Σαγόνια άνοιξαν, φρύδια υψώθηκαν διότι όπως και να το δεις 18 δισ. δολάρια είναι πολλά λεφτά και όταν αυτό το ποσό καταβάλλεται για να κλείσει μια υπόθεση που είχε φτάσει στις αίθουσες των δικαστηρίων, μπορεί να ακουστεί και κανένα επιφώνημα έκπληξης. Το τι πραγματικά κατόρθωσε η Meta δεν αναφέρεται όμως στον πολυσυζητημένο συμβιβασμό.
Τα 18 δισ. που συμφώνησε να καταβάλλει η Meta στις Πολιτείες που κατηγορούσαν την εταιρεία για πλημμελή προστασία των ανηλίκων προκάλεσαν αίσθηση. Πρόκειται για έναν από τους μεγαλύτερους από οικονομικής πλευράς συμβιβασμούς. Υπολείπεται μόλις 2 δισ. του ποσού που είχε συμφωνήσει να πληρώσει η BP για να κλείσει η έρευνα για την περιβαλλοντική καταστροφή που προκάλεσε το δυστύχημα και η διαρροή πετρελαίου στην πλατφόρμα Deepwater Horizon. Είναι επίσης μεγαλύτερη από τα ποσά που συμφωνήθηκαν να καταβάλλουν σε δύο διαφορετικούς συμβιβασμούς η JP Morgan και η Bank of America, παραδεχόμενες ότι παραπλάνησαν τους επενδυτές προτείνοντάς τους να επενδύσουν σε υψηλού ρίσκου χρηματοοικονομικά προϊόντα τα οποία πυροδότησαν τη μεγάλη κρίση του 2008.
Λογικό, λοιπόν, να προκαλείται εντύπωση. Αλλά διαβάζοντας την ανακοίνωση της Meta για τη συμφωνία προκύπτει ότι όσοι αντιμετωπίζουν με επιφυλάξεις τον ρόλο των κοινωνικών δικτύων και την επίδρασή τους στα μικρά παιδιά και τους εφήβους, ίσως θα πρέπει να συνεχίσουν να ανησυχούν.
Η υπόσχεση για περιορισμό της πρόσβασης των παιδιών (λόγια, λόγια, λόγια)
Η ιδέα να περιοριστεί η πρόσβαση των παιδιών ηλικίας κάτω των 16 ετών στο Facebook και τα λοιπά κοινωνικά δίκτυα ακούγεται ωραία. Η Αυστραλία έθεσε σε ισχύ σχετικό νόμο τον Δεκέμβριο του 2025 και άλλες χώρες ακολούθησαν ή ακολουθούν το παράδειγμά της. Η Ελλάδα θέλει να επιβάλει αντίστοιχο περιορισμό από την 1η Ιανουαρίου 2027, αλλά καθώς έχουν περάσει ήδη οκτώ μήνες από όταν τέθηκε σε ισχύ η νομοθετική ρύθμιση στην Αυστραλία ας δούμε τι αποτελέσματα έχει φέρει.
Μηδενικά. Εντάξει, ίσως όχι μηδενικά. Πιο σωστό είναι να πούμε περιορισμένα.
Το 80% των παιδιών ηλικίας κάτω των 16 ετών εξακολουθεί να έχει πρόσβαση στον «απαγορευμένο καρπό» των κοινωνικών δικτύων, σύμφωνα με σχετική έρευνα του πανεπιστημίου του Newcastle Αυστραλίας. Τα παιδιά δηλώνουν ψευδή ημερομηνία γέννησης, χρησιμοποιούν την ταυτότητα κάποιου μεγαλύτερου σε ηλικία φίλου τους ή χρησιμοποιούν διάφορα προγράμματα για να παρακάμπτουν τους μηχανισμούς ελέγχου.
Τι λέει τώρα η Meta; «Καταβάλλουμε κάθε δυνατή προσπάθεια για να εντοπίζουμε και να διαγράφουμε λογαριασμούς ανηλίκων από τις εφαρμογές μας και, στο πλαίσιο της συμφωνίας μας, επενδύουμε σε ακόμη πιο ισχυρή τεχνολογία για τον προληπτικό εντοπισμό λογαριασμών που ενδέχεται να ανήκουν σε παιδιά κάτω των 13 ετών» λέει η εταιρείας «Ενισχύουμε επίσης την τεχνολογία που χρησιμοποιούμε για τον εντοπισμό λογαριασμών που ενδέχεται να ανήκουν σε άτομα ηλικίας μεταξύ 13 και 17 ετών, ώστε να διασφαλίζουμε ότι οι λογαριασμοί αυτοί θα κατευθύνονται σε περιβάλλοντα σχεδιασμένα για εφήβους, ακόμη και αν μας δηλώσουν ημερομηνία γέννησης ενήλικα». Τίποτε το πρωτότυπο ως εδώ όσον αφορά στη φρασεολογία, η εταιρεία, ουσιαστικά, μιλάει γενικώς και αορίστως για προσπάθειες που καταβάλει.
Αυτό που η ίδια θεωρεί ότι θα έχει αποτέλεσμα είναι η «θέσπιση νομοθεσίας που θα ενισχύει τον ρόλο των γονέων, απαιτώντας από τα καταστήματα εφαρμογών να επαληθεύουν την ηλικία και να λαμβάνουν τη γονική συγκατάθεση πριν ένας έφηβος κατεβάσει μια εφαρμογή.»
Ουσιαστικά η Meta θέλει η ευθύνη να μεταφερθεί σε επίπεδο Apple App Store και Google Play, αναγνωρίζοντας (εμμέσως μεν, σαφέστατα δε) ότι η ίδια δεν έχει κάποια ώριμη τεχνολογική λύση που θα εξασφαλίζει ότι τα μικρά παιδιά δεν είναι στο Instagram ή το Facebook και ότι οι έφηβοι δεν θα το παρακάνουν στη σύνδεσή τους με τα κοινωνικά δίκτυα.
Θα καταργήσουμε τα φίλτρα
Οι έφηβοι χρήστες των εφαρμογών της Meta δεν θα μπορούν πλέον να χρησιμοποιούν «ακραία φίλτρα μακιγιάζ», ενώ ήδη υπάρχει σε ισχύ απαγόρευση χρήσης φίλτρων πλαστικής χειρουργικής (ό,τι και αν σημαίνει αυτό) για τη συγκεκριμένη ηλικιακή ομάδα. Προέχει βέβαια να διασφαλίζεται ότι η Meta γνωρίζει την ηλικία του χρήστη, αλλά όπως είδαμε, αυτό η εταιρεία δεν το υπόσχεται και πετάει το μπαλάκι στον νομοθέτη και στα καταστήματα διάθεσης εφαρμογών.
Και άλλες υποσχέσεις προστασίας
«Θα συνεχίσουμε να παρέχουμε στους εφήβους εύκολους τρόπους για να αναφέρουν περιεχόμενο που τους προκαλεί ανησυχία και θα καταβάλλουμε προσπάθειες για να βελτιώσουμε τους χρόνους ανταπόκρισής μας. Θα συνεχίσουμε επίσης τις προσπάθειές μας για την προστασία των εφήβων από ενδεχόμενες επιβλαβείς εμπειρίες, αξιολογώντας τακτικά τη συχνότητα με την οποία οι έφηβοι εκτίθενται σε αυτές. Θα αξιοποιήσουμε τα αποτελέσματα ερευνών και τις συμβουλές ειδικών για να βελτιώσουμε το έργο μας» , λέει η Meta χωρίς και πάλι να αναλαμβάνει ρητές δεσμεύσεις. Αυτό που γνωρίζουμε είναι ότι ο μηχανισμός αναφορών στο Facebook για αναρτήσεις μίσους ή απάτης είναι τουλάχιστον αναποτελεσματικός. Όσοι έχουν υποβάλει αναφορές για πλαστές διαφημίσεις στο Facebook θα σας το επιβεβαιώσουν. Ελπίζουμε οι επιδόσεις της Meta στην προστασία των εφήβων να είναι καλύτερες. Σε κάθε περίπτωση αυτό που προκύπτει από την ανακοίνωση της εταιρείας για τον ιστορικό (από πλευράς οικονομικού μεγέθους) συμβιβασμό είναι γενικές υποσχέσεις χωρίς συγκεκριμένο χρονοδιάγραμμα.
Αυτό που φαίνεται σε διάφορα σημεία της ανακοίνωσης της Meta είναι η έντονη διάθεση της εταιρείας να βάλει στο παιχνίδι το YouTube και το TikTok. Από τα 18 δισ. δολάρια, οι Πολιτείες που συνυπογράφουν το κείμενο του συμβιβασμού θα λάβουν 12,7 δισ. που θα χρησιμοποιηθούν «για τη χρηματοδότηση πρωτοβουλιών για την ασφάλεια των νέων στο διαδίκτυο, μεταξύ άλλων πολιτειακών προτεραιοτήτων». Το ποσό αυτό θα διατεθεί σταδιακά και σε βάθος δεκαετίας. Τα υπόλοιπα 5,3 δισ. δολάρια θα διατεθούν υπό τον όρο ότι YouTube και TikTok θα θέσουν σε εφαρμογή περιορισμούς στην πρόσβαση των παιδιών και, επιπροσθέτως, θα διαθέσουν αθροιστικά 5,3 δισ. δολάρια. Είναι σαφές ότι η Meta επιδίωξε και κατόρθωσε να βάλει στο πλάνο τις δύο πλατφόρμες που είναι (μάλλον) δημοφιλέστερες από το Facebook στις νεότερες ηλικίες. Το τι θα σημάνει αυτή η ρύθμιση για τις σχέσεις της Meta με την Alphabet και την Bytedance (ιδιοκτήτες αντίστοιχα των YouTube και TikTok) δεν είναι της παρούσης και, για να είμαστε ειλικρινείς, δεν μας ενδιαφέρει κιόλας.
Το θέμα που δεν συζητά κανείς : Το Άρθρο 230
Σε ό,τι αφορά την αποτελεσματικότερη προστασία των χρηστών (ανεξαρτήτως ηλικίας, φύλου, καταγωγής, σεξουαλικού προσανατολισμού), με βάση και την εμπειρία της Αυστραλίας θα πρέπει να κρατάμε μικρό καλάθι. Είναι νομίζουμε ξεκάθαρο ότι η Meta θα επιχειρεί σε κάθε ευκαιρία να κλωτσάει την μπάλα όσο πιο δυνατά ώστε να τη στέλνει στο γήπεδο της Apple και της Google και θα χρησιμοποιεί κάθε διαθέσιμο πόρο για να διαβεβαιώσει ότι η ίδια «καταβάλλει κάθε δυνατή προσπάθεια».
Αυτό που δεν φαίνεται να αγγίζει ο συμβιβασμός της Meta με τις αμερικανικές Πολιτείες είναι η ουσία του προβλήματος. Σίγουρα είναι προβληματική η πολύωρη προσήλωση σε μια οθόνη. Σίγουρα είναι προβληματικό να χάνεις ώρες ύπνου. Αλλά περισσότερο προβληματικό είναι το ίδιο το περιεχόμενο.
Το περιεχόμενο παρενόχλησης, εξτρεμισμού, βίας, υποτίμησης χρειάζεται λίγα μόλις δευτερόλεπτα για να φέρει το αποτέλεσμα που επιδιώκει ο δημιουργός του. Δεν είναι θέμα χρόνου ούτε προστατεύεται ο στόχος και το υποψήφιο θύμα αν η εφαρμογή του κοινωνικού δικτύου δεν είναι διαθέσιμη έξι ή οκτώ ώρες την ημέρα.
Η Meta κατόρθωσε με μόλις 12,7 δισ. δολάρια (και άλλα 5,3 δισ. εν αναμονή) να διατηρήσει τη συζήτηση σε τεχνικής φύσεως θέματα, αποφεύγοντας με αποτελεσματικό τρόπο να μιλήσει για το μεγάλο πρόβλημα των πλατφορμών – το περιεχόμενο.
Ωστόσο, είναι σαφές ότι η συζήτηση (και οι νομικές διενέξεις) δεν μπορούν μονίμως να εξαντλούνται σε τεχνικά θέματα και σε θέματα όπως πώς θα διασφαλιστεί ότι το 10χρονο δεν θα αποκτήσει λογαριασμό στο Instagram. Μοιραία η συζήτηση θα συμπεριλάβει κάποια στιγμή τον ρόλο των εταιρειών στο περιεχόμενο και εκεί θα τεθεί επί τάπητος το θέμα που κανείς δεν θέλει να θίξει, την αλλαγή του Άρθρου 230 που προστατεύει τους παρόχους από κάθε νομικό κίνδυνο σχετικά με το περιεχόμενο που διακινείται στα δίκτυά τους.
Είναι γεγονός ότι με τη θέσπισή της το 1996 η συγκεκριμένη διάταξη έπαιξε καθοριστικό ρόλο στην ανάπτυξη του διαδικτύου. Όμως το σημερινό διαδίκτυο δεν έχει σχέση με την υποδομή εκείνης της εποχής και ο ρόλος που έχουν οι πάροχοι στη διακίνηση του περιεχομένου δεν περιορίζεται σε αυτόν του απλού τροχονόμου (ή του απλού διαχειριστή της κίνησης) όπως συνέβαινε τη δεκαετία του 1990 ή την πρώτη δεκαετία του 21ου αιώνα. Υπάρχουν μηχανισμοί που προωθούν συγκεκριμένο περιεχόμενο και οι μηχανισμοί αυτοί κατασκευάζονται από τους ίδιους τους παρόχους. Γνωρίζουμε από διάφορα περιστατικά ότι οι πλατφόρμες προωθούν περιεχόμενο που προκαλεί αλληλεπιδράσεις, η ροή των αναρτήσεων που περνάει μπροστά από τα μάτια μας είναι σε μεγάλο βαθμό χειραγωγούμενη. Κάποια στιγμή, αφού θα έχουν προηγηθεί διάφορες τραγωδίες και αφού διάφοροι συμβιβασμοί αποδειχθούν αναποτελεσματικοί, οι Αμερικανοί νομοθέτες θα αναθεωρήσουν τη διάταξη. Μάλλον είναι ο μόνος τρόπος για να δούμε ουσιαστικές λύσεις στα προβλήματα του ψηφιακού μας κόσμου και όχι, απλώς, ευχολόγια…
