Από μια εξειδικευμένη επιχειρηματική δραστηριότητα με την οποία ελάχιστοι ασχολούνταν, τα data centers έχουν μπει εδώ και λίγα χρόνια στο επίκεντρο της συζήτησης για τις απαραίτητες ψηφιακές υποδομές. Τεχνητή νοημοσύνη, οικονομία, ενεργειακές απαιτήσεις και περιβαλλοντικά θέματα συναντώνται σε αυτές τις υποδομές για τις οποίες γίνεται πολύ λόγος.
Η θεωρία από την πράξη απέχει πολλές φορές όσο η Γη από τον Πλούτωνα και παρόμοια απόσταση μπορεί να χωρίζει το επενδυτικό ενδιαφέρον από την υλοποίηση μιας επένδυσης. Υπό αυτό το πρίσμα, το επενδυτικό ενδιαφέρον για data centers στην Ελλάδα μπορεί μεν να ξεπερνά τα 1.000 MW, σύμφωνα με μια μελέτη της PwC που παρουσιάστηκε πρόσφατα από τα υπουργεία Ψηφιακής Διακυβέρνησης, Περιβάλλοντος & Ενέργειας και Ανάπτυξης, αλλά ουδείς μπορεί να διαβεβαιώσει ότι το ενδιαφέρον αυτό θα μετουσιωθεί σε πραγματικά επενδυτικά πλάνα.
Για την ώρα, μένουμε ότι η εγκατεστημένη ισχύς των data centers που λειτουργούν στη χώρα μας φτάνει τα 50 MW. Πρόκειται για ισχύ που αντιστοιχεί στις ανάγκες ηλεκτροδότησης 40.000 νοικοκυριών και αυτό μπορεί να μοιάζει εντυπωσιακό (μιας και 40.000 νοικοκυριά μπορεί να αποτελούν μια μεσαία ελληνική πόλη), όμως αποτελεί ένα ελάχιστο τμήμα της εγκατεστημένης χωρητικότητας στην Ευρώπη.
Η εγκατεστημένη ισχύς των data centers που λειτουργούν σήμερα στην ήπειρό μας υπολογίζεται σε 10.000 MW με τις προβλέψεις να μιλούν για αύξηση στα 47.400 ΜW το 2029. Βεβαίως και αυτό μένει να αποδειχθεί, όπως επίσης μένει να αποδειχθεί αν η Νοτιοανατολική Ευρώπη θα φτάσει την εγκατεστημένη ισχύ των 5.000 MW έως το τέλος της δεκαετίας και ποιο ποσοστό θα μπορούσε να διεκδικήσει η Ελλάδα. Τι όμως τροφοδοτεί την έκρηξη σε επενδύσεις στα data centers;
Η πιο προφανής απάντηση είναι δύο λέξεις: τεχνητή νοημοσύνη και είναι αλήθεια ότι το ενδιαφέρον για τα data centers αυξήθηκε εκθετικά την τελευταία πενταετία, όταν οι εφαρμογές τεχνητής νοημοσύνης άρχισαν να καταλαμβάνουν κάθε πτυχή της ψηφιακής ζωής, τόσο στο επαγγελματικό περιβάλλον όσο και στον ελεύθερο χρόνο.
Αλλά υπάρχουν και άλλοι παράγοντες.
Οι εφαρμογές νέφους (cloud computing αν το επιθυμείτε) αποτέλεσαν σημαντικό λόγο για τον οποίο οι Google, Microsoft, Meta, Amazon και λοιπές δυνάμεις ανέπτυξαν υποδομές φιλοξενίας χιλιάδων servers. Το streaming βοήθησε σε αυτή τη ζήτηση και μαζί με αυτά θα πρέπει να προσθέσουμε την πολιτική.
Η απαίτηση τα δεδομένα να μην ταξιδεύουν σε άλλες περιοχές και να παραμένουν εκεί που είναι και οι χρήστες τους, έπαιξε και εξακολουθεί να παίζει έναν ρόλο. Ένα χαρακτηριστικό και σχετικά πρόσφατο παράδειγμα μας έρχεται από την Amazon που , μέσω της Amazon Web Services (AWS) ανακοίνωσε τον Ιανουάριο του 2026 τη λειτουργία του AWS European Sovereign Cloud.
Πρόκειται για μια υποδομή cloud για την Ευρώπη που «βρίσκεται εξ ολοκλήρου εντός της Ε.Ε και είναι φυσικά και λογικά διαχωρισμένη από άλλες περιοχές [λειτουργίας] της AWS. Η AWS ανακοίνωσε επίσης σχέδια για την επέκταση της κάλυψης του AWS European Sovereign Cloud από τη Γερμανία σε ολόκληρη την Ε.Ε., με σκοπό την υποστήριξη της αυστηρής απομόνωσης, της διατήρησης των δεδομένων εντός της χώρας και των απαιτήσεων χαμηλής καθυστέρησης», όπως αναφέρθηκε στη σχετική ανακοίνωση. Το κύριο χαρακτηριστικό της συγκεκριμένης υποδομής είναι ότι τα δεδομένα των Ευρωπαίων πολιτών παραμένουν στην Ευρώπη και δεν «ταξιδεύουν» στις Ηνωμένες Πολιτείες. Υπάρχει μια διχογνωμία ως προς το αν αυτό μπορεί να ισχύσει πλήρως, κυρίως όσον αφορά στις υποχρεώσεις των αμερικανικών εταιρειών απέναντι στη νομοθεσία που ισχύει στις ΗΠΑ.
Ωστόσο για το θέμα που μας ενδιαφέρει, η ουσία είναι ότι χτίζονται διαρκώς νέα data centers.
Ο ρόλος των hyperscalers
Είναι οι εταιρείες που διαθέτουν χιλιάδες servers σε εγκαταστάσεις διασκορπισμένες σε όλο τον κόσμο. Κάθε δευτερόλεπτο εξυπηρετούν χιλιάδες επιχειρήσεις και εκατομμύρια ανθρώπους σε κάθε τους ανάγκη, από ένα μήνυμα ηλεκτρονικού ταχυδρομείου που θα ταξιδέψει τον μισό πλανήτη για να φτάσει στον αποδέκτη του έως πολύπλοκες εφαρμογές ιατρικής, οικονομικών ή αρχιτεκτονικής.
Οι μονάδες τους κλιμακώνονται ανάλογα με τη ζήτηση, με άλλα λόγια αυξομειώνουν τον όγκο των διαθέσιμων πόρων ώστε να αποφεύγονται σπατάλες, πρωτίστως οι ενεργειακές. Ποιοι είναι αυτοί; Τους ξέρουμε καλά, καθώς είναι βασικοί παίκτες της ψηφιακής (και μη) οικονομίας. Amazon Web Services, Microsoft Azure, Google Cloud Platform είναι η τριάδα των ισχυρών ονομάτων αλλά αυτοί δεν είναι οι μόνοι. Alibaba (με έμφαση στην Ασία), Apple, Meta, Oracle και IBM κατέχουν επίσης σημαντικό μερίδιο στην καθημερινότητά μας έστω και αν δεν το αντιλαμβανόμαστε.
Ο ρόλος τους άλλωστε είναι να παραμένουν αθέατοι από τον τελικό χρήστη. Σε μεγάλο βαθμό αυτοί καθοδηγούν τις εξελίξεις, καθώς συνολικά κατέχουν ποσοστό της αγοράς που κυμαίνεται μεταξύ 40% και 55%, ανάλογα πώς μετρά κανείς.
Κατά κανόνα, τα data centers ακολουθούν τη ζήτηση, δηλαδή εγκαθίστανται εκεί που τελικά υπάρχει ανάγκη σε πόρους. Ηνωμένες Πολιτείες και Κίνα έχουν βεβαίως τον πρώτο λόγο αλλά και η Γηραιά μας Ήπειρος, στην οποία επιστρέφουμε για λίγο, έχει αξιοσημείωτη παρουσία.
45 χώρες, 3.400 data centers
Συνολικά και σε 45 ευρωπαϊκές χώρες βρίσκονται εγκατεστημένα 3.400 data centers με τους παρόχους να αναζητούν τρόπους ώστε να βρίσκονται κοντά αφενός στην οικονομική δραστηριότητα που θα κληθούν να εξυπηρετήσουν και αφετέρου κοντά σε πηγές ενέργειας.
Η πρώτη απαίτηση εξηγεί για ποιο λόγο πέντε πόλεις, οι Φρανκφούρτη, Λονδίνο, Άμστερνταμ, Παρίσι και Δουβλίνο (γνωστές όλες μαζί ως FLAP-D) συγκεντρώνουν το 45% της συνολικής ευρωπαϊκής χωρητικότητας. Η δεύτερη απαίτηση δείχνει για ποιο λόγο ορισμένοι πάροχοι κινούνται προς την ευρωπαϊκή περιφέρεια με τη γεωγραφική έννοια του όρου και αναπτύσσουν μονάδες είτε στη Σκανδιναβία είτε στην Ιβηρική.
Αν μιλάμε για χώρες και όχι για πόλεις, τα σκήπτρα ανήκουν στη Γερμανία, στο έδαφος της οποίας βρίσκονται 529 data centers που αντιστοιχούν στο 4,4% του συνόλου των μονάδων που λειτουργούν σήμερα σε όλο τον κόσμο. Στη δεύτερη θέση βρίσκεται η Βρετανία με 523 μονάδες και ακολουθούν Γαλλία, Ολλανδία, Ιταλία και Ισπανία.
Στα χαρτιά, 18, στην πραγματικότητα, βλέπουμε…
H Ελλάδα είναι πολύ μακριά από αυτούς τους αριθμούς. Στις αρχές του 2025 και με την -τότε- ιδιότητα του υφυπουργού Ψηφιακής Διακυβέρνησης ο Κωνσταντίνος Κυρανάκης είχε προσδιορίσει σε 18 τον αριθμό των data centers που μπορούν να αναπτυχθούν στη χώρα ως το 2030. Έναν χρόνο μετά και κατά την παρουσίαση της μελέτης της PwC ο αντιπρόεδρος του ΑΔΜΗΕ Ιωάννης Μάργαρης τόνισε ότι από τα 500 MW που έχουν δεσμευτεί μέχρι σήμερα στην υψηλή τάση (για την κατασκευή data centers), κατασκευάζονται υποδομές ισχύους 90 MW, δηλαδή κάτω από το 20% της δηλωθείσας ισχύος.
Τη διαφορά εξηγούν πολύ απλά αναλυτές της αγοράς που μίλησαν στο 2045. Ένας πάροχος δεσμεύει χωρητικότητα στο δίκτυο ηλεκτρικής ενέργειας ώστε να μην αφήσει χώρο στον ανταγωνισμό. Πρόκειται για το ίδιο πράγμα που γίνεται στους δρόμους όπου κάποιοι δεσμεύουν θέσεις στάθμευσης με καρέκλες και καδρόνια. Η διαφορά εδώ είναι ότι η δέσμευση γίνεται με αιτήσεις. Πληροφορίες του 2045 αναφέρουν ότι βρίσκεται σε εξέλιξη συζήτηση με όλους τους εμπλεκόμενους φορείς ώστε το καθεστώς να αλλάξει και να υπάρχουν ρήτρες που θα αποθαρρύνουν όσους δεν έχουν πραγματική διάθεση να επενδύσουν.
Σε παγκόσμιο επίπεδο, οι υπολογισμοί των συμβουλευτικών εταιρειών και των εταιρειών ερευνών αναφέρουν ότι θα απαιτηθούν ως και 8 τρισ. δολάρια ως το 2030. Στις Ηνωμένες Πολιτείες η δαπάνη για data centers ξεπέρασε στα τέλη του 2025 εκείνη για την ανέγερση νέων κτιρίων γραφείων, καθώς σύμφωνα με στοιχεία του Bloomberg, δαπανήθηκαν 3,57 δισ. δολάρια τον Δεκέμβριο για νέα data centers έναντι 3,49 δισ. για νέα γραφεία. Με άλλα λόγια, η ζήτηση για τη στέγαση μηχανών είναι μεγαλύτερη από τη ζήτηση για στέγαση εργαζομένων. Στο παιχνίδι έχουν μπει και τα μεγάλα ονόματα του επενδυτικού κόσμου. Εταιρείες όπως η Blackrock και η KKR χρηματοδοτούν -με ενθουσιασμό, θα λέγαμε- την ανέγερση νέων data centers.
Μια κατασκευαστική έκρηξη, την οποία πολλοί αντιμετωπίζουν με σκεπτικισμό.
Αντιδράσεις λόγω νερού και κόστους
Στις Ηνωμένες Πολιτείες, τοπικές οργανώσεις που ανησυχούν για τις οικονομικές και περιβαλλοντικές επιπτώσεις από την ανάπτυξη των data centers έχουν μπλοκάρει έργα συνολικού προϋπολογισμού 64 δισ. δολαρίων, σύμφωνα με το Data Center Watch. Κατά το 2ο τρίμηνο του 2025 ο συγκεκριμένος φορέας κατέγραψε 125% αύξηση στις αντιδράσεις που εκδηλώνονται κυρίως στην Ανατολική Ακτή κατά της εγκατάστασης νέων μονάδων.
Οι αντιδράσεις δεν περιορίζονται σε συγκεντρώσεις διαμαρτυρίας. Η Γερουσία της Νέας Υόρκης εξετάζει πρόταση νόμου που θα επιβάλει τριετές μορατόριουμ στην κατασκευή νέων data centers στην Πολιτεία. Αν περάσει η πρόταση, η Νέα Υόρκη θα γίνει η πρώτη Πολιτεία που θα επιβάλει (προσωρινή) απαγόρευση, ενώ ορισμένες πόλεις όπως η Νέα Ορλεάνη και μικρότερες πόλεις στο Μίσιγκαν και την Τζόρτζια έχουν αναστείλει την ισχύ αδειών κατασκευής data centers για τουλάχιστον έναν χρόνο.
Αρχικά τις αντιδράσεις τροφοδοτούσε η ανησυχία για τον περιβαλλοντικό αντίκτυπο των συγκεκριμένων έργων. Τα data centers λειτουργούν 24 ώρες το 24ωρο, 7 ημέρες την εβδομάδα και οι ενεργειακές τους ανάγκες δεν περιορίζονται μόνο στη λειτουργία των υπολογιστών και των συστημάτων υποστήριξης. Χρειάζεται επίσης ενέργεια για την ψύξη των μονάδων είτε μέσω κλιματισμού είτε με τη χρήση υδάτινων πόρων. Στην πράξη οι ποσότητες νερού που χρειάζονται είναι συγκριτικά μικρές σε σχέση με άλλους τομείς. Στις ΗΠΑ, τα data centers καταναλώνουν γύρω στο 0,04% των αποθεμάτων νερού, όταν η γεωργία καταναλώνει το 37% και η παραγωγή ενέργειας το 41%,σύμφωνα με στοιχεία που επικαλούνται οι New York Times. Ακούγεται καθησυχαστικό, αλλά σε περιοχές όπου τα υδάτινα αποθέματα είναι ήδη μικρά -όπως για παράδειγμα στο Μεξικό- η παρουσία ενός data center με υδρόψυκτη τεχνολογία προκαλεί πολλαπλασιαστική επιβάρυνση.
Κάπως πιο κοντά μας, στην Ιρλανδία, τα εγκατεστημένα data centers καταναλώνουν το 18% της ηλεκτρικής ενέργειας της χώρας. Η Ιρλανδία έχει επιλέξει να αποτελέσει τη βάση μεγάλων αμερικανικών εταιρειών κυρίως από τον χώρο της ψηφιακής οικονομίας και της φαρμακοβιομηχανίας και τα data centers έχουν ξεφυτρώσει σαν τα μανιτάρια.
Οι τεράστιες ενεργειακές ανάγκες πρέπει κάπως να καλυφθούν. Κάθε νέο data center σημαίνει νέους υποσταθμούς και νέα καλώδια μεταφοράς ρεύματος και όπως έχουν δει πάρα πολλές κοινότητες στις Ηνωμένες Πολιτείες, το κόστος επιμερίζεται σε όλους τους πελάτες. Έτσι, τα data centers καθίστανται ανεπιθύμητα, αφού κανείς δεν θέλει να πληρώνει «καπέλο» στον λογαριασμό του ρεύματος για τη χάρη μιας επένδυσης τρίτων.
Βλέποντας αυτές τις αντιδράσεις, εταιρείες όπως η Microsoft και η Anthropic προσπαθούν να προλάβουν τις εξελίξεις, αναλαμβάνοντας όλο το κόστος που απαιτείται για την ανάπτυξη των ενεργειακών υποδομών.
Φαίνεται ότι η προσέγγισή τους αποδίδει καρπούς, καθώς το τελευταίο πράγμα που θα ήθελαν θα ήταν τα σχέδιά τους για την ανάπτυξη νέων υποδομών που θα εξυπηρετούν την τεχνητή νοημοσύνη και άλλες απαιτητικές υπηρεσίες να σκοντάψουν στις τοπικές αντιδράσεις.
