Με κοινή τους ανακοίνωση το πρωί της 19ης Οκτωβρίου οι μεγαλύτεροι τηλεπικοινωνιακοί οργανισμοί δηλώνουν ότι θα συνεργαστούν για να αναπτύξουν δορυφορικές υπηρεσίες για smartphones, βάζοντας τέλος στα κενά κάλυψης των δικτύων κινητής τηλεφωνίας.  Η Ουάσιγκτον βγάζει καπνούς και ο Αμερικανός πρέσβης στην Ευρωπαϊκή Ένωση απειλεί με εμπορικά αντίποινα.

Επειδή μπορεί και να μπερδευτήκατε, ας πάρουμε τα πράγματα από την αρχή. Στη συγκεκριμένη περίπτωση η αρχή βρίσκεται 17 χρόνια πίσω, στο 2009, όταν παραχωρήθηκαν δύο άδειες κεντρικά από την Ευρωπαϊκή Ένωση για την παροχή κινητών δορυφορικών υπηρεσιών. Τις άδειες έλαβαν δύο ευρωπαϊκές εταιρείες, η Solaris Mobile και η Inmarsat, το ιδιοκτησιακό καθεστώς των οποίων έχει στο μεταξύ μεταβληθεί.

Την Inmarsat απέκτησε η αμερικανική Viasat το 2023 έναντι 7,3 δισ. δολαρίων. Την Solaris είχε αποκτήσει η επίσης αμερικανική EchoStar το 2014 και αποτελεί λίγο πιο ενδιαφέρουσα περίπτωση, διότι η άδειά της χρησιμοποιείται από την SpaceX για τις ανάγκες του Starlink.

Οι άδειες αυτές λήγουν το 2027 και, στο μεταξύ, η Ε.Ε. προχώρησε σε μια ριζική αναθεώρηση που προτάσσει την ψηφιακή κυριαρχία της Ευρώπης. Το επιχείρημα είναι ότι η Ευρώπη πρέπει να αναπτύξει τη δική της βιομηχανία, τις δικές της εταιρείες και υποδομές και να περιορίσει την εξάρτησή της από τρίτες χώρες, δηλαδή τις ΗΠΑ και την Κίνα.

Ακούγεται λογικό. 

Σε μια εποχή που ο προστατευτισμός έχει επιστρέψει για τα καλά, με την αμερικανική κυβέρνηση να χρησιμοποιεί τους δασμούς ως όπλο σε σειρά διμερών εμπορικών σχέσεων, μπορεί κάποιος να πει ότι το ευρωπαϊκό επιχείρημα έχει βάση.

Οι Βρυξέλλες, λοιπόν, πήραν αυτή τη ζώνη συχνοτήτων των 2 GHz και τη χώρισαν σε τρία τμήματα.

Το πρώτο έχει δεσμευτεί για κυβερνητικές και στρατιωτικές υπηρεσίες, προφανώς των κρατών μελών της Ε.Ε. Το συγκεκριμένο τμήμα συχνοτήτων αναμένεται να αποτελέσει τη ραχοκοκαλιά του δορυφορικού δικτύου IRIS2, το οποίο βρίσκεται στη διαδικασία του σχεδιασμού. Με βάση τον υφιστάμενο προγραμματισμό, το IRIS2 θα είναι πλήρως λειτουργικό το 2030 και θα χρησιμοποιεί 348 δορυφόρους. Εφόσον όλα κυλήσουν βάσει του αρχικού προγραμματισμού, το IRIS2 θα προσφέρει ασφαλείς και κρυπτογραφημένες υπηρεσίες επικοινωνίας σε ευρωπαϊκούς θεσμούς, υπουργεία, διπλωματικές αποστολές. Θα προσφέρει επίσης τηλεπικοινωνιακές υπηρεσίες στις ένοπλες δυνάμεις των κρατών μελών, σε υπηρεσίες φύλαξης συνόρων και σε πολίτες όταν υπάρχει ανάγκη, για παράδειγμα μια φυσική καταστροφή.

Το δεύτερο τμήμα θα διατεθεί αποκλειστικά για χρήση από ευρωπαϊκές εταιρείες και είναι αυτό για το οποίο εκδήλωσαν από κοινού ενδιαφέρον οι Deutsche Telekom (Γερμανία), Orange (Γαλλία), Telefonica (Ισπανία) και Vodafone (Βρετανία). Η κοινή πρωτοβουλία, λένε οι εταιρείες έχει τη φιλοδοξία να προσφέρει καθολική κάλυψη «σε περιοχές με ανεπαρκή κάλυψη, να ενισχύσει την ανθεκτικότητα των δημόσιων δικτύων, να προστατεύσει τις κρίσιμες επικοινωνίες και να υποστηρίξει την ανάπτυξη ενός ευρωπαϊκού δορυφορικού σχηματισμού». Οι τέσσερις εταιρείες σχεδιάζουν να δημιουργήσουν από κοινού την επίγεια υποδομή, καθώς και κρίσιμες λειτουργίες συντονισμού και παρακολούθησης στην Ευρώπη, ενώ το κομμάτι της δορυφορικής υπηρεσίας μπορεί να καλύπτεται από άλλον φορέα. Με άλλα λόγια, οι τέσσερις μεγαλύτεροι τηλεπικοινωνιακοί πάροχοι της Ευρώπης δεν θέλουν (τουλάχιστον για την ώρα) να δημιουργήσουν δικό τους «αστερισμό» δορυφόρων. Ίσως το IRIS2 να μπορούσε να λειτουργήσει ως η απαραίτητη δορυφορική υποδομή.

Τέλος, μένει ένα τμήμα που θα διατεθεί σε κάθε ενδιαφερόμενο, απ’ όπου και αν προέρχεται, συμπεριλαμβανομένων βεβαίως εταιρειών από τις ΗΠΑ.

Οι ΗΠΑ θεωρούν ότι η προσπάθεια της Ευρώπης να περιορίσει την άνευ περιορισμών (όπως ισχύει σήμερα) πρόσβαση των εταιρειών τους σε περιοχές του ραδιοφάσματος συνιστά κάτι σαν αιτία πολέμου. Για να είμαστε ακριβείς, άλλη μια αιτία πολέμου, καθώς το τελευταίο διάστημα η αμερικανική κυβέρνηση συνηθίζει να εκτοξεύει απειλές σε όποιον δεν της κάνει το (όποιο) χατίρι.  Ο Αμερικανός πρέσβης στις Βρυξέλλες Andrew Puzder υποστήριξε σε δηλώσεις του στους Financial Times ότι η Ευρώπη θέλει να κάνει πιο ανταγωνιστικές τις ευρωπαϊκές επιχειρήσεις, με το να περιορίζει την ανταγωνιστική ικανότητα των αμερικανικών εταιρειών. Έχει δίκιο; Μπορεί, αλλά ο καθένας θα μπορούσε να του αντιτάξει την εργαλειοποίηση των δασμών από πλευράς κυβέρνησης Τραμπ και ότι απέναντι στην ισοπεδωτική λογική του Make America Great Again δεν μπορείς να αντιτάξεις ευχολόγια. Ο καθείς και τα όπλα του και αν οι ΗΠΑ πριμοδοτούν τις δικές τους επιχειρήσεις γιατί να μην πράξουν το ίδιο και οι Ευρωπαίοι; Βεβαίως τα μεγέθη δεν είναι ίδια, οι αμερικανικές εταιρείες τεχνολογίας έχουν σαφώς ισχυρότερη δυναμική σε σχέση με τις ευρωπαϊκές και -κάτι εξόχως σημαντικό- ευκολότερη πρόσβαση σε τεράστια κεφάλαια σε σχέση με τις επιχειρήσεις της Γηραιάς Ηπείρου.

Μιλώντας για όπλα, η SpaceX έσπευσε να προειδοποιήσει την Ευρώπη ότι τυχόν ανακατανομή των συχνοτήτων θα έχει επιπτώσεις στην Ουκρανία, η οποία χρησιμοποιεί το Starlink τόσο για τις ανάγκες των στρατιωτικών της επιχειρήσεων αμυνόμενη απέναντι στη Ρωσία όσο και για πολιτικές εφαρμογές. Πάλι ένας καλόπιστος συνομιλητής θα παρατηρούσε ότι έχουμε ήδη δει μειώσεις στις επιδόσεις του Starlink χωρίς κανείς να έχει πειράξει τις συχνότητες λειτουργίας του δικτύου, οπότε οι προειδοποιήσεις (ή απειλές) της SpaceX δεν περιγράφουν κάτι άγνωστο για τους Ουκρανούς.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δεν δείχνει διάθεση να αλλάξει τον σχεδιασμό της, για να κατευνάσει τις αμερικανικές αντιδράσεις. Οι υφιστάμενες άδειες, οι οποίες είναι μεν ευρωπαϊκές αλλά έχουν καταλήξει σε αμερικανικά χέρια, λήγουν τον Μάιο του 2027 οπότε και θα ξεκινήσει η διαδικασία ανακατανομής των συχνοτήτων στις τρεις περιοχές που λέγαμε πριν. Εφόσον όλα κυλήσουν όπως σχεδιάζουν οι Βρυξέλλες, κάποια στιγμή μετά το 2030 (μάλλον) τα κινητά τηλέφωνα που χρησιμοποιεί η πλειονότητα των Ευρωπαίων θα μπορούν να καλύπτονται από ένα δορυφορικό δίκτυο στις περιοχές που δεν υπάρχει κάλυψη από τα συμβατικά δίκτυα κινητής τηλεφωνίας.

Το δίκτυο θα μπορεί να χρησιμοποιηθεί για διάφορα σενάρια IoT (Internet of Things ή αν προτιμάτε Διαδίκτυο των Πραγμάτων), όπως για παράδειγμα περιβαλλοντικές εφαρμογές αλλά δεν είναι βέβαιο ότι θα μπορεί να διατεθεί για ευρυζωνικές υπηρεσίες αντίστοιχες των σημερινών δικτύων 5G.  Βεβαίως, στο μεταξύ θα διεξάγεται ένας παρασκηνιακός πόλεμος με Αμερικανούς και Ευρωπαίους αξιωματούχους να διαβουλεύονται και, πιθανόν, να ανταλλάσσουν απειλές, κάποιες από τις οποίες μπορεί να γίνουν και δημόσιες, όπως είδαμε με την περίπτωση του πρέσβη Puzder…