωρήσουν τους αλγορίθμους και ότι αυτό εμπεριέχει τον κίνδυνο να ενισχυθούν οι προκαταλήψεις και η μη πρόσβαση ομάδων του πληθυσμού σε τραπεζικές υπηρεσίες.

Οι Λουδίτες δικαιώνονται

Οι εργάτες που κατέστρεφαν τις μηχανές κατά την αυγή της Βιομηχανικής Επανάστασης δεν ήταν τεχνοφοβικοί, όπως θέλει να τους εμφανίζει το σύγχρονο στερεότυπο. Εξεγέρθηκαν διεκδικώντας μια θέση στο νέο εργασιακό περιβάλλον. Εκείνο οι εξεγερμένοι των αρχών του 19^ου αιώνα θα έβλεπαν ότι σήμερα η Ιστορία επαναλαμβάνεται – όχι ως φάρσα.

Η ανάπτυξη της τεχνητής νοημοσύνης προκαλεί τριγμούς. Ίσως, αντί τριγμών, θα μπορούσαμε να μιλάμε και για ενδείξεις προ-σεισμικής δραστηριότητας. Οι 160.000 ηθοποιοί – μέλη του Screen Actors Guild ξεκίνησαν απεργία διαρκείας στις 12 Ιουλίου 2023 ζητώντας όχι μόνο δικαιότερες αμοιβές από τα στούντιο και τις πλατφόρμες streaming, αλλά και κατοχύρωση των δικαιωμάτων τους έναντι των ψηφιακών τους αντιγράφων.

Στην πρώτη τους απεργία μετά από 43 χρόνια εργασιακής ειρήνης, οι Αμερικανοί ηθοποιοί απορρίπτουν τις προτάσεις των στούντιο για τη δημιουργία ψηφιακών αντιγράφων τους με αντίτιμο… ένα ημερομίσθιο και ζητούν σαφώς κάτι καλύτερο ενόψει της καθιέρωσης της τεχνητής νοημοσύνης ως εργαλείου δημιουργίας νέων ταινιών και σίριαλ. Η έναρξη της κινητοποίησής τους συνέπεσε με την πρεμιέρα στο Λονδίνο της ταινίας για τη ζωή του Οπενχάιμερ – καμιά φορά η ζωή κλείνει το μάτι στην Ιστορία.

The post Ο πυρηνικός κίνδυνος της τεχνητής νοημοσύνης, το Internet που τρίζει και οι Λουδίτες που δικαιώνονται appeared first on 2045.gr.

Συνεχίζοντας μια μακροχρόνια παράδοση υπογείων διαβουλεύσεων που θα έκαναν τους παρασκηνιακούς συμβούλους του Βυζαντίου και της Ρώμης υπερήφανους για την κληρονομιά που παρέδωσαν, οι ευρωπαϊκές εταιρείες τηλεπικοινωνιών και οι -ως επί το πλείστον αμερικανικές- εταιρείες ψηφιακών υπηρεσιών προσπαθούν να κερδίσουν πόντους σε ένα παιχνίδι που θα μπορούσε να έχει τίτλο «Ποιος πληρώνει τον βαρκάρη».

Τον ρόλο του διαιτητή παίζει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή που από τα πρώτα δευτερόλεπτα της νέας αναμέτρησης καλείται να αποδείξει ότι είναι πράγματι ανεξάρτητη. Οι χρήστες του διαδικτύου βρισκόμαστε σε ρόλο θεατή, αν και αυτή η αναμέτρηση μας επηρεάζει περισσότερο από ό,τι ίσως τολμούμε να φανταστούμε.

Το πάρτι… των εφαρμογών

Η αρχή της υπόθεσης που θα μας απασχολήσει στις επόμενες παραγράφους πρέπει να αναζητηθεί κάπου στην περίοδο μεταξύ 2005 και 2010. Η εμφάνιση του iPhone ανησύχησε τους κατασκευαστές κινητών τηλεφώνων, η άφιξη του App Store όμως ανησύχησε τους παρόχους τηλεπικοινωνιών. Όχι αδίκως, όπως πολύ γρήγορα διαπίστωσαν. Το περιβάλλον εφαρμογών της Apple και το αντίστοιχο της Google που εμφανίστηκε λίγο μετά έδωσαν στους κατόχους των smartphones πρόσβαση σε μια πλειάδα εφαρμογών ψυχαγωγίας, διασκέδασης και εργασίας. Κάποιοι από τους δημιουργούς αυτών των εφαρμογών έγιναν διάσημοι παγκοσμίως και όσο αυτοί γίνονταν πλούσιοι, Apple και Google γίνονταν πλουσιότερες χάρη στις προμήθειες που εισέπρατταν ως μεσάζοντες και χάρη στις διαφημίσεις που εμφανίζονταν στις οθόνες των χρηστών.

Στο πάρτι οι εταιρείες τηλεπικοινωνιών δεν ήταν καλεσμένες. Αντίθετα έβλεπαν την πόρτα να ανοίγει σε άλλους νεοφερμένους, όπως το Netflix και το Spotify. Οι τηλεπικοινωνιακές εταιρείες βρέθηκαν να βλέπουν τα data (και το χρήμα) να περνούν, σαν απλοί παρατηρητές. Σαν εισπράκτορες σε σταθμό διοδίων που εισπράττουν κάποια ψιλά από κάθε διερχόμενη νταλίκα. Κάτι έπρεπε να γίνει.

Η Ευρώπη, έχοντας χάσει από καιρό τη μάχη της τεχνολογικής πρωτοπορίας, φαίνεται να αποδείχτηκε γόνιμο έδαφος για την άσκηση πίεσης στα πολιτικά κέντρα λήψης αποφάσεων. Είτε μεμονωμένα είτε μέσω συλλογικών οργάνων οι τηλεπικοινωνιακοί πάροχοι άρχισαν την άσκηση πίεσης και την προσπάθεια να επηρεάσουν προς όφελός τους κάποια ρυθμιστική παρέμβαση. Με τέσσερις λέξεις, το έριξαν στο lobbying. Ένα από τα επιχειρήματα που διατύπωναν ήταν ότι οι νεοφερμένοι του Ψηφιακού Κόσμου δεν πληρώνουν παρά ελάχιστους φόρους κάνοντας αποτελεσματική χρήση των νομικών παραθύρων. Πράγμα για το οποίο είχαν δίκιο. Αλλά αυτό δεν είχε σχέση με το βασικό θέμα που ήταν η δική τους απουσία από το πάρτι των δεδομένων και των δισεκατομμυρίων που παράγει η κυκλοφορία τους.

Η θέση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής

Οπότε φτάνουμε στο 2023 και στην εκπνοή του Φεβρουαρίου όταν η Ευρωπαϊκή Επιτροπή παρουσιάζει το νέο της πλάνο για την ευρωπαϊκή κοινωνία του Gigabit, το οποίο θέτει σε δημόσια διαβούλευση διάρκειας τριών μηνών και με χρόνο ολοκλήρωσης την 23η Μαΐου 2023. Μέσα στα πολλά και ενδιαφέροντα την προσοχή των επαϊόντων τραβά μια ερώτηση σχετικά με το ποιος θα επωμιστεί το κόστος ανάπτυξης των νέων υποδομών και μία πρόταση σχετικά με το αν μέρος αυτού του κόστους θα πρέπει να αναληφθεί από τους «μεγάλους δημιουργούς κίνησης». Ένας ακόμα τρόπος για να περιγράψεις τις μεγάλες τεχνολογικές εταιρείες όπως είναι οι Alphabet (δηλαδή ο όμιλος της Google) Amazon, Apple, Meta (δηλαδή ο όμιλος του Facebook), Microsoft, Neftlix, Spotify.

Ο αρμόδιος επίτροπος και πρώην διευθύνων σύμβουλος της France Telecom, Τιερί Μπρετόν έθεσε το θέμα με ένα tweet που, καθώς μοιάζει με post του Netflix, δείχνει να κλείνει το μάτι στις τηλεπικοινωνιακές εταιρείες.

«Η τηλεπικοινωνιακή υποδομή κοστίζει δισεκατομμύρια. Ποιος πρέπει να πληρώσει για αυτήν;», διερωτήθηκε ο Μπρετόν στο tweet του

Η ιδέα του να πληρώσουν οι πάροχοι ψηφιακών υπηρεσιών δείχνει να αποτελεί μια -ενδεχομένως τραβηγμένη- ερμηνεία της βασικής τηλεπικοινωνιακής αρχής που ισχύει στην Ευρώπη και η οποία συνοψίζεται στο «ο καλών πληρώνει». Εκείνος, δηλαδή, που εκκινεί τη φωνητική κλήση είναι και εκείνος που πληρώνει.

Μια εφαρμογή αυτής της αρχής θα μπορούσε να ορίζει ότι εκείνος που στέλνει έναν μεγάλο όγκο δεδομένων μέσω των τηλεπικοινωνιακών δικτύων θα πρέπει να πληρώνει κάποιο ποσό για τη χρήση των συγκεκριμένων υποδομών. Φανταστείτε το, δηλαδή, σαν ένα είδος συνδιάλεξης όπου θα πληρώνει εκείνος που στέλνει τα δεδομένα.

Η θεμελιώδης αρχής της δικτυακής ουδετερότητας

Ωραίο ακούγεται αλλά εδώ τίθενται άλλα ζητήματα. Αν κάποιες κατηγορίες δεδομένων θεωρηθεί ότι πρέπει να καταβάλλουν κάποιας μορφής «διόδιο» για χρήση των τηλεπικοινωνιακών δικτύων, υπάρχει ορατός κίνδυνος να καταργηθεί ντε φάκτο η αρχή της δικτυακής ουδετερότητας. Κάποια πακέτα δεδομένων θα είναι λιγότερο ίσα από τα υπόλοιπα και θα κυκλοφορούν επί πληρωμή και αυτό ανοίγει την πόρτα σε δυνητικά επικίνδυνες για την ακεραιότητα του διαδικτύου πρακτικές.

Οι πάροχοι ψηφιακών υπηρεσιών προτάσσουν αφενός την αρχή της δικτυακής ουδετερότητας και αφετέρου τα δικά τους επιχειρηματικά μοντέλα. Εταιρείες όπως η Microsoft, η Amazon και η Alphabet υπενθυμίζουν πως επενδύουν σε «βαριές» υποδομές για να εξυπηρετήσουν τις ανάγκες πελατών τους, κάποιοι από τους οποίους (μπορεί να) είναι μέλη τηλεπικοινωνιακών οργανισμών. Αν κληθούν να πληρώνουν για τα δεδομένα που διακινούν στα δίκτυα των τηλεπικοινωνιακών παρόχων θα αυξηθεί το κόστος των υπηρεσιών που οι ίδιες παρέχουν σε τρίτους και αυτό θα στραγγαλίσει τους πιο αδύναμους οικονομικά.

Το ζήτημα ήταν φυσικά από εκείνα που κυριάρχησαν σε δημόσιες και κατ’ ιδίαν συζητήσεις στο Mobile World Congress της Βαρκελώνης, τη μεγαλύτερη εκδήλωση για τον χώρο των τηλεπικοινωνιών διεθνώς.  Ο Τιερί Μπρετόν ήταν εκεί και ενώπιον εκατοντάδων στελεχών κυρίως από τον τηλεπικοινωνιακό κλάδο ανέπτυξε τις σκέψεις του και τοποθετήθηκε επί της κριτικής και του θορύβου που προκάλεσαν οι προτάσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής.

«Η διαβούλευση έχει περιγραφεί από πολλούς ως η μάχη για τη δίκαιη κατανομή μεταξύ των Big Telco και των Big Tech. Μια δυαδική επιλογή μεταξύ εκείνων που παρέχουν σήμερα τα δίκτυα και εκείνων που τα τροφοδοτούν με την κίνηση. Δεν βλέπω έτσι τα πράγματα» και εκεί που ίσως κάποιοι να απορούσαν πώς βλέπει ο επίτροπος τα πράγματα ήρθε η απάντηση σε άπταιστη γλώσσα πολιτικού στελέχους της Ευρωπαϊκής Ένωσης:

«Πρέπει να βρούμε ένα μοντέλο χρηματοδότησης για τις τεράστιες επενδύσεις που απαιτούνται το οποίο να σέβεται και να διατηρεί τα θεμελιώδη στοιχεία του ευρωπαϊκού μας κεκτημένου: την ελευθερία επιλογής του τελικού χρήστη, όπως διασφαλίζεται από τους κανόνες μας για την ουδετερότητα του δικτύου- την ελευθερία προσφοράς υπηρεσιών σε ένα δίκαιο, ανταγωνιστικό πεδίο ίσων όρων ανταγωνισμού, που διασφαλίζεται σήμερα με τους νέους πρωτοποριακούς ψηφιακούς κανονισμούς μας» εννοώντας τα δύο νομοθετήματα για τις Ψηφιακές Αγορές και τις Ψηφιακές Υπηρεσίες που πρόσφατα εντάχθηκαν στο νομικό οπλοστάσιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης.  Και συνέχισε:

«Διακυβεύονται πολύ περισσότερα. Για μένα η πραγματική πρόκληση είναι να διασφαλίσουμε ότι μέχρι το 2030 οι συμπολίτες μας και οι επιχειρήσεις στους δρόμους μας σε ολόκληρη την ΕΕ  θα έχουν πρόσβαση σε γρήγορη, αξιόπιστη και γεμάτη δεδομένα συνδεσιμότητα Gigabit. Και γι’ αυτό χρειαζόμαστε τα δίκτυα συνδεσιμότητας του μέλλοντος».

480 εκατομμύρια καταναλωτές

Το βασικό ατού της ΕΕ είναι η ενιαία αγορά που -μετά την προσθήκη της Ουκρανίας τα επόμενα χρόνια- θα αριθμεί 480 εκατ. καταναλωτές. Πρόκειται για ένα μέγεθος που καμία εταιρεία δεν αγνοεί και για αυτό όσο και να μην το επιθυμούν, οι πάροχοι ψηφιακών υπηρεσιών θα καθίσουν έστω και απρόθυμα στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων αφού όμως πρώτα εξασφαλίσουν ότι έχουν εξαντλήσει όλα τα περιθώρια.

Τα στοιχεία που έδωσαν οι ίδιοι οι πάροχοι ψηφιακών υπηρεσιών δείχνουν ότι η ευρωπαϊκή αγορά δεν μπορεί να αγνοηθεί. Σε αυτή τη μάχη χαρακωμάτων που διεξάγονται από τις ομάδες πίεσης κάποιοι σύμμαχοι δεν έχουν τόσο προφανή προέλευση. Ήδη από τον περασμένο Οκτώβριο, το BEREC, ο οργανισμός-ομπρέλα που περιλαμβάνει τις ρυθμιστικές αρχές των ευρωπαϊκών χωρών για τις τηλεπικοινωνίες, σημείωνε σε μια προκαταρκτική του εκτίμηση ότι η εισαγωγή κάποιας μορφής επιβάρυνσης όπως αυτή που είναι σήμερα υπό συζήτηση μάλλον δεν θα έκανε καλό.

Η εφαρμογή της αρχής «ο καλών πληρώνει» αναφέρει το BEREC, θα έδινε στους παρόχους υπηρεσιών πρόσβασης «τη δυνατότητα εκμετάλλευσης του μονοπωλίου τερματισμού και είναι πιθανό ότι μια τέτοια σημαντική αλλαγή θα μπορούσε να βλάψει σημαντικά το οικοσύστημα του διαδικτύου». Μια τέτοια εξέλιξη, προσθέτει ο οργανισμός, θα προκαλούσε ρυθμιστική παρέμβαση. Επιπλέον, τα δεδομένα δεν αποστέλλονται στο δίκτυο εξαιτίας της πρωτοβουλίας του παρόχου των ψηφιακών υπηρεσιών αλλά επειδή τα ζητά ο τελικός χρήστης και «το κόστος αναβάθμισης του δικτύου που απαιτείται για τη διαχείριση της διαδικτυακής κίνησης είναι πολύ μικρό όταν συγκρίνεται με το συνολικό κόστος των δικτύων». Τέλος, το BEREC διαπίστωσε ότι δεν υπάρχουν στοιχεία που να αποδεικνύουν ότι όντως οι πάροχοι ψηφιακών υπηρεσιών χρησιμοποιούν τα τηλεπικοινωνιακά δίκτυα δωρεάν και ότι η διαθεσιμότητα των ευρυζωνικών υποδομών είναι εκείνη που δημιουργεί τη ζήτηση για περιεχόμενο.

Η μάχη θα είναι σκληρή και θα καθορίσει σε μεγάλο βαθμό τη μορφή του διαδικτύου και των online υπηρεσιών για τα επόμενα χρόνια. Ένα μοντέλο πληρωμής θα σημάνει το τέλος του διαδικτύου με τη σημερινή του μορφή και ενδεχομένως να ενθαρρύνει την πολυδιάσπαση του διαδικτύου και την επέκταση συνδρομητικών υπηρεσιών, εντείνοντας, ίσως, την ανισότητα στον πάλαι ποτέ γενναίο και άγριο ψηφιακό κόσμο.

The post Ο μεγάλος πόλεμος των λόμπι ξεκινάει appeared first on 2045.gr.

Το να κάνεις προβλέψεις στο τέλος μιας χρονιάς για την πορεία της επόμενης είναι ένας από τους σίγουρους τρόπους για να εκτεθείς. Αλλά δεν βλάπτει να προσπαθήσεις και αν όλα πάνε έστω και σχετικώς καλά, 12 μήνες από τώρα θα βρισκόμαστε εδώ να δούμε πού πέσαμε έξω (αν πέσαμε) και πού πέσαμε μέσα (αν πέσαμε).

Facebook σε σημείο καμπής

Η ευρωπαϊκή αγορά βρίσκεται σε κατάσταση κρίσης με τους καταναλωτές να μειώνουν τις δαπάνες τους για να αντεπεξέλθουν στο αυξημένο ενεργειακό κόστος. Ταυτόχρονα, Ευρωπαίοι και Αμερικανοί προσπαθούν να σώσουν ό,τι μπορεί να σωθεί από τις επιπτώσεις της αύξησης των επιτοκίων στην αποπληρωμή των υποχρεώσεών τους. Εν ολίγοις, η διαφημιστική δαπάνη περιορίζεται και αυτό έχει τεράστια σημασία για εταιρείες όπως η Meta και πλατφόρμες όπως το Facebook όπου τα έσοδα από τις διαφημίσεις των άλλων είναι η βασική (σε συντριπτικό ποσοστό άνω του 97%) ροή εσόδων. Αυτό είναι ένα πρόβλημα. Το δεύτερο είναι ότι το metaverse, όπως το οραματίζεται ο Mark Zuckerberg, δεν λέει να απογειωθεί και, εδώ που τα λέμε, γιατί να το κάνει. Υπάρχουν εκεί έξω αρκετοί ενδιαφέροντες εικονικοί κόσμοι που έχουν κερδίσει το βλέμμα και το ενδιαφέρον παιδιών, εφήβων και ενός μεγάλου μέρους του λεγόμενου δυναμικού κοινού ηλικίας 18-35 ετών.

Πολύ πιθανό: Ο Mark Zuckerberg ξεκινάει διαδικασία διαδοχής, ανοίγοντας τον δρόμο για μια πλημμύρα άρθρων με κεντρικό τίτλο “Το Facebook μετά τον Μαρκ”. Θα επιχειρήσουμε να αντισταθούμε στον πειρασμό.

Απίθανο αλλά όχι αδύνατο: Η Meta παίρνει μια βαθιά ανάσα και κατεβάζει τον διακόπτη της δικής της εκδοχής του Metaverse. Η εμπειρία του Libra δείχνει ότι ο όμιλος είναι σε θέση να κλείσει μάτια και μύτη και να καταπιεί το πικρό ποτήρι μονορούφι.

Η εικονική πραγματικότητα γίνεται κομμάτι της καθημερινότητας

Ποια είναι η ευρύτερα χρησιμοποιούμενη υπηρεσία που μας συστήνει και εισάγει τεχνολογικές καινοτομίες; Κάνουμε πως δεν ακούσαμε τις φωνές περί τζόγου και πορνογραφίας. Μια δεύτερη ευκαιρία; Ακριβώς, το gaming και όταν το ημερολόγιο φτάσει στις 22 Φεβρουαρίου 2023 είναι πολύ πιθανό να ξεκινήσει μια νέα εποχή, με τη διάθεση του Playstation VR2. Το λανσάρισμα συνοδεύεται από μια ομοβροντία 15 τίτλων και άλλων εννέα που βρίσκονται στο στάδιο της ανάπτυξης και αναμένονται εντός του 2023. Μα, θα πείτε, αφού η καταναλωτική δαπάνη περιορίζεται όπως λέγαμε λίγες παραγράφους πιο πριν, γιατί η πώληση της συσκευής VR της Sony να αποτελεί σημείο αναφοράς; Πρώτον διότι η δύναμη της Sony είναι δεδομένη στον τομέα της οικιακής ψυχαγωγίας, η οποία οικιακή ψυχαγωγία παίρνει τα πάνω της όταν οι άνθρωποι περιορίζουν άλλες καταναλωτικές συνήθειες. Δεύτερον, δεν περιμένουμε μεν το VR2 να πωλείται σαν να είναι ζεστό ψωμάκι αλλά η διαθεσιμότητά του είναι σαφής ένδειξη πως οι εφαρμογές εικονικής πραγματικότητας μπαίνουν με αξιώσεις στο νοικοκυριό.

Πολύ πιθανό: Θα ενθαρρυνθεί η παραγωγή τίτλων με στοιχεία εικονικής ή/και επαυξημένης πραγματικότητας.

Απίθανο: Να επαληθευτούν οι προσδοκίες για την “απογείωση” εκδόσεων εφαρμογών παραγωγικότητας για περιβάλλοντα εικονικής πραγματικότητας.

Τεχνητή νοημοσύνη, τι μας ετοιμάζεις;

Μετά τη δημιουργική τεχνητή νοημοσύνη που παίρνει τις λέξεις μας και τις κάνει εικόνες ήρθε το ChatGPT να δείξει τις διαλογικές ικανότητες των συστημάτων αλλά και τις αδυναμίες τους. Το 2023 είναι άλλη μια χρονιά όπου θα θαυμάσουμε και (ίσως) φοβηθούμε από τις δυνατότητες της τεχνητής νοημοσύνης σε νέα πεδία. Αν τα υφιστάμενα συστήματα μπορούν να δημιουργήσουν από το μηδέν και να γράψουν ακόμα και κώδικα, δεν ξέρουμε τι εκπλήξεις μας επιφυλάσσονται για το επόμενο 12μηνο.

Πολύ πιθανό: Περισσότερες εφαρμογές, περισσότερες υπηρεσίες για το ευρύ κοινό αλλά και για εκείνους που είναι πρόθυμοι να βάλουν το χέρι στην τσέπη

Αδύνατο: Τα ρομπότ να κυριαρχήσουν στον πλανήτη Γη το έτος 2023.

Κρυπτονομίσματα σε σταυροδρόμι

Χρησιμότητα στα κρυπτονομίσματα δεν έχει βρει κανείς και μέχρι να βρεθεί θα συνεχίσουν να αντιμετωπίζονται ως επικίνδυνες και απρόβλεπτες επενδυτικές επιλογές. Θα πείτε πως απρόβλεπτες και πολλές φορές επικίνδυνες είναι και οι επιλογές που μπορεί να κάνει κάποιος επενδυτής στο χρηματιστήριο είτε επενδύει σε μετοχές είτε σε άλλα πιο σύνθετα προϊόντα. Μόνο που οι χρηματιστηριακές αγορές είναι υπό ρύθμιση, πράγμα που μπορεί να μην αποθαρρύνει τους απατεώνες αλλά τέλος πάντων δημιουργεί μια κάποια αίσθηση σιγουριάς στον επενδυτή. Τα κρυπτονομίσματα θα επιλέξουν την οδό της ρύθμισης ή, εναλλακτικά, θα συνεχίσουν να αποτελούν κάτι σαν Άγρια Δύση των επενδύσεων, όπου οι σερίφηδες κοιμούνται και κερδίζουν τα πιο γρήγορα πιστόλια. Βεβαίως επειδή δεν είναι κάτι που φαίνεται ναεπιδιώκεται με ιδιαίτερη ζέση από την κοινότητα των ανταλλακτηρίων και λοιπών δυνάμεων, πιο αναμενόμενη θα είναι μια ουσιαστική παρέμβαση από τις δυνάμεις του παλιού κόσμου, κυβερνήσεις και κεντρικές τράπεζες δηλαδή.

Πολύ πιθανό: Έρχεται ένα αυστηρότερο πλαίσιο για τη λειτουργία των ανταλλακτηρίων και μπαίνει στις ράγες η φορολόγηση των υπεραξιών.

Απίθανο: Να βρεθεί επιτέλους χρήση για το Bitcoin και τα υπόλοιπα κρυπτονομίσματα

Ψηφιακός πολίτης δύο ταχυτήτων

Η κυριαρχία των μεγάλων επιχειρήσεων και επιχειρηματιών (κάποιοι εκ των οποίων εξαιρετικά κακομαθημένοι) στον ψηφιακό χώρο είναι δεδομένη και οι εθνικές ή υπερεθνικές οντότητες τρέχουν να μαζέψουν ότι μαζεύεται αν μπορεί να μαζευτεί. Πολλές φορές το όποιο συμμάζεμα είναι αποτέλεσμα συμψηφισμών που έχουν συμφωνηθεί στο παρασκήνιο είτε μεταξύ χωρών είτε μεταξύ κυβερνήσεων και εταιρειών. Ο χρήστης θα εξακολουθήσει να είναι το εμπόρευμα με προσωπικά δεδομένα, συντεταγμένες θέσεων, ιστορικό αναζητήσεων να πωλούνται εν μέση οδώ και αρκούντως ξεδιάντροπα με τα χρηματικά πρόστιμα που επιβάλλονται κάποια στιγμή από τις ανά τον κόσμο υπηρεσίες ανταγωνισμού αποτελούν ψήγματα της υπεραξίας που έχουν στο μεταξύ αποκομίσει οι επιχειρήσεις.

Σε ό,τι αφορά στο περιεχόμενο, η διαίρεση θα παραμείνει μεταξύ εκείνων που δεν θέλουν κάτι περισσότερο από αυτά που βλέπουν στο newsfeed τους και εκείνων που πληρώνουν για να έχουν πρόσβαση σε περιεχόμενο προστιθέμενης αξίας, είτε πρόκειται για προϊόντα ερευνητικής δημοσιογραφίας είτε για προϊόντα ψυχαγωγίας και διασκέδασης. Στο πεδίο της εργασίας, η ψηφιακή μικροαπασχόληση, βοηθούμενη και από την ευρύτερη εμπειρία της τηλεργασίας κατά τα δύο προηγούμενα χρόνια, θα κερδίζει έδαφος.

Πολύ πιθανό: Εμφάνιση νέων συνδρομητικών υπηρεσιών με ειδικά προνόμια για τους πελάτες και, όσον αφορά στην απασχόληση, μεγαλύτερη πίεση στην αγορά εργασίας.

Απίθανο: Να μεταβληθεί αυτή η κατάσταση το 2023.

The post Πέντε γενναίες προβλέψεις για το 2023 appeared first on 2045.gr.

Το αφιέρωμα του 2045 για το hacking της δημοκρατίας δεν θα μπορούσε να είναι πιο επίκαιρο – και, ταυτόχρονα, πιο «πολυφορεμένο»: πολιτικοί, επιστήμονες, δημοσιογράφοι, απλοί πολίτες όλοι αναρωτιούνται, γράφουν, συζητούν και ερευνούν τι άραγε πηγαίνει στραβά αυτή την περίοδο με τις Δυτικές δημοκρατίες μας. Οι ψηφιακές τεχνολογίες όξυναν παλιά, ήδη εντοπισμένα προβλήματα (πχ. η ποιότητα των πολιτικών, η σχέση τους με τους ψηφοφόρους τους, συστημικές δυσλειτουργίες). Αν κάποτε το «ρουσφέτι» και η «ανταλλακτική ψήφος» ήταν τα μεγαλύτερα προβλήματά μας, σήμερα έχουν προστεθεί τα fake news, τα social media, τα bots του ίντερνετ κοκ. Ούτε άλλωστε τα παλιά προβλήματα εξαφανίστηκαν: Ίσα-ίσα, στην Αμερική φαίνεται ότι θέλουν να φτιάξουν «πλατφόρμα παρακολούθησης αιτημάτων ψηφοφόρων», δηλαδή ρουσφετιών(!).

Σε κάθε περίπτωση, η δική μου συνεισφορά στο θέμα σκοπεύω να είναι διπλή: Ένα πρώτο, γρήγορο, σημείο θα ακολουθηθεί από ένα δεύτερο, για το οποίο όμως θα χρειαστεί λίγο μεγαλύτερη ανάλυση.

Σημείο 1ο. Οι δημοκρατίες μας δεν πάσχουν από τίποτα απολύτως – είναι μια χαρά!

Λίγο τα προβλήματα hacking της δημοκρατίας και λίγο οι πρόσφατες θεαματικές εκλογικές επιτυχίες λαϊκίστικων κομμάτων στη Δύση έχουν οδηγήσει σε κατήφεια. Οι φιλελεύθερες δημοκρατίες, υποστηρίζεται, περνούν κρίση. Δεν πείθουν πλέον τους οπαδούς τους και γι αυτό έχουμε παντού στην Ευρώπη και στην Αμερική (τα προπύργια, δηλαδή, της φιλελεύθερης δημοκρατίας) αυτά τα εκλογικά αποτελέσματα που έχουμε.

Τίποτα δεν θα μπορούσε να είναι περισσότερο λάθος. Η φιλελεύθερη δημοκρατία μας είναι μια χαρά στην υγεία της. Αν κάτι δείχνουν οι επανειλημμένες εκλογικές επιτυχίες λαϊκιστών δεν είναι ότι πάσχει η ίδια η δημοκρατία, αλλά οι μέχρι τότε πολιτικές και οι πολιτικοί. Τα λαϊκίστικα κόμματα της Αριστεράς και της Δεξιάς εκλέγονται με δημοκρατικές διαδικασίες. Αντικατοπτρίζουν μια αντίδραση του κόσμου στα «παραδοσιακά» πολιτικά κόμματα, των οποίων οι άνθρωποι και οι πολιτικές έπαψαν να πείθουν. Η αντιστροφή του προβλήματος από τους πολιτικούς που θίγονται από αυτές τις ανατροπές («δεν φταίμε εμείς, φταίει η δημοκρατία και οι ψηφοφόροι») αποτελεί κλασσική περίπτωση άρνησης αποδοχής της πραγματικότητας, εθελοτυφλίας, και, τελικά, επικίνδυνης υστέρησης μπροστά στις ανάγκες των καιρών.

Άλλο θέμα, φυσικά, η ζημιά που μπορεί να κάνουν οι εκλεγμένοι λαϊκιστές πολιτικοί στις δημοκρατίες τους. Εκεί τα πράγματα διαφέρουν από χώρα σε χώρα – και μπορεί να είναι πραγματικά άσχημα για όσες δεν έχουν ισχυρούς Θεσμούς (Τύπο, Σώματα Ασφαλείας, Δικαστήρια, Πανεπιστήμια, Δημόσια Διοίκηση) που θα αντισταθούν σε κάθε αντιδημοκρατική προσπάθεια. Γι αυτό, αν κανείς θέλει να αντιμετωπίσει οποιαδήποτε «κρίση της δημοκρατίας» σήμερα θα ήταν προτιμότερο να ενισχύσει τους Θεσμούς παρά να κάνει οτιδήποτε άλλο. Το ίντερνετ το πολύ να ενισχύσει μια τάση που ήδη υπάρχει, δεν μπορεί να δημιουργήσει πολιτική αντίδραση από το μηδέν – περισσότερα όμως γι αυτό, αμέσως παρακάτω.

Σημείο 2ο. Το ίντερνετ εξαφάνισε τους μεσάζοντες (και) στις δημοκρατίες

Αναμφίβολα ζούμε την εποχή της εξαφάνισης των μεσαζόντων. Μέχρι να εμφανιστεί το ίντερνετ οι κοινωνίες μας στηρίζονταν κυριολεκτικά στους μεσάζοντες: εμπορικοί αντιπρόσωποι μεσολαβούσαν μεταξύ αλλοδαπών κατασκευαστών και της εγχώριας αγοράς, ταξιδιωτικοί πράκτορες μεταξύ αεροπορικών εταιρειών και ταξιδιωτών, εκδότες μεταξύ συγγραφέων και αναγνωστών, δισκογραφικές μεταξύ μουσικών και ακροατών, κοκ. Εξίσου, κριτικοί λογοτεχνίας μας πρότειναν τα βιβλία που διαβάζαμε, γευσιγνώστες τα εστιατόρια που θα βγαίναμε, παραγωγοί ραδιοφώνου τη μουσική που θα αγοράζαμε. Κυριολεκτικά η ζωή μας στηριζόταν σε μεσάζοντες, μέσα από τους οποίους το προϊόν, η υπηρεσία ή το μήνυμα «περνούσαν» από τους κατασκευαστές και παραγωγούς τους σε εμάς, τους τελικούς καταναλωτές.

Το ίδιο ακριβώς και στην πολιτική. Το μήνυμα των πολιτικών περνούσε στους ψηφοφόρους με τη βοήθεια μεσαζόντων – στην ουσία, του Τύπου, έμπειρων δημοσιογράφων και πολιτικών αναλυτών (δημόσιων διανοούμενων). Στην αρχή το μέσο ήταν οι εφημερίδες, στη συνέχεια προστέθηκαν το ραδιόφωνο και η τηλεόραση. Οι πολιτικοί και οι ιδέες τους μπορούσαν να γίνουν γνωστοί στους δυνάμει ψηφοφόρους τους μόνο μέσω αυτού του φίλτρου. Τα Μέσα, δηλαδή οι ειδικοί, επέλεγαν ποιους πολιτικούς και πολιτικές θα προβάλουν. Εύλογα, τα κριτήρια κάθε Μέσου ήταν διαφορετικά: Σε γενικές γραμμές όμως νομίζω ότι όλοι θα συμφωνήσουμε ότι κάθε Μέσο πρόβαλε τους καλύτερους από το είδος πολιτικής που υπηρετούσε έτσι ή αλλιώς (κάθε Μέσο, σε όλη την υφήλιο, έχει συγκεκριμένο πολιτικό στίγμα). Δηλαδή, τα σοβαρά κεντροδεξιά Μέσα προωθούσαν κατά κανόνα σοβαρούς κεντροδεξιούς πολιτικούς, τα σοβαρά σοσιαλδημοκρατικά Μέσα το ίδιο, όπως άλλωστε το ίδιο έκαναν και τα λαϊκίστικα Μέσα, προβάλλοντας τους καλύτερους από τους δικούς τους εκπροσώπους, της Αριστεράς ή της Δεξιάς αντίστοιχα. Από καθέναν μας αναμενόταν μόνο να αγοράζουμε τις εφημερίδες ή να παρακολουθούμε τα κανάλια που μας ταίριαζαν.

Η ιντερνετική επίθεση εναντίον των μεσαζόντων

Το πρώτο που έκανε το ίντερνετ όταν πλέον έπρεπε να βγάλει χρήματα (όταν δηλαδή, κατά τη δεκαετία του 1990 έπαψε να είναι χόμπι μεταξύ ακαδημαϊκών) ήταν να επιτεθεί στους μεσάζοντες. Οι υπηρεσίες, τα προϊόντα και οι πληροφορίες πλέον έφταναν από την πηγή τους απευθείας σε εκείνους στους οποίους προορίζονταν. Βιβλία, ηλεκτρονικά είδη, ακόμα και ρούχα μπορέσαμε να προμηθευτούμε απευθείας από τους κατασκευαστές τους, οπουδήποτε στον κόσμο. Συγγραφείς μπόρεσαν να αυτο-εκδοθούν, μουσικοί να δημιουργήσουν τα δικά τους κανάλια. Αεροπορικά εισιτήρια και πακέτα ξενοδοχείων αγοράζαμε πλέον απευθείας από τις αεροπορικές και τους ξενοδόχους αντίστοιχα.

Ομολογουμένως, μεσάζοντες και πάλι υπήρχαν, όπως το Amazon ή το Booking. Όμως αυτοί δεν είχαν καμία σχέση με τους τοπικούς μικρομεσαίους μεσάζοντες του «πραγματικού» κόσμου – ήταν παγκόσμιοι παίκτες με ακόμα μεγαλύτερη δύναμη από κατασκευαστές και παρόχους μαζί.

Εξίσου, η γνώση των «ειδικών», που ήταν ακριβή, αντικαταστάθηκε από τη γνώση του πλήθους: Η Wikipedia αντικατέστησε την Britannica, οι influencers τους δημόσιους διανοούμενους, οι γνώμες του κοινού τους κριτικούς λογοτεχνίας, μουσικής, γεύσης, ακόμα και τους κριτικούς τέχνης.

Τελικά, το ίδιο συνέβη και στους πολιτικούς. Ο παραδοσιακός Τύπος εξαφανίστηκε (ποιος αγοράζει ακόμα εφημερίδα;) ή αντικαταστάθηκε (πόσοι ενημερώνονται από την τηλεόραση και πόσοι από το ίντερνετ;). Ταυτόχρονα, τα social media έδωσαν στους πολιτικούς την ευκαιρία να συνομιλήσουν απευθείας με τους ψηφοφόρους τους, και μάλιστα χωρίς κόστος! Πρωτοφανή, συνεπώς, πράγματα και για τους μεν και για τους δε. Μοντέλα πολιτικής επικοινωνίας διαμορφωμένα μέσα από τους αιώνες αντικαταστάθηκαν πλήρως μέσα σε λίγα μόνο χρόνια.

Έκανε τελικά καλό η εξαφάνιση των μεσαζόντων;

Αρχικά η χαρά όλων μας ήταν μεγάλη. Ξαφνικά μπορούσαμε να προμηθευτούμε οτιδήποτε από οποιονδήποτε – και μάλιστα, σε καλύτερη τιμή, αφού το κόστος των μεσαζόντων εξαφανίστηκε μέσα σε μια νύχτα. Φάνηκε τότε ότι το κέρδος μας θα ήταν διπλό: Όχι μόνο οικονομικό αλλά και προσωπικό, με την έννοια ότι δεν θα επέλεγαν πια άλλοι για εμάς. Καθένας θα μπορούσε να ικανοποιήσει τις επιθυμίες του χωρίς το φίλτρο του ενδιάμεσου.

Η πραγματικότητα, βέβαια, αποδείχτηκε τελείως διαφορετική. Μπορεί κανείς να αγοράσει προϊόντα απευθείας, αλλά χωρίς καθοδήγηση κινδυνεύει να χαθεί στον κυκεώνα των άπειρων, παγκόσμιων επιλογών. Μπορεί κανείς να κλείσει αεροπορικά εισιτήρια μόνος του, αλλά αν χρειαστεί κάτι πιο δύσκολο από ένα απλό ταξίδι η ανθρώπινη παρέμβαση του ταξιδιωτικού πράκτορα έγινε απαραίτητη. Ομοίως, μπορεί κανείς να βρει τα πάντα στην Wikipedia, όμως συχνά οι πληροφορίες της χρειάζονται διασταύρωση. Η σοφία του πλήθους βοηθά κυρίως όταν τα πράγματα είναι απλά, όταν όμως γίνουν πιο σύνθετα τότε η γνώμη των ειδικών είναι απαραίτητη.

Και στην πολιτική; Βοήθησε η εξαφάνιση του Τύπου; Έκανε καλό η απευθείας επικοινωνία του πολιτικού με τους ψηφοφόρους του; Ή μήπως έβλαψε τη δημοκρατία, επειδή χάθηκε η το ενδιάμεσο φίλτρο, δηλαδή η γνώμη των ειδικών;

Απάντηση, ακόμα, δεν υπάρχει. Ομολογουμένως οι λαϊκιστές πολιτικοί τύπου Τραμπ (για να μην αναγκαστώ να αναφέρω τους Ευρωπαίους αντίστοιχους σε Αριστερά και Δεξιά) επωφελήθηκαν από την εξαφάνιση των μεσαζόντων. Χωρίς τα social media ένα σωρό λαϊκίστικα κόμματα δεν θα μπορούσαν ποτέ να αποκτήσουν τη δύναμη που απολαμβάνουν σήμερα. Όμως, από την άλλη μεριά, ήταν το ίντερνετ που βοήθησε, για παράδειγμα, τον Μακρόν να δημιουργήσει το κόμμα του από το μηδέν. Επίσης, πρέπει να σημειωθεί ότι ο λαϊκισμός, παρά την άνοδό του, δεν έχει επικρατήσει ούτε στην Ευρώπη ούτε και στην Αμερική. Δηλαδή, και οι σοβαρές πολιτικές δυνάμεις χρησιμοποιούν το ίντερνετ και τα social media – αυτή τη φορά προς όφελός τους, και προς όφελος της δημοκρατίας.

Αντί συμπερασμάτων: Η κανονικοποίηση του ίντερνετ

Το θέμα της πολιτικής και του ίντερνετ παραμένει ανοιχτό. Άλλωστε, μην ξεχνάμε ότι στην Αμερική για πρώτη φορά απέκτησε σημασία μόλις κατά την πρώτη εκλογή Ομπάμα (το 2008), ενώ στην Ευρώπη πολύ αργότερα. Είναι επομένως πολύ νωρίς για να κρίνει κανείς. Αν κάτι όμως μπορεί να παρατηρηθεί ήδη από τους συγγενείς χώρους που παρατηρήθηκε πολύ νωρίτερα η εξαφάνιση των μεσαζόντων είναι η σταδιακή κανονικοποίηση.

Όπως έχω αναφέρει και αλλού, το ίντερνετ καθώς ωριμάζει μοιάζει στην πραγματική ζωή: Ταινίες δεν νοικιάζουμε πια από video clubs όμως πληρώνουμε μηνιαίες συνδρομές, μουσική το ίδιο. Η Britannica έγινε συνδρομητική online, το ίδιο και οι σημαντικότερες συλλογές βιβλίων (πχ. Loeb). Τους ειδικούς στην μουσική, στη λογοτεχνία ή όπου αλλού μπορεί πλέον να μην τους διαβάζουμε σε εφημερίδες, όμως επισκεπτόμαστε τα προσωπικά τους blog ή ιστοσελίδες. Με άλλα λόγια, οι μεσάζοντες επιστρέφουν, επειδή η ανάγκη τους ποτέ δεν έλειψε, όμως πλέον με άλλο τρόπο και μορφή. Θεωρώ ότι το ίδιο θα συμβεί και στην πολιτική: Ο Τύπος θα επιστρέψει με τον έναν ή τον άλλον τρόπο (για πόσο καιρό άραγε δεν θα ντρεπόμαστε να απαντάμε ότι «ενημερωνόμαστε από τα social media»;), όμως μετά από όλη αυτή τη διαδικασία ωρίμανσης ο ρόλος του θα είναι ακόμα πιο ουσιαστικός για τις δημοκρατίες μας.

The post To hacking της Δημοκρατίας: Η αξία των μεσαζόντων appeared first on 2045.gr.

Θα πουν πολλά για την εποχή μας και σίγουρα ανάμεσα σε αυτά τα πολλά θα πουν πως ήταν μια εποχή δημιουργίας, χάρη στον εκδημοκρατισμό της τεχνολογίας. Ποτέ άλλοτε στην Ιστορία τόσοι πολλοί άνθρωποι δεν είχαν πρόσβαση σε τόσα πολλά εργαλεία για να φτιάξουν ό,τι μπορούσαν να φανταστούν.

Μέσα σε περίπου πενήντα χρόνια η δύναμη των μηχανών που έστειλε τον Άνθρωπο στη Σελήνη έγινε κτήμα όλων μας μέσω των κινητών τηλεφώνων, των φορητών υπολογιστών και τα tablets. Πενήντα χρόνια ακούγονται πολλά, μια γενιά έχει μεγαλώσει και μια άλλη ετοιμάζεται να τη διαδεχθεί, αλλά σε όρους εξέλιξης και σε όρους Ιστορίας είναι μόλις λίγο πριν.

Οι δημιουργοί του καιρού μας έχουν να λένε πως για σχεδόν κάθε τους ανάγκη έχουν τουλάχιστον ένα ψηφιακό εργαλείο στη διάθεσή τους και ακόμα δεν έχουμε φτάσει στην κορύφωση. Οι 3D εκτυπωτές γίνονται όλο και πιο γρήγορα μέρος του νοικοκυριού. Εφαρμογές επαυξημένης και εικονικής πραγματικότητας σταματούν να αποτελούν μέρος κινηματογραφικών σεναρίων και έρχονται να γίνουν κομμάτι της καθημερινότητάς μας. Ολόκληροι κλάδοι της οικονομίας και εκατομμύρια εργαζόμενοι σε αυτούς περνούν σε νέες ψηφιακές σφαίρες επικοινωνίας και εργασίας και η τηλεργασία που γνωρίσαμε ως αναγκαία λύση στην περίοδο της πανδημίας λύνει χέρια και φέρνει με το πάτημα λίγων πλήκτρων στην ίδια οθόνη ανθρώπους από διαφορετικά γεωγραφικά πλάτη και ζώνες ώρας.

Ήταν 1927, όταν ο κινηματογράφος αποκτούσε φωνή και άρχισε να απομακρύνεται από την πρώτη του, βωβή, εποχή με την πρώτη ομιλούσα ταινία «Ο Τραγουδιστής της Τζαζ» και τον ηθοποιό Αλ Γιόλσον να λέει πως «δεν έχετε ακούσει τίποτε ακόμη», προφανώς κάνοντας τους θεατές να γελούν ή να χαμογελούν ευχαριστημένοι μπροστά στη νέα εξέλιξη στην ψυχαγωγία τους. Ενενήντα πέντε χρόνια μετά, η φράση είναι εδώ, ελαφρώς παραλλαγμένη –«δεν έχετε δει τίποτε ακόμα». Η αλήθεια είναι πως αν οδηγός μας είναι το συναρπαστικό ταξίδι των προηγούμενων τριών ή τεσσάρων δεκαετιών, πράγματι δεν έχουμε δει τίποτε ακόμα, και μια δεύτερη αλήθεια είναι πως οι δημιουργοί του σήμερα και του αύριο έχουν ακόμα περισσότερα εργαλεία στη διάθεσή τους για να πειραματιστούν, να ανταλλάξουν ιδέες, να αναπτύξουν πρωτότυπα και, τελικά, να δοκιμάσουν τα όρια και τις ικανότητές τους στις επιστήμες ή τις τέχνες.

Όλοι αυτοί έχουν στα χέρια τους εξοπλισμό που θα ζήλευε, όχι η γενιά των παππούδων τους, αλλά οι λίγο μεγαλύτεροι στην ίδια γενιά! Στη χώρα μας, που έως πριν από λίγες δεκαετίες ήταν ένας παρατηρητής των μεγάλων αλλαγών και τις ακολουθούσε πολλές φορές ακόμα και με απροθυμία, ένα νέο κύμα ανθρώπων που καθημερινά μεγαλώνει ζητά ακόμα περισσότερα. Περισσότερα εργαλεία, περισσότερες δυνατότητες, περισσότερες ευκαιρίες συνεργασίας και δημιουργίας. Είναι ένα στοίχημα που για πολλούς είναι προσωπικό, αλλά τελικά εξελίσσεται σε στοίχημα για την αναβάθμιση ολόκληρης της χώρας και σε αυτό το αίτημα ο ΟΤΕ δηλώνει δυναμικό «παρών».

Για πρώτη φορά, η COSMOTE προσφέρει ταχύτητα 1Gbps μέσω του COSMOTE Fiber, δίνοντας στους δημιουργούς τη δυνατότητα να ανοίξουν τα ψηφιακά φτερά τους και να αναπτύξουν τις νέες τους ιδέες, χωρίς όρια. Οι νέες ταχύτητες 300Mbps, 500Mbps & 1Gbps είναι ήδη διαθέσιμες και, ως το τέλος του έτους, θα δίνουν σε 1 εκατομμύριο νοικοκυριά κι επιχειρήσεις τη δυνατότητα να συνδεθούν με τον ψηφιακό κόσμο και να αλληλοεπιδράσουν με αυτόν με νέους μοναδικούς τρόπους.

Η ανάπτυξη δεν σταματά εδώ – έως το 2027 πάνω από 3 εκατ. νοικοκυριά και επιχειρήσεις σε όλη την Ελλάδα θα έχουν τη δυνατότητα σύνδεσης σε ταχύτητες 1Gbps μέσω υποδομής οπτικής ίνας μέχρι το σπίτι. Ένα δίκτυο 100% οπτικής ίνας με εγγυημένη ταχύτητα «κατεβάσματος» και με μεγάλες δυνατότητες «ανεβάσματος» αρχείων  που κάνει πραγματικότητα τα «θέλω» κάθε δημιουργού και καλύπτει απόλυτα τις ανάγκες επικοινωνίας, ψυχαγωγίας, εκπαίδευσης και εργασίας κάθε νοικοκυριού στη χώρα. Μπορείτε να μάθετε περισσότερα, εδώ.

Χάρη στο FTTH δίκτυο, επιχειρήσεις σε σημαντικούς κλάδους της οικονομίας όπως ο τουρισμός, ο αγροδιατροφικός τομέας και η Βιομηχανία θα εφαρμόσουν τα νέα αυτά δεδομένα στην καθημερινότητά τους, αξιοποιώντας στο έπακρο την τεχνολογία, τις γρήγορες ταχύτητες και την απόλυτη σταθερότητα των οπτικών ινών ανταγωνιζόμενοι με ίσους όρους τους ανταγωνιστές τους στη διεθνή αγορά, γιατί αυτό που συνήθως δεν αντιλαμβανόμαστε είναι πως οι υποδομές είναι εκείνες που οδηγούν στην ανάπτυξη της οικονομίας και στη δημιουργία νέων θέσεων εργασίας. Οι επιχειρηματίες μπορούν να μάθουν περισσότερες λεπτομέρειες σχετικά με τις ταχύτητες που καλύπτουν τις ανάγκες της επιχείρησής τους,  εδώ.

Η COSMOTE με τα δίκτυα νέας γενιάς αποτελούν ισχυρό και αξιόπιστο συνεργάτη για τον σύγχρονο Έλληνα δημιουργό, ερευνητή, καλλιτέχνη, επιστήμονα, επιχειρηματία.

The post Η νέα γενιά της δημιουργίας λέει: «Δεν έχετε ακούσει τίποτα ακόμα» appeared first on 2045.gr.

Πιθανότατα αυτή την περίοδο ζούμε την εποχή των influencers: Καθενός μας το feed είναι γεμάτο από φωτογραφίες και posts ανθρώπων με μεγάλο πληθυσμό «φίλων», όπου διαφημίζονται προϊόντα και υπηρεσίες. Το φαινόμενο αυτό είναι η αναμενόμενη μετεξέλιξη του Web 2.0: Από τη στιγμή που το Διαδίκτυο έδωσε βήμα σε καθέναν μας, είναι λογικό κάποιοι να είναι καλύτεροι στη δημιουργία Περιεχομένου από όλους τους άλλους. Όσοι ξεχώρισαν, και απέκτησαν έτσι δεκάδες χιλιάδες ή και εκατομμύρια «φίλους», εξίσου λογικό είναι να σκεφτούν πως να βγάλουν χρήματα από αυτή τους την επιτυχία. Η διαφήμιση είναι η εύκολη λύση.

Όμως σε αυτό εδώ το κείμενο δεν σκοπεύω να εξετάσω τα θέματα των influencers. Σκοπεύω να θέσω ένα άλλο ερώτημα: Είναι αυτό το φαινόμενο πραγματικά κάτι νέο; Κάτι καινούργιο, που δεν έχουμε ξαναδεί;

Θα απαντούσα, όχι. Πριν ανακαλυφθεί το Web 2.0, δηλαδή πριν καμιά δεκαπενταριά χρόνια, υπήρχαν τα περιοδικά, οι εφημερίδες και οι κοσμικές στήλες. Στις κοσμικές στήλες διαφημίζονταν διάφοροι «επώνυμοι», που στη συνέχεια εκμεταλλεύονταν την αναγνωρισιμότητά τους διαφημίζοντας προϊόντα και υπηρεσίες. Συνήθως αυτές οι διαφημίσεις, με ολοσέλιδες φωτογραφίες με τα πρόσωπά τους, βρίσκονταν λίγες σελίδες παρακάτω από τις κοσμικές στήλες στο ίδιο περιοδικό. Τα περιοδικά στο μεταξύ εξαφανίστηκαν – το φαινόμενο όμως μετακόμισε στο ίντερνετ. Του πήρε, απλά, περίπου δεκαπέντε χρόνια για να το κάνει αυτό.

Spyware και ψηφιακοί κατάσκοποι

Εξίσου την προσοχή του κοινού τράβηξε αυτή την περίοδο η περίπτωση του spyware. Για όσους δεν γνωρίζουν, η ιδέα πίσω του είναι απλή: Πλήρης παρακολούθηση ενός κινητού (smartphone) μέσω της εγκατάστασης ειδικού λογισμικού εν αγνοία, φυσικά, του ιδιοκτήτη του. Καθώς το κινητό σήμερα περιλαμβάνει όλη μας τη ζωή, δηλαδή όχι μόνο τις επικοινωνίες μας αλλά και τις μετακινήσεις μας, τα οικονομικά μας στοιχεία κοκ. αποτελεί πλέον έναν δελεαστικό στόχο παρακολούθησης. Πράγματι, πρόσφατα αποκαλύφθηκε ότι κρατικές μυστικές υπηρεσίες εδώ και καιρό χρησιμοποιούν spyware για την παρακολούθηση πολιτικών, δημοσιογράφων και άλλων (συγκεκριμένων) προσώπων.

Το φαινόμενο του spyware είναι κατά τη γνώμη μου τεχνικά εντυπωσιακό (clickless), ηθικά μεμπτό (η παρακολούθηση οποιουδήποτε από οποιονδήποτε είναι κακό πράγμα), όμως καθόλου νέο. Από την ίδρυσή τους οι κρατικές μυστικές υπηρεσίες παρακολουθούν «πρόσωπα ενδιαφέροντος». Αυτή είναι η δουλειά τους. Δεν παρακολουθούν, πχ. εγκληματίες, αυτή είναι η δουλειά της Αστυνομίας. Ούτε παρακολουθούν όλον τον πληθυσμό, αυτή είναι η «δουλειά» φασιστικών ή κομμουνιστικών καθεστώτων. Από τη στιγμή, επομένως, που κάποιος βρεθεί στο στόχαστρο κρατικών μυστικών υπηρεσιών (για οποιονδήποτε λόγο, εδώ δεν εξετάζεται αυτό), αναπόφευκτα θα παρακολουθείται. Τα μέσα της παρακολούθησης εξελίσσονται, ακολουθώντας κάθε φορά την τεχνολογία. Παλιά, ήταν δύο τύποι με καμπαρτίνα και γυαλιά ηλίου απέναντι από το διαμέρισμά του. Σήμερα, το ίδιο ακριβώς συμβαίνει μέσω spyware.

Το «Ψηφιακό Ξυράφι του Όκαμ» (Occam’s digi–razor), ή το τεστ του πραγματικού κόσμου

Με τα παραπάνω παραδείγματα θέλω να δείξω ότι δεν είναι αναγκαστικά νέες όλες οι συνθήκες που φέρνει μπροστά μας η ψηφιακή ζωή. Όλες οι νέες λέξεις, τα νέα μοντέλα και οι νέες καταστάσεις που καθημερινά μας κατακλύζουν και που έχουν σχέση με την ψηφιακή τεχνολογία δεν είναι αναγκαστικά κάτι καινούργιο, κάτι πρωτοφανές. Ίσα ίσα, μετά από ψύχραιμη εξέταση μπορεί να διαπιστώσουμε ότι δεν αποτελούν τίποτα άλλο από την, αναπόφευκτη, προβολή του πραγματικού κόσμου στον ψηφιακό.

“Οι influencers του σήμερα δεν είναι τίποτα διαφορετικό από τις κοσμικές περσόνες του παρελθόντος. Και το spyware δεν είναι κάτι διαφορετικό παρά η προβολή της 24ωρης κατασκοπικής παρακολούθησης στον κόσμο των smartphones.”

Υπάρχουν διαφορές; Φυσικά και υπάρχουν. Στην περίπτωση των influencers η ψηφιακή τεχνολογία εξαφάνισε τους μεσάζοντες, δηλαδή τους εκδότες των περιοδικών. Τον ρόλο τους ανέλαβαν οι πλατφόρμες (Facebook, Instagram κλπ.) αλλά με έναν τρόπο πολύ πιο απρόσωπο και βιομηχανικό από ό,τι στο παρελθόν. Στην περίπτωση του spyware, η παρακολούθησε έγινε πολύ πιο αποτελεσματική: Οι τύποι με την καπαρντίνα μπορεί να παρακολουθούσαν τις κινήσεις, όμως για να γνωρίζουν και το περιεχόμενο των επαφών ή την ταυτότητα των συνομιλητών χρειάζονταν επιπλέον εξοπλισμό και κόπο. Το «ξεκλειδωμένο» smartphone προσφέρει τα πάντα, πλήρως, με το πάτημα ενός πλήκτρου.

Υπάρχουν εξαιρέσεις; Φυσικά και υπάρχουν. Υπάρχουν περιπτώσεις που η ψηφιακή ζωή δημιούργησε κάτι πρωτοφανές, κάτι που η ανθρωπότητα δεν είχε ξαναδεί (ξεκινώντας, φυσικά, από το ίδιο το ίντερνετ!). Μπορεί το Facebook να ξεκίνησε από το, γνωστό σε όλους μας, σχολικό λεύκωμα, όμως σήμερα καμία σχέση δεν έχει με τις καταβολές του. Μπορεί το smartphone να ξεκίνησε από το κινητό τηλέφωνο, όμως πλέον καμία σχέση δεν έχει ούτε με αυτό ούτε με το σταθερό. Οι πλατφόρμες του LinkedIn ή του Instagram ή του TikTok ή ακόμα και το AirBnB ή το Uber είναι πρωτοφανείς, ως προς τις βασικές τους ιδέες.

Παρόλα αυτά, η γενική αρχή, νομίζω, εξακολουθεί να ισχύει: Όπως ό,τι λάμπει δεν είναι χρυσός, έτσι και στον ψηφιακό κόσμο ό,τι έρχεται στο φως, δεν γεννήθηκε αναγκαστικά σήμερα. Πρέπει κάθε φορά να είμαστε προσεκτικοί, ώστε να ξεχωρίζουμε. Είναι αυτό που μας πλασάρεται ως νέο πραγματικά τέτοιο; Ή μήπως είναι μια μετεξέλιξη πραγμάτων που ήδη γνωρίζαμε, με ψηφιακή επικάλυψη; Σε αυτόν τον έλεγχο πρέπει να είμαστε αυστηροί, αλλά και δίκαιοι. Αυστηροί, ώστε ξαναζεσταμένες ιδέες να μην μας ξεφύγουν. Δίκαιοι, ώστε να αναγνωρίσουμε πότε μια παλιά ιδέα έχει αλλάξει τόσο πολύ που πλέον οφείλει να αναγνωριστεί ως νέα.

Αν θέλετε, πρόκειται για την, ψηφιακή, μετεξέλιξη του Ξυραφιού του Όκαμ: Όταν ακούτε για κάτι νέο στον ψηφιακό κόσμο κοιτάξτε πρώτα πίσω και μετά μπροστά. Νομίζω ότι γρήγορα θα διαπιστώσετε πως μόνο η μειοψηφία των νέων ιδεών στο ίντερνετ περνά το τεστ του πραγματικού κόσμου.

Η σχέση με την «κανονικοποίηση του ίντερνετ»

Σε άλλο κείμενο μιλήσαμε για την «κανονικοποίηση του ίντερνετ», δηλαδή για το φαινόμενο που κάθε ιντερνετικό μοντέλο μετά από έναν αρχικό χρόνο προσαρμογής/δημιουργικής καταστροφής τελικά καταλήγει να αναπαράγει ένα μοντέλο του παρελθόντος. Δηλαδή, στη μουσική εκεί που πληρώναμε 20 ευρώ το μήνα για ένα CD σήμερα πληρώνουμε 15 για μια οικογενειακή συνδρομή στο Spotify. Στις ταινίες, εκεί που νοικιάζαμε μια ταινία την εβδομάδα με 2 ευρώ, τώρα πληρώνουμε 12 ευρώ το μήνα στο Netflix. Σύντομα το ίδιο θα συμβεί και στον Τύπο. Με άλλα λόγια, τα εμπορικά μοντέλα του ψηφιακού κόσμου σιγά-σιγά κανονικοποιούνται, αναπαράγοντας μοντέλα τα οποία ήδη μας ήταν γνωστά.

Το φαινόμενο αυτό είναι συμπληρωματικό με το «τεστ του πραγματικού κόσμου» που είδαμε παραπάνω. Ένα «κανονικοποιημένο» ιντερνετικό μοντέλο δεν είναι νέο. Εξίσου, κάτι που αρχικά μας προξενεί εντύπωση όμως μετά από προσεκτική εξέταση διαπιστώνουμε ότι «κόβεται» από το «Ψηφιακό Ξυράφι του Όκαμ», μπορούμε να περιμένουμε ότι αργά ή γρήγορα θα κανονικοποιηθεί.

Και γιατί μας νοιάζουν όλα αυτά;

Όμως, γιατί μας νοιάζουν όλα τα παραπάνω; Γιατί άραγε έχει σημασία να εντοπίσουμε, και να ονομάσουμε, τα παραπάνω φαινόμενα; Για δύο κυρίως λόγους. Πρώτα, επειδή έχει σημασία για την κατανόηση του ψηφιακού κόσμου γύρω μας. Αν δεχτούμε την παραπάνω ανάλυση, τότε ο ψηφιακός κόσμος τελικά δεν φαίνεται τόσο διαφορετικός και τόσο ξένος από τον πραγματικό, με τον οποίο έζησε η ανθρωπότητα για τόσες χιλιάδες χρόνια καταγεγραμμένης ιστορίας. Όμως, υπάρχει και ένας ακόμα λόγος, πιο πρακτικός: Αν δεχτούμε ότι πολλά από τα «νέα» του σήμερα είναι ίδια με τα παλιά, τότε δεν χρειαζόμαστε καινούργιους νόμους και κανόνες. Δηλαδή, τα όποια ζητήματα του spyware και των influencers μια χαρά ρυθμίζονται με νόμους που ήδη έχουμε σε ισχύ, και που εφαρμόζονται σε αντίστοιχες συνθήκες στον πραγματικό κόσμο. Δεν χρειαζόμαστε νέους. Η διαπίστωση αυτή έχει σημασία από μόνη της: Η πολυνομία και η πολυπλοκότητα τελικά δεν βοηθούν κανέναν – άλλο ένα μάθημα από το, παραδοσιακό αυτή τη φορά, Ξυράφι του Όκαμ.

The post Το, ψηφιακό, «Ξυράφι του Όκαμ»: είναι όλα τα ιντερνετικά φαινόμενα πρωτοφανή; appeared first on 2045.gr.